Vắc xin 6 trong 1 là một trong những loại vắc xin quan trọng trong giai đoạn đầu đời của trẻ, cung cấp khả năng phòng 6 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong cùng 1 mũi tiêm với độ an toàn và hiệu quả cao. Tuy nhiên, bé tiêm 6 trong 1 về ngủ li bì, ngủ nhiều hơn bình thường khiến các bậc phụ huynh cảm thấy lo lắng Liệu có phải vắc xin phòng cùng lúc 6 bệnh gây quá tải hệ miễn dịch còn non nớt của trẻ hay không? Hãy cùng khám phá câu trả lời cho các vấn đề trên.
Bài viết được tư vấn Y khoa bởi BS Lê Thị Gấm – Quản lý Y khoa vùng 6 miền Bắc.
Hiện tượng trẻ ngủ li bì sau khi tiêm vắc xin 6 trong 1 không đáng lo ngại hay cảnh báo bất kỳ vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nào. Một nghiên cứu khoa học về giấc ngủ của trẻ sơ sinh sau tiêm chủng, được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu sinh tại Đại học California (San Francisco), trung bình 24 giờ sau khi tiêm vắc xin, trẻ sẽ ngủ nhiều hơn khoảng 69 phút so với trước thời điểm tiêm (1).
Trẻ ngủ sau khi tiêm phòng được cho là một phản ứng tự nhiên của cơ thể. Khi vắc xin được đưa vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt các phản ứng để tạo kháng thể, quá trình này có thể khiến trẻ cảm thấy mệt mỏi và ngủ sâu hơn bình thường. Tình trạng này thường kéo dài khoảng 24 – 48 giờ, cho đến khi cơ thể trẻ hồi phục năng lượng cho quá trình tạo miễn dịch.
Tuy nhiên, cha mẹ cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của con. Hiện tượng ngủ li bì sau tiêm 6 trong 1 thường được đánh giá là bình thường khi trẻ ngủ sâu giấc nhưng vẫn tỉnh táo sau khi dậy, không có dấu hiệu lờ đờ kéo dài; các triệu chứng kèm theo như sốt không quá 38,5°C, quấy khóc hoặc đau tại vết tiêm đều ở mức độ nhẹ và không kéo dài quá 1 – 2 ngày; trẻ vẫn bú mẹ hoặc ăn uống bình thường sau khi thức dậy.
Hiện tượng này phản ánh một phản ứng miễn dịch tích cực của cơ thể với vắc xin và phụ huynh không cần quá lo lắng. Nhưng nếu trẻ trẻ có dấu hiệu bất thường, ba mẹ cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ thăm khám và xử trí trong trường hợp cần thiết.
Sau khi tiêm vắc xin 6 trong 1, nhiều bậc phụ huynh nhận thấy trẻ ngủ li bì hơn so với bình thường, khiến không ít người lo lắng. Tuy nhiên, hiện tượng này thường là một phản ứng tự nhiên của cơ thể trẻ và hiếm khi gây nguy hiểm nếu được theo dõi đúng cách.
Khi trẻ được tiêm vắc xin, cơ thể trẻ tiếp xúc với các thành phần kháng nguyên được thiết kế để mô phỏng các tác nhân gây bệnh như bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib và viêm gan B. Theo đó, hệ miễn dịch sẽ bắt đầu hoạt động để tạo ra kháng thể cần thiết giúp bảo vệ trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh nếu tiếp xúc với chúng trong tương lai.
Quá trình kích thích miễn dịch này cần huy động năng lượng của cơ thể, đồng thời đi kèm với việc giải phóng các chất tín hiệu miễn dịch như cytokine. Những chất này không chỉ giúp điều hòa phản ứng miễn dịch mà còn tác động lên các vùng trong não, đặc biệt là vùng điều khiển giấc ngủ, khiến trẻ trở nên mệt mỏi ngủ li bì.
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng, giúp cơ thể phục hồi và tăng cường hệ miễn dịch. Trong khi ngủ, cơ thể tập trung năng lượng vào việc sửa chữa và củng cố các chức năng miễn dịch, đồng thời tiết kiệm năng lượng cho quá trình sản xuất kháng thể. Tuy nhiên, nếu phụ huynh nhận thấy các triệu chứng bất thường như sốt cao, khó thở, phát ban, hoặc trẻ lừ đừ, mệt mỏi hơn bình thường, cần đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất để kiểm tra ngay.
Trước khi bất kỳ loại vắc xin nào được đưa vào sử dụng đều phải trải qua nhiều cuộc nghiên cứu và thử nghiệm để xác định hiệu quả và tính an toàn. Vắc xin 6 trong 1 cũng không ngoại lệ, khi đã trải qua rất nhiều nghiên cứu quy mô hơn để chứng minh có khả năng kích thích cơ thể sản sinh kháng thể một cách an toàn. Tuy nhiên, trong vắc xin sẽ tồn tại một số thành phần như tá dược, hay chất bảo quản có khả năng gây phản ứng phụ tạm thời, khiến một số đối tượng cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ sau khi sử dụng.
Bên cạnh đó, các phản ứng phụ toàn thân thường gặp sau tiêm vắc xin bao gồm sốt cao, khiến trẻ mệt mỏi, quấy khóc, và tăng nhiệt độ cơ thể. Việc sốt có thể dẫn đến đổ mồ hôi nhiều, gây mất nước và làm trẻ cảm thấy kiệt sức. Chính vì vậy, trẻ thường có xu hướng ngủ nhiều hơn để phục hồi năng lượng đã mất và giúp cơ thể hồi phục sau những phản ứng miễn dịch mạnh mẽ.
Việc bé tiêm 6 trong 1 về ngủ li bì cũng có thể là một phản ứng sinh lý tự nhiên nhằm giúp cơ thể hồi phục và tái tạo năng lượng. Đối với nhiều trẻ nhỏ, quá trình tiêm chủng thường là một trải nghiệm căng thẳng và đáng sợ. Sự lo lắng về kim tiêm và cảm giác đau khiến trẻ có thể khóc lóc, giãy dụa, thậm chí la hét trong suốt quá trình tiêm. Phản ứng dữ dội này không chỉ khiến tâm lý của trẻ căng thẳng, mà còn cảm thấy mệt mỏi về thể chất.
Sau khi tiêm, trẻ thường cảm thấy mệt mỏi và uể oải, cần được nghỉ ngơi và ngủ nhiều hơn để phục hồi năng lượng. Tình trạng này tương tự như khi trẻ tham gia các hoạt động thể chất mạnh như chạy nhảy, vui chơi quá sức, và cần ngủ bù để lấy lại sức. Ngủ là cách tự nhiên giúp cơ thể trẻ hồi phục sau những căng thẳng và mệt mỏi do quá trình tiêm chủng gây ra.
Ở trẻ nhỏ, hệ thần kinh trung ương chưa trưởng thành hoàn toàn, khiến cơ thể trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi sinh lý sau tiêm. Giấc ngủ li bì có thể được xem như một cơ chế “bảo vệ” tự nhiên, giúp cơ thể trẻ phục hồi nhanh chóng.
Thông thường, trẻ có thể bị sốt nhẹ, đau nhức tại vị trí tiêm hoặc khó chịu toàn thân sau khi tiêm vaccine. Tình trạng này kích hoạt cơ chế nghỉ ngơi tự nhiên, khiến trẻ ngủ nhiều hơn để giảm tiêu hao năng lượng và tự điều chỉnh cơ thể.
Mặc dù thời gian tiêm diễn ra nhanh chóng, việc xử lý tâm lý căng thẳng do đau hoặc sự thay đổi môi trường có thể gây mệt mỏi ở trẻ. Điều này vô tình thúc đẩy trẻ ngủ nhiều hơn như một phản ứng để phục hồi trạng thái cân bằng.
Nếu trẻ có các phản ứng bất thường đi kèm với tình trạng ngủ nhiều sau tiêm 6 trong 1 sau đây, ba mẹ cần lưu ý và sớm đưa trẻ đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám và xử trí:
Bên cạnh đó, trẻ ngủ li bì kèm triệu chứng vết tiêm bị sưng đau đỏ lan rộng, đau dữ dội hoặc chảy dịch mủ, đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng thứ phát – tình trạng cần điều trị ngay để tránh biến chứng nghiêm trọng.
Nếu trẻ mệt lả, tay chân mềm nhão, da tái xanh, phản ứng chậm khi được gọi, bố mẹ cần lay gọi trẻ và kích thích bằng cách vuốt lưng dọc theo hai bên cột sống, hay kích thích vào lòng bàn chân trẻ. Sau đó đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất.
Khi bé tiêm 6in1 về ngủ li bì hay ngủ nhiều, bố mẹ không nên quá lo lắng mà hãy áp dụng một số biện pháp sau để đảm bảo sức khỏe của trẻ.
Dù bé tiêm 6 trong 1 về ngủ nhiều là một phản ứng tự nhiên của cơ thể, nhưng phụ huynh cũng cần theo dõi tình trạng sức khỏe của bé thường xuyên. Ngay khi phát hiện những dấu hiệu sức khỏe bất thường khác như: sốt cao trên 39 độ C, mệt mỏi, tím tái, khó thở, rút lõm lòng ngực, quấy khóc kéo dài, bú kém, phát ban trên da… cần ngay lặp tức đến bác sĩ để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Để cung cấp năng lượng cho cơ thể, đồng thời tạo điều kiện để hệ miễn dịch hoạt động tốt sau tiêm vắc xin, trẻ cần ngủ nhiều hơn bình thường. Cũng chính vì thế, bố mẹ nên tạo điều kiện tốt cho bé ngủ nhiều hơn, nghỉ ngơi nhiều hơn, từ đó quá trình phục hồi sau khi tiêm cũng thuận lợi và hiệu quả hơn. Hãy cung cấp cho mẹ môi trường nghỉ ngơi yên tĩnh thoáng mát và sạch sẽ. Đóng cửa và kéo rèm để hạn chế các tác nhân làm ảnh hưởng đến quá trình nghỉ ngơi của bé như tiếng ồn, ánh sáng để bé có một giấc ngủ sâu và chất lượng.
Bổ sung nước và dinh dưỡng sau tiêm giữ vai trò quan trọng thúc đẩy sự hồi phục của trẻ bên cạnh việc ngủ. Nếu trẻ có phản ứng sốt sau tiêm, không nghi ngờ gì khi uống nước nhiều sẽ giúp trẻ hạ nhiệt nhanh hơn và bù lại lượng nước đã mất.
Còn dinh dưỡng khoa học và đầy đủ chất sau tiêm sẽ cung cấp năng lượng cho cơ thể hồi phục. Với trẻ nhỏ đang bú sữa hoàn toàn (bú mẹ, bú sữa công thức) có thể chia nhỏ bữa và cho trẻ bú tăng cữ bú bổ sung nước, dinh dưỡng, với trẻ đã tập ăn có thể bổ sung nước, dinh dưỡng qua thức ăn (cháo, soup, sữa…).
Bé có thể uống nhiều nước lọc, nước trái cây và các loại thức ăn lỏng sau tiêm vắc xin như cháo, súp thịt nạc. Nên cho bé uống từ từ và chia nhỏ lượng nước cần uống để giảm cơn khát tốt hơn. Tuỳ vào mỗi lứa tuổi, mà lượng nước cần cung cấp hằng ngày sẽ khác nhau, nhưng trung bình cần cung cấp cho cơ thể từ 1,5 – 2,5l nước mỗi ngày. Trong đó, 80% là nước có trong thức ăn và 20% nước bổ sung qua đường uống.
Trẻ cần ăn đủ 4 nhóm dinh dưỡng sau tiêm bao gồm: chất đạm, béo, bột đường, vitamin và khoáng chất. Bố mẹ nên ưu tiên cho trẻ các loại thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh và trái cây. Ngoài ra, cần cung cấp các loại vitamin cần thiết khác cho cơ thể như A, B, C, D, E… các khoáng chất như sắt, kẽm. Tránh các thực phẩm đã từng khiến trẻ bị dị ứng, thức ăn chiên xào khó tiêu.
Nếu bé sốt nhẹ, phụ huynh có thể chườm mát cho bé ở các vị trí trán, nách và bẹn. Khi trẻ sốt cao ≥ 38,5 độ C, có thể dùng thuốc hạ sốt thông thường (paracetamol) với liều phù hợp cân nặng và đúng thời gian quy định của nhà sản xuất in trên vỏ hộp hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
Trường hợp có bệnh lý về tim mạch, viêm phổi hoặc trẻ có tiền sử sốt cao co giật có thể dùng thuốc hạ sốt khi thân nhiệt ≥ 38 độ C. Nếu trẻ có bệnh lý khác hoặc đã có cảnh báo của bác sĩ, hoặc đã có phản ứng trước đó với các thuốc hạ sốt, cần hỏi bác sĩ trước về loại thuốc hạ sốt phù hợp với trẻ.
Nếu bé tiêm 6 trong 1 về ngủ li bì, ngủ nhiều do các phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể hoặc do phản ứng phụ của vắc xin thì không cách nào giảm hoặc tránh được tình trạng này. Nếu việc trẻ ngủ nhiều sau tiêm vắc xin 6 trong 1 do trước đó trẻ lo lắng, khóc lóc, giãy dụa trong quá trình tiêm chủng khiến trẻ kiệt sức, thì có thể cải thiện bằng cách chuẩn bị chuẩn bị cho trẻ sức khỏe đầy đủ và tinh thần thoải mái trước khi tiêm vắc xin; đồng thời chăm sóc trẻ thật tốt sau tiêm.
Để tránh cho trẻ căng thẳng, quấy khóc trong suốt quá trình tiêm chủng, việc đầu tiên bố mẹ cần làm trước khi đưa trẻ đi tiêm là chuẩn bị cho trẻ tinh thần thoải mái nhất. Bố mẹ nên trấn an và giải thích rõ ràng cho trẻ về việc tiêm phòng. So sánh cơn đau của trẻ khi tiêm ít hơn nhiều so với việc vấp ngã khi vui chơi.
Ngoài ra, bố mẹ có thể mô tả quá trình tiêm vắc xin diễn ra thế nào để bé được an tâm. Nếu bé quá nhỏ để hiểu, bố mẹ có thể thu hút sự chú ý của bé để quên đi nỗi sợ kim tiêm, bằng cách mang theo món đồ chơi mà trẻ thích khi đi tiêm. Trong quá trình tiêm bố mẹ tương tác với trẻ nhiều hơn, trò chuyện và vui đùa cùng con.
Trước khi tiêm vắc xin bố mẹ cũng không nên cho trẻ ăn quá no hoặc quá đói, mà chỉ nên ăn vừa đủ để cung cấp năng lượng tránh trường hợp trẻ chóng mặt hay ngất xỉu. Song song đó, nên bổ sung thêm nước cho bé, để cơ thể chống lại sự mệt mỏi và đau nhức cơ bắp.
Ngoài ra, một lưu ý quan trọng trước khi tiêm bất kỳ loại vắc xin nào là bố mẹ nên trao đổi kỹ với bác sĩ về tình trạng sức khỏe của bé trong quá trình khám sàng lọc. Hãy cho bác sĩ biết bé có tiền sử dị ứng với loại vắc xin, thuốc hoặc thức ăn nào đó hay không. Phản ứng của bé với lần tiêm trước là gì, có gặp tình trạng ngủ nhiều sau tiêm hay không. Từ đó, bác sĩ sẽ tư vấn và hướng dẫn thêm cho phụ huynh về cách xử trí nếu bé ngủ nhiều sau tiêm phòng.
Sau khi tiêm, bố mẹ nên bổ sung thêm dinh dưỡng như protein, chất xơ, chất chống viêm, vitamin và khoáng chất… trong thịt, rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc, các loại sữa chua. Nếu trẻ còn bú mẹ, nên cho trẻ bú mẹ nhiều hơn bình thường, để vừa bù nước cho cơ thể, vừa bù những chất dinh dưỡng có lợi trong sữa mẹ.
Ngoài ra, để trẻ nghỉ ngơi thoải mái hơn, bố mẹ nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát để thấm hút mồ hôi tốt. Tránh đắp quá nhiều chăn vì trẻ có thể sốt, đổ mồ hôi. Đắp nhiều chăn khiến nhiệt độ cơ thể trẻ tăng cao, trẻ cũng cảm thấy khó chịu ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Không nên đánh thức trẻ dậy đột ngột, mà hãy cho trẻ ngủ thật ngon. Nếu lo lắng, bố mẹ có thể lay nhẹ bé để kiểm tra phản ứng mà không đánh thức bé hoàn toàn. Luôn quan sát bé để chắc chắn không xuất hiện các dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe. Nếu có, cần đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất để xử trí.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bé tiêm 6 trong 1 về ngủ li bì, ngủ nhiều là một phản ứng bình thường của cơ thể có thể gặp sau tiêm vắc xin vì vậy ba mẹ không nên quá lo lắng nếu bé nhà mình gặp tình trạng này. Tuy nhiên, cần lưu ý tình trạng sức khỏe của trẻ và chú ý các dấu hiệu xuất hiện cùng với ngủ nhiều, như: sốt cao trên 39 độ C, mệt mỏi, tím tái, khó thở, rút lõm lòng ngực, quấy khóc kéo dài, bú kém, phát ban trên da… Nếu có các dấu hiệu này, bố mẹ hãy đưa trẻ đến ngay bệnh viện gần nhất để được thăm khám và xử trí.
