Vắc xin chỉ đảm bảo an toàn và hiệu quả khi được bảo quản trong kho lạnh và hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn GSP, đặc biệt là thực hành theo quy trình an toàn tiêm chủng. Vậy cách bảo quản vắc xin như thế nào? Tầm quan trọng của việc bảo quản vắc xin đúng cách và hậu quả của việc bảo quản vắc xin không đúng cách là gì?
Bài viết được tư vấn Y khoa bởi BS. Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC.
Vắc xin là chế phẩm sinh học đặc biệt, vô cùng nhạy cảm, có thể bị hỏng và thậm chí biến chất nếu không được bảo quản trong điều kiện tối ưu theo quy định của nhà sản xuất. Vắc xin có thể mất giá trị sử dụng dưới tác động của nhiều yếu tố như nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, môi trường, các tác nhân khác như sự nghiêng ngả, đổ vỡ, rung lắc… Do đó, việc bảo quản vắc xin đúng cách đóng vai trò vô cùng quan trọng. (1)
Tiêm vắc xin là đưa trực tiếp một loại sinh phẩm y tế vào cơ thế, các phản ứng diễn ra dưới cấp độ tế bào, nếu vắc xin không được bảo quản đúng cách, bản chất và hoạt động của vắc xin thay đổi, có thể làm rối loạn chức năng của các tế bào, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và thậm chí là tính mạng của người tiêm. Chính vì thế, việc bảo quản vắc xin đúng cách giúp đảm bảo an toàn, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người tiêm.
Bảo quản vaccine đúng cách giúp vắc xin nguyên vẹn về chất lượng, đảm bảo trọn vẹn về hiệu quả và tính an toàn của vắc xin, giúp quá trình tiêm chủng đạt hiệu quả tối ưu, phản ứng miễn dịch bên trong cơ thể diễn ra tốt nhất, kích thích cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu bảo vệ cơ thể, chống lại sự tấn công và gây bệnh bởi các tác nhân gây bệnh tương ứng.
Bảo quản vacxin đúng cách giúp giảm thiểu tỷ lệ vắc xin hưu hỏng và vắc xin bị tiêu hủy do hư hỏng xuống mức tối thiểu, từ đó đẩy chi phí phục vụ cho công tác tiêu hủy và chi phí chi trả cho những lọ vắc xin bị hư hỏng được tối ưu hóa. Việc giảm tỷ lệ vắc xin hưu hỏng và bị tiêu hủy cũng góp phần bảo vệ môi trường.
Vắc xin hư hỏng do không được bảo quản đúng cách khi tiêm cho người dân có thể gây ra các phản ứng bất lợi, đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe đến tính mạng người tiêm, vừa tốn kém chi phí chi trả cho việc tiêm ngừa vắc xin không quy đổi thành giá trị phòng ngừa bệnh tật, vừa tốn kém rất nhiều chi phí chi trả cho chăm sóc y tế và các chi phí cơ hội khác.
Bảo quản vắc xin đúng cách, việc hư hỏng, loại bỏ và tiêu hủy vắc xin sẽ được hạn chế tối đa, nhờ đó số lượng vắc xin chất lượng trong thị trường gia tăng, góp phần giảm thiểu tình trạng khan hiếm vắc xin vẫn đang xảy ra trong những năm gần đây tại Việt Nam, giúp nhiều người dân được tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch tiêm chủng.
Điều kiện bảo quản được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép áp dụng cho tất cả các loại vắc xin tiêm cho người. (2)
Nhiệt độ là điều kiện cơ bản của quá trình bảo quản vắc xin:
Một số loại vắc xin đòi hỏi điều kiện bảo quản tránh ánh sáng và được đóng gói bằng lọ vắc xin tối màu bởi tia UV từ ánh sáng ngoài môi trường (như ánh sáng đèn huỳnh quang từ đèn nê ông hoặc ánh sáng trực tiếp từ mặt trời) có thể khiến chất lượng vắc xin bị ảnh hưởng.
Trong suốt quá trình vận chuyển cần phải đảm bảo điều kiện vận chuyển an toàn, ổn định, ngăn chặn tình trạng vắc xin bị va đập, rung giật quá mức, đồng thời cần đảm bảo điều kiện nhiệt độ ổn định, độ ẩm, ánh sáng và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến vắc xin trong suốt quá trình vận chuyển vắc xin.
Bảo quản vắc xin đúng cách là bảo quản vắc xin trong dây chuyền lạnh (Cold Chain), đảm bảo điều kiện bảo quản tối ưu theo yêu cầu của nhà sản xuất đối với từng loại vắc xin xin từ điểm sản xuất, lưu kho, vận chuyển đến điểm sử dụng. (3)
Dựa trên quy định tại Thông tư 34/2018/TT-BYT vào ngày 16/11/2028 của Bộ Y tế và Nghị định 104/2016/NĐ-CP vào ngày 1/7/2016 của Chính phủ, bảo quản vaccine tại kho lạnh cần đảm bảo:
VNVC là Hệ thống hàng trăm trung tâm tiêm chủng vắc xin An toàn – Uy tín – Chất lượng tại Việt Nam.
VNVC sở hữu hệ thống kho lạnh bảo quản vắc xin, mạng lưới xe lạnh vận chuyển vắc xin chuyên dụng đạt chuẩn GSP và hệ thống các thiết bị lưu trữ, bảo quản xuyên suốt hành trình của vắc xin từ điểm lưu kho đến mỗi trung tâm tiêm chủng, mỗi phòng tiêm với chất lượng đạt chuẩn quốc tế, chuyên nghiệp tại Việt Nam.
Đặc biệt, VNVC xây dựng quy trình bảo quản, lưu trữ, vận chuyển, sử dụng vắc xin khép kín, được vận hành nghiêm ngặt, chặt chẽ chưa từng có tại Việt Nam.
VNVC đầu từ lớn, xây dựng hệ thống dây chuyền lạnh (Cold Chain) đạt chuẩn Quốc tế với mạng lưới 4 kho lạnh tổng cùng hàng trăm kho lạnh trung tâm bảo quản vắc xin ổn định trong nhiệt độ từ 2 đến 8 độ C.
VNVC cũng sở hữu hệ thống 3 kho lạnh âm sâu, cho phép bảo quản chuẩn quốc tế các loại vắc xin đòi hỏi nhiệt độ bảo quản khắc nghiệt đến âm 86 độ C. Mỗi kho âm sâu đều được trang bị kho rã đông chuyên dụng được kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt trong giới hạn tiêu chuẩn, giúp vắc xin được rã đông từ từ, an toàn trước khi sử dụng.
VNVC sở hữu kho lạnh hiện đại, quy mô lớn, đạt chuẩn Quốc tế cũng các thiết bị bảo quản đạt chuẩn GSP tại mỗi trung tâm trên toàn quốc, nhằm bảo quản vắc xin trong điều kiện tối ưu tại chỗ. Mỗi kho lạnh được bố trí tối thiểu từ 2 nguồn điện, gồm điện lưới quốc gia và máy phát điện công suất lớn với thời gian cấp điện dự trữ đến 72 giờ nhằm đảm bảo kho trung tâm luôn được cấp phát điện đầy đủ và xuyên suốt, giúp vắc xin luôn được bảo quản trong điều kiện tối ưu.
VNVC còn dự trù sẵn sàng và tập dợt nhuần nhuyễn các phương án huy động xe phát điện dự phòng lưu động cho những trường hợp sự cố điện, mặc dù trường hợp này rất hiếm khi xảy ra.
Khác với các cơ sở tiêm chủng đang dùng tủ lạnh dân dụng để bảo quản vắc xin, tất cả phòng tiêm của VNVC đều được trang bị tủ bảo quản vắc xin chuyên dụng, với hệ thống bảo quản nhiệt độ đồng bộ nhiệt kế điện tử tự ghi và camera giám sát toàn thời gian. Mỗi cuối ngày, vắc xin chưa sử dụng sẽ được VNVC thu hồi về kho lạnh trung tâm nhằm đảm bảo vắc xin được giám sát và bảo quản ở điều kiện tốt nhất.
Dựa trên bản chất “đỏng đảnh”, nhạy cảm vô cùng của vắc xin cũng như các quy định phức tạp và yêu cầu nghiêm ngặt của việc bảo quản vắc xin đúng cách, có thể thấy, bảo quản vắc xin có thể gặp phải rất nhiều khó khăn như:
Hầu hết các loại vắc xin đều đòi hỏi được bảo quản ở nhiệt độ thấp, thường từ 2 – 8°C và thậm chí có những loại vắc xin yêu cầu nhiệt độ bảo quản đặc biệt khắc nghiệt, có thể lên đến -70°C. Điều này vô cùng khó khăn trong quá trình bảo quản, xây dựng hệ thống bảo quản, vận hành, duy trì và kiểm soát hệ thống bảo quản vắc xin.
Khó khăn hơn khi tại Việt Nam nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm quanh năm – “kẻ thù” của bảo quản vắc xin.
Vắc xin vô cùng nhạy cảm, dễ bị mất đi hiệu lực và tính an toàn, do đó vắc xin cần được vận chuyển trong điều kiện an toàn, tối ưu từ nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, môi trường… đồng thời ngăn ngừa nguy cơ hư hại do va đập, rung lắc… Phải có hệ thống xe lạnh vận chuyển vắc xin chuyên dụng.
Vắc xin có hạn sử dụng từ vài tháng đến vài năm tùy theo từng loại vắc xin nhất định. Việc lưu trữ không đúng thời gian sẽ ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả và an toàn của vắc xin.
Bảo quản vắc xin đòi hỏi rất nhiều chi phí đầu tư cho hệ thống lưu trữ và vận chuyển, tạo áp lực cho các đơn vị tiêm chủng vắc xin có nguồn lực hạn chế.
Bảo quản vắc xin yêu cầu đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có kỹ năng nghiệp vụ chuyên nghiệp và được định kỳ đào tạo để đảm bảo quy trình bảo quản và vận chuyển vắc xin đúng quy trình.
Bảo quản vắc xin không đúng cách có thể gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến sức khỏe, tính mạng và niềm tiêm của cộng đồng vào vấn đề tiêm chủng: (4)
Hầu hết các loại vắc xin được bảo quản ở nhiệt độ từ 2 – 8 độ C (tức là 36 – 46 độ F) với mức dao động tối thiểu trung bình được ưu tiên là 5⁰C. Một số loại vắc xin có thành phần cấu tạo đặc thù sẽ đòi hỏi bảo quản ở nhiệt độ đông lạnh từ -15 đến -25 độ C. Thậm chí, một số loại vắc xin còn đòi hỏi được bảo quản trong những điều kiện nhiệt độ khắc nghiệt hơn, đặc biệt âm sâu ở -70 độ C, -40 độ C.
Trước khi hoàn nguyên, nếu được bảo quản đúng cách, vắc xin có thể bảo quản và sử dụng an toàn, hiệu quả đến ngày cuối cùng của hạn sử dụng được in trên vỏ hộp sản phẩm.
Sau khi hoàn nguyên, vắc xin chỉ có thể quản quản được trong vòng 24 giờ ở nhiệt độ tiêu chuẩn từ 2 đến 8 độ C. Sau 24 giờ phải loại bỏ vắc xin đã hoàn nguyên.
KHÔNG! Tủ lạnh bình thường không đạt tiêu chuẩn bảo quản của các cơ quan y tế. Tủ lạnh bình thường không tự điều chỉnh nhiệt độ từ 2 – 8 độ C, không có chức năng theo dõi và cảnh báo nhiệt độ khi điều kiện bảo quản vượt ngưỡng an toàn, nhiệt độ trong tủ lạnh bình thường không đồng nhất ở mọi điểm, một số điểm có nhiệt độ thấp có thể khiến vắc xin bị đông băng…
Việc đóng mở liên tục khiến nhiệt độ tủ dao động không kiểm soát, ảnh hưởng đến chất lượng bảo quản của vắc xin.
Vắc xin vô cùng nhạy cảm, dễ bị hư hỏng, mất hiệu lực, thậm chí có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe và đe dọa tính mạng của người tiêm nếu không được bảo quản đúng cách. Do đó, khi lựa chọn địa điểm tiêm chủng cho bản thân và gia đình, cần tìm hiểu kỹ lưỡng về năng lực bảo quản vắc xin của đơn vị tiêm chủng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cam kết bảo quản vắc xin trong điều kiện tối ưu của hệ thống dây chuyền lạnh (Cold Chain) đạt chuẩn GSP) cùng hệ thống kho lạnh, hiện đại, quy mô lớn, đạt chuẩn quốc tế, đảm bảo bảo quản vắc xin trong nhiệt độ ổn định từ 2 – 8 độ C theo yêu cầu của nhà sản xuất, cam kết chất lượng tất cả vắc xin luôn nguyên vẹn, an toàn và hiệu quả chủng ngừa đạt mức tối ưu.
