Xây dựng thực đơn cho người cao huyết áp cần dựa trên tiêu chí nào là thắc mắc của nhiều người bệnh. Thực đơn cho người có chỉ số này cao cần tham khảo ý kiến bác sĩ để đảm bảo an toàn, hiệu quả.
Bài viết được tư vấn bởi Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Để biết cách xây dựng thực đơn cho nhóm bệnh nhân bị cao huyết áp, đầu tiên chúng ta cần tìm hiểu ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng đối với sức khỏe của người bệnh. Cụ thể, một chế độ dinh dưỡng khoa học, ưu tiên dung nạp chất có lợi cho sức khỏe (chất xơ, vitamin, chất chống oxy hóa…) và hạn chế tiêu thụ chất có hại (cồn, chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, muối, chất bảo quản…), sẽ giúp tối ưu hiệu quả trao đổi chất trong cơ thể, góp phần kiểm soát huyết áp ở ngưỡng an toàn.
Chế độ ăn uống kém khoa học, dư thừa năng lượng và dung nạp quá mức các chất như caffeine, cồn, muối, đường, chất béo bão hòa… có thể thúc đẩy các cơn tăng cấp tính khởi phát, ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh. Vậy, thực đơn cho nhóm bệnh nhân huyết áp này cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc dinh dưỡng nào?
Người bệnh nên đi khám và tham vấn ý kiến của bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc bác sĩ dinh dưỡng. Có thể tham khảo các nguyên tắc sau:
Tiêu thụ natri quá mức là tác nhân gây tăng chỉ số huyết áp. Bởi dung nạp nhiều natri sẽ gây giữ nước trong cơ thể, khiến thể tích tuần hoàn máu gia tăng, tạo áp lực lên thành mạch máu.
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho biết, người bệnh có thể tiêu thụ tối đa 2300 mg natri mỗi ngày (dưới 5 g muối ăn). Tuy nhiên, để bảo vệ sức khỏe tối ưu, người gặp vấn đề huyết áp nên giới hạn khối lượng tiêu thụ natri dưới 1500 mg (dưới 3 g muối ăn).
Natri có nhiều trong muối ăn, ngoài ra khoáng chất này còn có thể là thành phần chủ yếu trong nhiều loại thực phẩm như phô mai, thịt xông khói, thịt hộp, xúc xích, cá khô, mắm, đồ muối chua…
Gia tăng hàm lượng chất xơ trong khẩu phần ăn của người bệnh đã được chứng minh có thể hỗ trợ cải thiện mức huyết áp. Các loại thực phẩm giàu chất xơ đồng thời cũng cung cấp hàm lượng nitrat dồi dào, cơ thể sẽ chuyển hóa chất này thành oxit nitric (NO) – hợp chất sở hữu đặc tính giúp giãn mạch máu tự nhiên, hỗ trợ làm hạ huyết áp hiệu quả. Vì vậy, thực đơn cần tăng cường các loại thực phẩm giàu chất xơ như rau lá xanh, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu…
Thực đơn cho người cao huyết áp cần tránh dung nạp các loại thực phẩm giàu chất béo bão hòa (mỡ, bơ hoặc nội tạng động vật…) và chất béo chuyển hóa (thức ăn nhanh chiên ngập dầu, thịt hộp…). Dung nạp nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa là tác nhân gây hình thành các mảng xơ vữa động mạch, khiến lưu lượng máu trong cơ thể bị tắc nghẽn. Điều này có thể khiến mức huyết áp tăng cao, kéo theo nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim gia tăng đáng kể.
Dung nạp cồn có thể gây ra phản ứng viêm nhiễm và làm tổn thương oxy hóa, dẫn đến giảm sản xuất oxit nitric (NO), hợp chất giúp giãn mạch máu. Điều này có nghĩa là dung nạp thực phẩm chứa cồn quá mức có thể khiến mạch máu dần thu hẹp, làm tình trạng huyết áp tiến triển nghiêm trọng. Do đó, người bệnh cần tránh tiêu thụ thực phẩm chứa cồn như cocktail, bia, rượu…
Nồng độ glucose trong máu sẽ tăng cao đột ngột khi cơ thể tiêu thụ carbohydrate tinh chế và đường quá mức. Khi mức đường huyết tăng cao sẽ làm giảm độ nhạy insulin, khiến lượng đường dư thừa trong máu chuyển hóa thành mỡ thừa, thúc đẩy nguy cơ thừa cân – béo phì tăng cao. Trong khi đó, thừa cân – béo phì là yếu tố khiến chỉ số huyết áp bất thường và tiến triển nghiêm trọng. Vì vậy, thực đơn cho người bị cao huyết áp cần kiểm soát chặt chẽ khối lượng tiêu thụ đường và carbohydrate tinh chế trong khẩu phần ăn.
Tăng cường thực phẩm giàu chất chống oxy hóa trong chế độ ăn uống là nguyên tắc dinh dưỡng góp phần làm giảm các vấn đề về tim mạch – yếu tố gây tăng huyết áp. Để hỗ trợ bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do gây hại cho mạch máu, người bệnh cần tăng cường bổ sung các loại thực phẩm chứa hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào như flavonoids, polyphenols, vitamin A, vitamin C, vitamin E…
Thực đơn dành cho người cao huyết áp cần bổ sung thực phẩm giàu magie, canxi và kali vì:
Người bệnh cũng cần duy trì chế độ ăn giảm tinh bột, đường để ổn định cân nặng. Theo nghiên cứu, tăng cân quá mức với hàm lượng mỡ ở nội tạng gia tăng có liên quan đến nguy cơ thúc đẩy bệnh tăng huyết áp khởi phát (chiếm tỷ lệ khoảng 65 – 75% tổng trường hợp mắc bệnh). Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ để biết chính xác mức cân nặng khỏe mạnh, phù hợp với thể trạng để có biện pháp duy trì an toàn, hiệu quả.
Xem thêm:
Các loại rau lá xanh như bắp cải, cải xoăn, cải thìa, cải bó xôi, và diếp cá rất giàu kali và magie, giúp điều hòa nhịp tim và ổn định huyết áp. Ngoài ra, chúng còn chứa nhiều chất chống oxy hóa như vitamin C và beta-carotene, giúp bảo vệ hệ tim mạch khỏi các gốc tự do, từ đó giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa động mạch và đột quỵ.
Để kiểm soát tình trạng huyết áp, thực đơn cho nhóm bệnh nhân này nên bổ sung thực phẩm giàu kali, đơn cử như quả chuối. Trung bình 1 quả chuối khoảng 136 g cung cấp khoảng 422 mg kali cho cơ thể (tương đương 10% nhu cầu tiêu thụ kali trong ngày được khuyến nghị). Người bị tăng huyết áp có thể ăn chuối tươi hoặc chế biến thành nhiều món ăn khác nhau như nấu chè, xay sinh tố, làm bánh…
>> Xem thêm: 10+ món ăn cho người cao huyết áp dễ chuẩn bị và nấu mỗi ngày
Chất chống oxy hóa flavonoid trong socola đen đã được chứng minh có thể hỗ trợ bảo vệ sức khỏe hệ tuần hoàn, ngăn chặn nguy cơ khởi phát bệnh lý về tim mạch, trong đó có tăng huyết áp. Người bệnh nên dùng socola đen với khối lượng vừa phải để bảo vệ sức khỏe tối ưu.
Sữa chua ít béo là thực phẩm chứa hàm lượng canxi dồi dào, có lợi cho sức khỏe của người bệnh. Ưu tiên sử dụng sữa chua ít béo thay vì sữa chua thông thường sẽ giúp người bệnh giảm thiểu chất béo dung nạp vào cơ thể, bảo vệ sức khỏe mạch máu và kiểm soát cân nặng hiệu quả.
Thành phần allicin trong tỏi đã được chứng minh sở hữu tác dụng chống oxy hóa, kiểm soát huyết áp hiệu quả và bảo vệ sức khỏe hệ tim mạch tối ưu. Vì vậy, người bệnh nên thường xuyên ăn tỏi để hỗ trợ cải thiện bệnh và tránh biến chứng nguy hiểm.
Thường xuyên ăn các loại hạt với khối lượng phù hợp là cách hỗ trợ bảo vệ cải thiện chỉ số huyết áp. Bổ sung các loại giàu magie và axit béo không bão hòa omega-3 như hạnh nhân, hạt dẻ, hạt lanh, hạt chia, óc chó… không chỉ giúp nâng cao sức khỏe tổng thể mà còn góp phần làm hạ huyết áp hiệu quả.
Hàm lượng nitric oxide dồi dào trong các loại quả mọng như việt quất, mâm xôi, dâu tây… có thể giúp huyết áp ổn định thông qua cơ chế điều hòa lưu lượng máu và kiểm soát tình trạng rối loạn chức năng nội mô. Một số nghiên cứu cho biết, thành phần anthocyanin trong các loại quả mọng còn góp phần hỗ trợ làm giảm huyết áp hiệu quả. Vì vậy, thực đơn cho người cao huyết áp nên bổ sung các loại quả mọng để bảo vệ sức khỏe, hỗ trợ ngăn chặn biến chứng hiệu quả.
Cá hồi là nguồn cung cấp protein và axit béo omega-3 dồi dào cho cơ thể. Hàm lượng omega-3 sẽ góp phần giúp kiểm soát phản ứng oxy hóa, nâng cao chức năng của hệ mạch máu, hỗ trợ duy trì mức huyết áp ổn định. Nhờ hàm lượng vitamin D dồi dào, thường xuyên ăn cá hồi còn giúp tối ưu hiệu quả hấp thu canxi của cơ thể, từ đó nâng cao hiệu quả kiểm soát huyết áp.
Bổ sung cà rốt vào thực đơn ăn uống của mình vì cà rốt chứa nhiều chất chống oxy hóa, giúp cải thiện tình trạng huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch. Cà rốt có thể được chế biến thành nhiều món ăn như nước ép, sinh tố, canh, súp, xào, hoặc luộc để tăng cường dinh dưỡng.
Kiwi là thực phẩm giàu kali, vitamin C, chất xơ và magie có lợi cho sức khỏe của người bệnh. Trung bình 100 g kiwi cung cấp khoảng 11% nhu cầu tiêu thụ chất xơ, 103% nhu cầu tiêu thụ vitamin C, 4% nhu cầu tiêu thụ magie và 7% nhu cầu tiêu thụ kali trong ngày của cơ thể. Do đó, thường xuyên ăn kiwi sẽ góp phần giúp ổn định mức huyết áp và kiểm soát nhịp tim, cải thiện sức khỏe.
Nhờ cung cấp hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào như polyphenols, vitamin C, vitamin E, flavonoids… các loại trái cây có múi có thể góp phần kiểm soát phản ứng oxy hóa, làm hạ huyết áp hiệu quả. Tiêu thụ trái cây có múi hàng ngày với lượng phù hợp đã được chứng minh có thể góp phần làm giảm chỉ số huyết áp tâm thu sau 12 tuần.
Củ dền là thực phẩm giàu chất chống oxy hóa (vitamin E, vitamin C, quercetin, beta-carotene…), magie và kali có lợi cho sức khỏe huyết áp. Bên cạnh đó, thực phẩm này còn chứa hợp chất nitrat đã được chứng minh có thể góp phần giúp hạ huyết áp hiệu quả.
Bổ sung quả lựu vào thực đơn cho người cao huyết áp có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng bệnh hiệu quả. Bởi lựu là loại quả giàu chất chống oxy hóa (polyphenols, vitamin C, vitamin E…), nitrat, kali và magie, có tác dụng hỗ trợ điều hòa nhịp tim và huyết áp ổn định.
Khoai lang cũng là loại thực phẩm giàu kali và magie có lợi cho sức khỏe. Trong 100 g khoai lang cung cấp đến 7% nhu cầu tiêu thụ kali và 11% nhu cầu tiêu thụ magie trong ngày. Thường xuyên ăn khoai lang với lượng phù hợp sẽ giúp bảo vệ mạch máu và hỗ trợ điều hòa huyết áp ổn định. Nhờ hàm lượng chất xơ dồi dào, khoai lang còn góp phần tránh hình thành các mảng xơ vữa động mạch, giúp người bệnh hạn chế nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
Các loại đậu là nguồn cung cấp chất chống oxy hóa (quercetin, tanin, anthocyanins…), magie, kali, vitamin C… có lợi cho quá trình kiểm soát huyết áp. Đồng thời có thể luân phiên tiêu thụ các loại đậu như đậu gà, đậu lăng, đậu xanh, đậu ngự, đậu đỏ… trong bữa ăn hàng ngày để đa dạng dinh dưỡng.
Dầu ô-liu rất giàu axit béo omega-3 giúp kháng viêm, chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe. Vì vậy, thay vì mỡ động vật chứa nhiều chất béo bão hòa, người gặp vấn đề huyết áp nên sử dụng dầu ô-liu trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày để hỗ trợ điều hòa huyết áp và giảm nguy cơ khởi phát các biến chứng tim mạch.
Các loại ngũ cốc nguyên hạt như hạt kê, gạo lứt, hạt diêm mạch, yến mạch… rất giàu magie, kali và vitamin E. Ngoài ra, tinh bột trong các loại ngũ cốc nguyên hạt này chủ yếu là tinh bột phức hợp, giúp cơ thể no lâu và không gây tăng mức đường huyết sau ăn đột ngột. Vì vậy, bổ sung các loại ngũ cốc nguyên hạt vào thực đơn cho người bệnh cao huyết áp là điều cần thiết giúp kiểm soát cân nặng, điều hòa nhịp tim, kiểm soát mức huyết áp ổn định.
Bên cạnh hàm lượng vitamin C dồi dào (100 g cung cấp 18% nhu cầu tiêu thụ trong ngày), cà chua còn cung cấp nhiều kali, magie giúp cải thiện tình trạng huyết áp. Nên thường xuyên ăn các món từ cà chua để hỗ trợ duy trì mức huyết áp ổn định và bảo vệ sức khỏe tim mạch tối ưu.
Citrulline trong dưa hấu là loại axit amin sở hữu khả năng giúp thúc đẩy cơ thể sản sinh nitric oxide hiệu quả. Trong khi đó, nitric oxide có thể làm giãn động mạch và góp phần điều hòa huyết áp hiệu quả. Do đó, bổ sung dưa hấu vào chế độ dinh dưỡng là điều cần thiết, góp phần giúp cải thiện chỉ số huyết áp.
Ớt chuông đỏ là thực phẩm nên có trong chế độ dinh dưỡng của người bệnh tăng huyết áp. Trong ớt chuông đỏ rất giàu vitamin C giúp nâng cao khả năng kháng viêm, bảo vệ sức khỏe mạch máu, nhờ vậy góp phần điều hòa huyết áp ổn định. Ngoài ra, hàm lượng vitamin A trong ớt chuông đỏ đã được chứng minh có thể hỗ trợ tối ưu hoạt động của hệ tim mạch. Vì vậy, người bệnh nên thường xuyên ăn ớt chuông đỏ để góp phần cải thiện tình trạng bệnh.
Người bệnh cần tuân thủ chỉ định tái khám định kỳ và tham khảo ý kiến bác sĩ về cách xây dựng chế độ ăn uống phù hợp. Nhìn chung, thực đơn cho người cao huyết áp cần hướng đến hai mục tiêu chính là:
Mỗi người bệnh sẽ có thể trạng và mức độ khác nhau. Trong mọi trường hợp, cần tham khảo ý kiến bác sĩ để xây dựng được chế độ dinh dưỡng an toàn, phù hợp với từng thể trạng và tối ưu hiệu quả điều trị, giúp cải thiện bệnh.
Người bệnh có thể đăng ký Thăm khám & Thiết kế Thực đơn Dinh dưỡng chuyên biệt chuẩn cá nhân hóa tại chuyên khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Tâm Anh Quận 7. Tại đây, các bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ thăm khám để đánh giá tổng quan tình trạng bệnh và nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể, từ đó đưa ra thực đơn dinh dưỡng chi tiết, góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể cho người bệnh, tối ưu hiệu quả kiểm soát tình trạng huyết áp.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Tâm Anh Quận 7 cung cấp dịch vụ khám Tiêu chuẩn hoặc khám VIP đạt tiêu chuẩn quốc tế, khám sức khỏe công nghệ cao ngoài giờ, đáp ứng nhu cầu cho nhiều người bệnh, đặc biệt là đối tượng bận rộn.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thực đơn cho người cao huyết áp cần hạn chế muối, chất béo bão hòa và tăng cường thực phẩm giàu kali, chất xơ để kiểm soát huyết áp hiệu quả. Chế độ ăn không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ tai biến tim mạch. Để được xây dựng thực đơn khoa học, an toàn và cá nhân hóa theo chỉ số lâm sàng, bạn có thể tham khảo dịch vụ tư vấn dinh dưỡng điều trị cao huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
