Xạ trị là một trong những phương pháp phổ biến và hiệu quả trong điều trị ung thư. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, nhiều kỹ thuật xạ trị tiên tiến đã ra đời. Trong đó có VMAT – phương pháp xạ trị điều biến thể tích. Trong bài viết dưới đây, BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ chia sẻ các thông tin chi tiết liên quan đến phương pháp này.
VMAT (hay còn gọi là xạ trị điều biến thể tích) là một kỹ thuật xạ trị chiếu ngoài hiện đại. Trong quá trình điều trị, máy xạ trị sẽ quay quanh cơ thể và phát ra tia bức xạ liên tục theo hình cung, giúp tập trung chính xác vào khối u. Kỹ thuật này cho phép điều chỉnh linh hoạt liều bức xạ theo từng góc chiếu, giúp tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn và hạn chế tổn thương đến các cơ quan hay mô lành xung quanh. Phương pháp này không đưa chất phóng xạ vào cơ thể nên người bệnh không cần lo lắng về việc nhiễm xạ sau điều trị.
Xem thêm: Các phương pháp xạ trị chiếu ngoài phổ biến hiện nay
Khi điều trị bằng kỹ thuật điều biến thể tích, người bệnh sẽ nằm trên bàn máy xạ trị trong tư thế cố định. Máy xạ trị (máy gia tốc tuyến tính) sẽ quay quanh cơ thể theo hình cung, phát ra các chùm tia bức xạ nhắm chính xác vào khối u. (1)
Trong suốt quá trình quay, hình dạng và cường độ tia xạ liên tục thay đổi để phù hợp với hình dạng và vị trí của khối u. Nhờ đó, tia bức xạ tập trung nhiều hơn vào khối u, trong khi giảm tối đa ảnh hưởng đến các mô khỏe mạnh xung quanh. Đội ngũ bác sĩ điều trị sử dụng công nghệ hình ảnh 3D hiện đại để theo dõi vị trí khối u trong thời gian thực, giúp điều chỉnh tia xạ chính xác hơn và nâng cao hiệu quả điều trị.
Có thể bạn quan tâm: Xạ trị là gì?
Người bệnh sẽ được khám và chẩn đoán bệnh, sau đó chuyên gia gồm bác sĩ xạ trị, kỹ sư và kỹ thuật viên xạ trị sẽ cùng lên kế hoạch điều trị phù hợp. Người bệnh sẽ được chụp CT hoặc MRI mô phỏng để xác định chính xác vị trí và hình dạng khối u.
Quá trình lập kế hoạch xạ trị mất khoảng 2-5 ngày tùy vào tình trạng và độ phức tạp. Thời gian xạ trị có thể khác nhau: một số phương pháp như xạ trị định vị cơ thể chính xác cao (SBRT) chỉ cần vài buổi; đối với các loại ung thư như vú, đầu cổ hay cổ tử cung có thể cần 5-7 tuần.
Bác sĩ và kỹ sư xạ trị sẽ lên kế hoạch chi tiết và kiểm tra kỹ lưỡng. Khi kế hoạch được phê duyệt, kỹ thuật viên xạ trị sẽ căn cứ theo đó để định vị chính xác vị trí người bệnh trên bàn điều trị dựa vào các dấu hiệu trên mặt nạ hoặc điểm đánh dấu trên da.
Trước khi bắt đầu, kỹ thuật viên sẽ chụp X-quang kỹ thuật số để kiểm tra vị trí người bệnh một lần nữa. Người bệnh cũng sẽ được hướng dẫn cách chăm sóc bản thân trong suốt quá trình điều trị.
Khi đã nằm đúng vị trí, người bệnh sẽ ở một mình trong phòng xạ trị, toàn bộ quá trình được kỹ thuật viên theo dõi từ bên ngoài qua camera. Quá trình xạ trị diễn ra nhanh chóng và không đau, vì các mô lành được bảo vệ khỏi bức xạ. Với phương pháp VMAT, mỗi lần điều trị mất khoảng 2-6 phút, tùy loại máy và kế hoạch. Phương pháp này thường được kết hợp với IGRT (xạ trị dưới hướng dẫn hình ảnh) để đảm bảo chính xác vị trí trước mỗi buổi điều trị.
Kết thúc xạ trị, người bệnh sẽ được bác sĩ hẹn tái khám và làm chẩn đoán hình ảnh (CT, MRI hoặc PET/CT) sau một thời gian để kiểm tra kết quả điều trị.
VMAT thường được chỉ định trong các trường hợp có khối u nằm ở vị trí phức tạp, có ranh giới không đều, hoặc gần các cơ quan quan trọng trong cơ thể. Phương pháp này phù hợp để điều trị những vùng rộng lớn trên cơ thể mà vẫn đảm bảo an toàn cho các cơ quan gần khối u, ngay cả khi cần dùng liều bức xạ cao.
VMAT được sử dụng để điều trị nhiều loại ung thư, bao gồm:
Phương pháp xạ trị điều biến thể tích giúp tia xạ tập trung chính xác vào khối u và hạn chế tối đa việc ảnh hưởng đến các mô khỏe mạnh xung quanh. Điều này được thực hiện nhờ sử dụng công nghệ hình ảnh tiên tiến, như CT chùm tia hình nón, cho phép bác sĩ quan sát rõ vị trí và hình dạng của khối u cùng các cấu trúc xung quanh trong thời gian thực khi điều trị.
VMAT thực hiện xạ trị chỉ trong một hoặc vài vòng quay của máy xạ quanh người bệnh, nhờ đó thời gian điều trị được rút ngắn hơn so với các phương pháp truyền thống. Điều này giúp người bệnh cảm thấy thoải mái và tiện lợi hơn, đồng thời giúp tối ưu việc vận hành thiết bị và nhân lực.
Kỹ thuật xạ trị VMAT thường sử dụng ít liều bức xạ tổng thể hơn và thời gian chiếu ngắn hơn so với IMRT với trường chiếu cố định. Nhờ vậy, bệnh nhân nhận ít bức xạ thừa hơn mà vẫn đạt hiệu quả điều trị như mong muốn.
Phương pháp này cho phép điều chỉnh cường độ của tia bức xạ khi máy xoay quanh người bệnh, giúp phân phối liều bức xạ đều và chính xác hơn trong vùng cần điều trị. Nhờ vậy, tia xạ có thể tập trung nhiều hơn vào khối u mà vẫn hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các mô khỏe mạnh xung quanh, từ đó giảm nguy cơ gây ra tác dụng phụ.
VMAT có thể điều chỉnh liều xạ liên tục để theo kịp chuyển động của các cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là ở những khối u nằm trong các bộ phận di chuyển khi thở như phổi. Nhờ vậy, phương pháp này giúp tia xạ tập trung chính xác hơn vào khối u, giảm bớt ảnh hưởng đến các mô khỏe mạnh xung quanh. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Đây là công nghệ hiện đại, giúp điều trị chính xác và hiệu quả. Mỗi lần chiếu thường kéo dài 2-6 phút (tổng thời gian trong phòng khoảng 10-15 phút), ngắn hơn so với IMRT truyền thống nhờ tia bức xạ quay liên tục. Hệ thống sử dụng thuật toán thông minh để chiếu tia đúng vị trí theo kế hoạch, nhờ đó bảo vệ các mô khỏe mạnh xung quanh khối u và giảm nguy cơ sai sót trong quá trình điều trị.
Vì VMAT bảo vệ mô khỏe mạnh khỏi bức xạ, nguy cơ tổn thương tế bào thấp hơn nên tác dụng phụ cũng giảm. Tuy nhiên, vẫn có thể xảy ra một số tổn thương tế bào không tránh khỏi, đặc biệt ở vùng cơ thể được xạ trị. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm: (2)
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị bệnh với các bác sĩ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, xạ trị điều biến thể tích là một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực xạ trị, giúp quá trình điều trị diễn ra nhanh hơn, chính xác hơn và giảm tác dụng phụ. Với những ưu điểm này, VMAT đang ngày càng áp dụng rộng rãi và trở thành lựa chọn đáng tin cậy trong điều trị ung thư.
