Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang: Chống chỉ định thế nào?

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang là phương pháp điều trị hiệu quả, khắc phục nhanh chóng các vấn đề như trào ngược nước tiểu từ bàng quang vào niệu quản (VUR), hẹp niệu quản hoặc tái tạo niệu quản sau ghép thận. Tìm hiểu về vai trò, chỉ định cũng như các phương pháp cắm niệu quản vào bàng quang thông qua những chia sẻ từ tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hoàng Đức trong bài viết bên dưới.

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang là gì?

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang là phẫu thuật tái ghép lại niệu quản (ống mang nước tiểu từ thận đến bàng quang) vào bàng quang. Trong đó niệu quản được tách ra khỏi kết nối ban đầu của nó với bàng quang và sau đó được gắn lại ở 1 vị trí mới hoặc theo 1 cách khác để tạo ra cơ chế van 1 chiều đóng – mở hiệu quả hơn, ngăn nước tiểu trào ngược từ bàng quang về phía thận và đảm bảo quá trình thoát nước tiểu diễn ra đúng cách. (1)

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quan được chỉ định khi nào?

1. Chỉ định

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang được chỉ định khi cần điều chỉnh bất thường trong niệu quản hoặc đường tiết niệu, như: (1)

• Tắc nghẽn niệu quản nghiêm trọng không thể đặt stent.
• Chấn thương gây mô sẹo hoặc làm hẹp niệu quản sau phẫu thuật vùng chậu, xạ trị hoặc do u vùng chậu chèn ép (u lạc nội mạc…)
• Trào ngược bàng quang – niệu quản (VUR).
• Cắm lại niệu quản khi ghép thận.

2. Chống chỉ định tương đối

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang chống chỉ định tương đối trong một số trường hợp sau:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) đang hoạt động, cần điều trị nhiễm trùng trước.
• Có tắc nghẽn bên dưới bàng quang: các tình trạng như phì đại tuyến tiền liệt (phì đại lành tính tuyến tiền liệt) hoặc hẹp niệu đạo có thể khiến nước tiểu chảy ngược và tăng áp lực trong bàng quang, cần điều trị tắc nghẽn bên dưới bàng quang trước.
• Các tình trạng như viêm bàng quang do xạ trị, khối u ác tính xâm lấn bàng quang hoặc rò bàng quang có thể khiến bàng quang không phù hợp để cấy ghép niệu quản lại.
• Người bệnh đang có các bệnh nền nghiêm trọng như bệnh tim mạch nghiêm trọng, bệnh phổi hoặc nhiễm trùng, bàng quang thần kinh, có thể làm tăng nguy cơ biến chứng trong hoặc sau khi thực hiện thủ thuật.
• Chấn thương cấp tính vùng chậu, bụng hoặc đường tiết niệu.
• Tổn thương niệu quản xa (⅓ niệu quản dưới) dài hơn 5cm.
• Hẹp niệu quản có chức năng thận bệnh lý < 15% (xạ hình thận).
• Bàng quang bị teo nhỏ.

Ưu và nhược điểm của phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang

1. Ưu điểm

Ưu điểm của phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang gồm:

• Cải thiện lưu lượng nước tiểu: cấy ghép lại niệu quản có thể khắc phục tình trạng tắc nghẽn hoặc gấp khúc ở niệu quản, giúp thoát nước tiểu tốt hơn.
• Giảm nhiễm trùng thận: cải thiện lưu lượng nước tiểu, nguy cơ nhiễm trùng thận có thể giảm.
• Sửa chữa trào ngược: khắc phục các vấn đề khiến nước tiểu chảy ngược từ bàng quang vào niệu quản.
• Cải thiện chức năng thận: vì đã giải quyết tình trạng tắc nghẽn và cải thiện lưu lượng nước tiểu giúp bảo vệ chức năng thận.

2. Nhược điểm

Các nhược điểm của phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang gồm:

• Nguy cơ nước tiểu rò rỉ ra các mô xung quanh.
• Có thể bị giảm dung tích bàng quang sau phẫu thuật (rất hiếm).
• Niệu quản có thể bị tắc hoặc thu hẹp lại sau phẫu thuật.
• Trong một số trường hợp, đầu dưới của niệu quản có thể bị hoại tử do tổn thương trong quá trình phẫu thuật.
• Đôi khi có thể hình thành lỗ rò bất thường giữa niệu quản và 1 cơ quan khác.

Nhìn chung, các nhược điểm của phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang đều rất hiếm khi xảy ra và có thể kiểm soát, khắc phục được bằng quy trình phẫu thuật an toàn, được thực hiện bởi các chuyên gia, bác sĩ đầu ngành.

Các phương pháp phẫu thuật hiện nay

Hiện có một số phương pháp phẫu thuật được áp dụng để cắm niệu quản vào bàng quang, gồm:

1. Phương pháp Politano-Leadbetter

Phương pháp Politano-Leadbetter được xem là kỹ thuật chính sử dụng trong phẫu thuật tái ghép niệu quản. Politano-Leadbetter thường được sử dụng để điều trị trào ngược bàng quang – niệu quản. Phương pháp này giúp tái lập dòng nước tiểu từ thận đến bàng quang bằng cách tái định vị niệu quản.

Trong đó niệu quản được đưa vào bàng quang qua 1 vị trí kết nối mới, an toàn hơn. Mục tiêu chính là điều chỉnh trào ngược VUR. Bác sĩ sẽ tạo 1 đường hầm dưới niêm mạc trong thành bàng quang, sau đó cắm lại niệu quản vào đường hầm này, tạo ra 1 kết nối mới, với van ổn định hơn, ngăn trào ngược.

2. Phương pháp Lich-Gregoir

Phương pháp Lich-Gregoir, là thủ thuật ngoại khoa nhằm cắm lại niệu quản vào bàng quang, điều chỉnh trào ngược VUR. Điểm đặc biệt của kỹ thuật này là không xâm lấn đến lớp lót bàng quang, giúp giảm co thắt bàng quang và cảm giác khó chịu sau phẫu thuật.

Bác sĩ sẽ sử dụng phần dưới của niệu quản. Sau đó, 1 vết mổ được thực hiện trong thành cơ của bàng quang theo chiều dọc, mà không cắt qua lớp niêm mạc bên trong của bàng quang. Niệu quản sau đó được đặt vào ống đỡ (hoặc máng đỡ) cắm vào vết mổ tại thành bàng quang và được bao phủ bởi cơ detrusor, cố định niệu quản sau cấy ghép 1 cách hiệu quả và tạo van đóng mở niệu quản – bàng quang, ngăn nước tiểu trào ngược lên.

3. Sử dụng robot hỗ trợ

Trước đây, phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang được thực hiện qua vết mổ rạch vùng thành bụng hoặc qua phẫu thuật nội soi. Hiện, đa số phẫu thuật nội soi kinh điển (như mổ mở) đều chuyển thành phẫu thuật nội soi với hỗ trợ của robot.

Sử dụng công nghệ robot xâm lấn tối thiểu để thực hiện các vết mổ nhỏ ở bụng nhằm sửa chữa kết nối giữa niệu quản và bàng quang là bước tiến lớn, với nhiều ưu điểm vượt trội, như bảo tồn các mô, dây thần kinh, độ chính xác cao và khắc phục các nhược điểm của các kỹ thuật mổ cắm niệu quản vào bàng quang trước đây. Hơn nữa, hệ thống robot giúp các bác sĩ thực hiện các chuyển động chính xác và có cái nhìn đa chiều về khu vực phẫu thuật, tăng cường độ chính xác phẫu thuật.

Một số vết mổ nhỏ (thường là 8mm) được thực hiện ở bụng dưới để chèn các trocar (cổng vào dụng cụ phẫu thuật) qua đó các camera và dụng cụ robot được đưa vào cơ thể người bệnh. Bác sĩ phẫu thuật chính sử dụng cánh tay robot để điều khiển các dụng cụ phẫu thuật và camera để hình dung khu vực phẫu thuật.

Hệ thống robot được sử dụng để mổ xẻ, sửa chữa hoặc gắn lại niệu quản. Bác sĩ phẫu thuật xác định cẩn thận và mổ xẻ phần dưới của niệu quản từ các mô xung quanh. Niệu quản được tách ra khỏi kết nối ban đầu với bàng quang. Bác sĩ phẫu thuật sau đó tạo ra 1 đường hầm mới, khỏe mạnh hơn hoặc mở thành bàng quang và gắn lại niệu quản theo cách tạo ra cơ chế van 1 chiều, giúp đảm bảo chức năng ngăn dòng nước tiểu trào ngược về phía thận.

Các ưu điểm vượt trội của phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang bằng robot có thể kể đến như:

• Ít xâm lấn: chỉ cần tiếp cận niệu quản, bàng quang thông qua các vết rạch nhỏ giúp giảm đau, sẹo và thời gian phục hồi nhanh hơn so với phẫu thuật mở truyền thống.
• Phẫu thuật chính xác: công nghệ robot cho phép thực hiện các chuyển động chính xác hơn, phù hợp cho các thủ thuật tái tạo tinh vi, phức tạp như cắm niệu quản vào bàng quang.
• Khả năng trực quan hóa được cải thiện: chế độ xem đa chiều được phóng đại của hệ thống robot cung cấp cho phép bác sĩ phẫu thuật nhìn thấy nhiều chi tiết hơn và thực hiện phẫu thuật với độ chính xác cao hơn.
• Phục hồi nhanh hơn: sau phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang vẫn bảo tồn được các mô, dây thần kinh, mạch máu,… điều này giúp người bệnh ít đau hơn, thời gian nằm viện ngắn hơn và nhanh chóng trở lại các hoạt động bình thường.

Quy trình thực hiện cắm niệu quản vào bàng quang

Mỗi phương pháp phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang sẽ có quy trình cụ thể khác nhau, do sử dụng các kỹ thuật, phương pháp tiếp cận khác nhau. Dưới đây là quy trình chung, chỉ mang tính chất tham khảo:

• Bước 1: người bệnh sẽ được kiểm tra sức khỏe và được đặt sonde tiểu để dẫn lưu nước tiểu ra khỏi cơ thể trong suốt quá trình phẫu thuật.
• Bước 2: tiến hành gây mê toàn thân, gây mê nội khí quản, gây tê tủy sống và gây tê ngoài màng cứng.
• Bước 3: tiến hành phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang bằng cách:
  • Tạo đường vào phẫu thuật bằng vết rạch chéo trên bụng (mổ mở) hoặc tạo trocar (mổ nội soi).
  • Tiến hành bóc tách niệu quản ra khỏi vị trí kết nối ban đầu với bàng quang, chú ý không xâm lấn đến các mạch máu xung quanh.
  • Nếu đoạn niệu quản gần bàng quang bị hẹp có thể cần cắt bỏ.
  • Cắm niệu quản vào bàng quang theo 1 trong 2 kỹ thuật là Politano-Leadbetter hoặc Lich-Gregoir.
  • Đặt ống thông niệu quản (stent niệu quản) và khâu tăng cường tại vị trí cắm niệu quản vào bàng quang.
  • Phủ lớp cơ bàng quang trên đoạn niệu quản vừa cắm vào để tạo van 1 chiều.
  • Quan sát tổng thể phẫu trường, dụng cụ, cầm máu, đặt dẫn lưu, đóng bụng.
• Bước 4: khâu vết mổ và kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn của người bệnh. Đưa người bệnh về phòng hồi sức. Tại đây, người bệnh sẽ được theo dõi chặt chẽ trong quá trình tỉnh lại sau gây mê, nếu không có vấn đề gì đáng lo ngại, người bệnh sẽ được về phòng nội trú để tiếp tục theo dõi quá trình hồi phục.

Tác dụng phụ và biến chứng có thể gặp

Tác dụng phụ và biến chứng có thể gặp sau phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang gồm:

• Niệu quản sau khi bị cắt bỏ các đoạn hẹp thì trở nên quá ngắn, cần hạ thận xuống, kéo 1 góc bàng quang cố định vào cơ thắt lưng chậu mới có thể tái tạo kết nối niệu quản – bàng quang được.
• Viêm niêm mạc bàng quang, để phòng ngừa tình trạng này có thể cắm niệu quản bên trong bàng quang và rạch lớp niêm mạc để bóc tách trước khi phủ niêm mạc bàng quang lên niệu quản.
• Đoạn kết nối mới giữa niệu quản và bàng quang bị hẹp, khi này cần tiến hành nong chỗ hẹp và đặt ống thông niệu quản trong vài tuần để vết khâu lành lại.
• Rò rỉ nước tiểu tại vị trí cắm lại niệu quản, có thể cần đặt catheter trong vài tuần cho đến khi hết rò.

Nhìn chung, các tác dụng phụ và biến chứng sau phẫu thuật có thể được kiểm soát bằng kỹ thuật khi cắm niệu quản vào bàng quang.

Hướng dẫn chăm sóc sau phẫu thuật

Sau khi phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang, chăm sóc người bệnh là điều rất quan trọng để hồi phục đúng cách và ngăn ngừa các biến chứng. Thời gian phục hồi thay đổi dựa trên phương pháp phẫu thuật (mổ mở, nội soi hoặc robot) và các yếu tố riêng lẻ, nhưng có thể áp dụng hướng dẫn chung như sau:

• Dùng thuốc giảm đau theo chỉ dẫn của bác sĩ. Các loại thuốc không kê đơn như acetaminophen hoặc ibuprofen cũng có thể được sử dụng bổ sung nhưng cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng.
• Sau phẫu thuật, người bệnh thường gặp phải tình trạng co thắt bàng quang, tăng tần suất đi tiểu, buồn tiểu gấp và cảm giác nóng rát khi đi tiểu, đặc biệt là khi đặt stent niệu quản. Bác sĩ có thể kê đơn thuốc (ví dụ: thuốc co thắt bàng quang) để giúp làm giảm các triệu chứng này.
• Uống nhiều nước để giúp làm sạch hệ tiết niệu, giảm nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và hỗ trợ quá trình chữa lành vết thương sau khi cắm niệu quản vào bàng quang.
• Nghỉ ngơi nhiều, đặc biệt là trong 24 – 48 giờ đầu sau phẫu thuật. Sau thời gian này, người bệnh có thể tập đi bộ nhẹ nhàng để lưu thông máu và ngăn ngừa biến chứng như cục máu đông.
• Giữ vết mổ sạch và khô bằng cách thực hiện theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ về cách chăm sóc vết mổ. Theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng như tăng mẩn đỏ, sưng, ấm, chảy dịch giống như mủ hoặc đau nặng hơn tại vị trí vết mổ. Nếu các triệu chứng này xuất hiện, người bệnh nên đi tái khám ngay.
• Việc thấy một ít máu trong nước tiểu (màu hồng hoặc đỏ nhạt) trong vài ngày đến vài tuần sau phẫu thuật là bình thường. Tình trạng này sẽ giảm dần. Nhưng nếu chảy máu nhiều, dai dẳng, có cục máu đông lớn hoặc nếu nước tiểu có mùi hôi hoặc đục (có thể là dấu hiệu nhiễm trùng), người bệnh cần đi gặp bác ngay.
• Stent niệu quản có thể gây khó chịu, đau hông hoặc kích ứng bàng quang, nếu có dấu hiệu này hãy báo cho bác sĩ để có phương án giảm nhẹ triệu chứng. Người bệnh cũng cần tuân thủ các chỉ định của bác sĩ về việc chăm sóc, vệ sinh vị trí đặt stent.
• Tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ theo dõi quá trình hồi phục, phát hiện tình trạng rò rỉ nước tiểu, nhiễm trùng,… có thể điều trị kịp thời.

Lưu ý cần biết khi phẫu thuật cắm niệu quản bàng quang

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang có liên quan đến việc tái định vị niệu quản. Phẫu thuật này thường được thực hiện để giải quyết các tình trạng như trào ngược bàng quang – niệu quản. Trong quá trình phẫu thuật cắm niệu quản bàng quang có một số lưu ý cần biết như sau:

• Trước khi phẫu thuật, người bệnh cần được đánh giá chức năng thận và có thể yêu cầu chụp CT để xem xét về cấu trúc đường tiết niệu, xác định các đoạn hẹp niệu quản.
• Trong quá trình làm thủ thuật, niệu quản được tách ra, 1 đường hầm mới được tạo ra giữa thành bàng quang và cơ bắp, niệu quản được gắn lại ở vị trí mới của nó.
• Sau phẫu thuật, người bệnh có thể bị đau, tăng tần suất và cấp bách trong đi tiểu và xuất hiện máu trong nước tiểu. Người bệnh có thể cần điều trị nội trú trong vài ngày để theo dõi quá trình hồi phục.

Câu hỏi liên quan

1. Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang có đau không?

Phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang có thể gây đau hoặc khó chịu cho người bệnh. Vì vậy bác sĩ sẽ tiến hành gây tê tủy sống và gây tê ngoài màng cứng, dùng thêm thuốc giảm đau để giúp người bệnh thoải mái hơn, kiểm soát cơn đau sau phẫu thuật.

2. Phẫu thuật cắm niệu quản bàng quang cần nằm viện bao lâu?

Phẫu thuật cắm niệu quản bàng quang cần nằm viện trong 2 – 3 ngày để theo dõi quá trình hồi phục. Tuy nhiên một số người có thể cần nằm viện lâu hơn. Thời gian điều trị nội trú phụ thuộc vào tiến độ phục hồi cá nhân và sự phức tạp của phẫu thuật.

Địa chỉ phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang uy tín và đảm bảo

Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang uy tín và đảm bảo, với đội ngũ bác sĩ là những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong điều trị các bệnh đường tiết niệu, phẫu thuật tạo hình niệu quản, bàng quang, tái tạo bàng quang sau phẫu thuật cắt bỏ, phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang để cải thiện các tình trạng như trào nước bàng quang – niệu quản, tái tạo kết nối bàng quang – niệu quản sau phẫu thuật ghép thận,….

Hiện, BVĐK Tâm Anh đã trang bị hệ thống robot Da Vinci XI thế hệ 4 – thế hệ hiện đại nhất Đông Nam Á hiện nay, thao tác chính xác, bóc tách tỷ mỷ, bảo tồn từng mô tế bào, từng mạch máu quan trọng tại bàng quang và niệu quản. Thiết bị này sẽ giúp phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang diễn ra thuận lợi, khắc phục được các nhược điểm so với phẫu thuật mở truyền thống, ít xâm lấn, thao tác chính xác, ít đau hơn và thời gian hồi phục nhanh hơn.

Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu thêm về phương pháp phẫu thuật cắm niệu quản vào bàng quang, quy trình, thao tác cũng như những thông tin hữu ích khác.