Mổ cầu tay chạy thận: Vai trò, quy trình đặt và điều cần biết

Những người mắc bệnh thận mạn CKD giai đoạn 4 thận thường sẽ được nghe nói về thủ thuật mổ cầu tay chạy thận để tạo đường dẫn, thuận lợi cho quá trình lọc máu. Trong bài viết dưới đây, thạc sĩ, bác sĩ Trần Âu Quế Nhung, khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM sẽ tư vấn về vai trò, quy trình thực hiện cùng với những thông tin cần biết xung quanh thủ thuật này.

Cầu tay chạy thận là gì?

Cầu tay chạy thận là mối nối động tĩnh mạch tự thân, được ưu tiên thiết lập trên cánh tay không thuận của người bệnh, để tạo đường vào lọc máu. Trong phẫu thuật mổ cầu tay chạy thận, bác sĩ sẽ tạo lỗ rò giữa động mạch và tĩnh mạch (AV) ở cẳng tay hoặc cánh tay để tạo đường vào lọc máu. So với lọc máu qua catheter tạm thời, lọc máu qua cầu tay cho phép máu lưu thông với lưu lượng, tỷ lệ nhiễm trùng thấp, mang đến hiệu suất điều trị cao hơn.

Tầm quan trọng của cầu tay trong chạy thận nhân tạo

Cầu tay trong chạy thận nhân tạo có vai trò quan trọng trong điều trị, được xem là đường hầm lọc máu vĩnh viễn ở những người phải chạy thận nhân tạo suốt đời, đảm bảo điều trị lọc máu không gián đoạn. Ngoài ra, tầm quan trọng của cầu tay trong chạy thận nhân tạo gồm:

• Bảo tồn các mạch máu khác: sử dụng cầu nối tay chạy thận thể giúp bảo tồn các động mạch, tĩnh mạch khác, tăng các lựa chọn cho đường vào vĩnh viễn trong tương lai.
• Cải thiện chất lượng cuộc sống: Phương pháp đặt cầu tay tiếp cận mạch máu phù hợp cho người chạy thận suốt đời, nguy cơ biến chứng thấp, hiệu quả lọc máu cao và hạn chế các rủi ro biến chứng liên quan đến mạch máu trong quá trình điều trị CKD.
• Thuận lợi sinh hoạt và làm việc: người bệnh lọc máu với cầu tay sau khi kết thúc lọc máu có thể về nhà, vệ sinh và sinh hoạt như bình thường mà không gặp bất kỳ vấn đề gì với cầu tay.

Chỉ định và chống chỉ định mổ cầu tay chạy thận nhân tạo

1. Chỉ định

Chỉ định mổ cầu tay chạy thận sử dụng để chạy thận nhân tạo cho người bệnh  bị suy giảm chức năng thận và giữ nước quá mức. Thông thường, khi bước vào bệnh thận mạn giai đoạn 4, người bệnh sẽ được bác sĩ tư vấn về các lựa chọn điều trị cho giai đoạn 5 (giai đoạn cuối) khi thận mất hoàn toàn chức năng. Nếu lựa chọn chạy thận nhân tạo, người bệnh sẽ được mổ cầu tay để chuẩn bị cho việc lọc máu sắp tới.

2. Chống chỉ định

Chống chỉ định mổ cầu tay chạy thận cho các trường hợp:

• Chống chỉ định tuyệt đối đối với việc tạo cầu tay chạy thận tiên lượng sống của người bệnh <1 năm.
• Phân suất tống máu thất trái (LVEF) <15%.
• Có tiền sử sa sút trí tuệ.
• Mắc bệnh động mạch ngoại biên giai đoạn nặng có hoại tử, tế bào chết không kiểm soát được.
• Có tình trạng tĩnh mạch bị chèn ép, thu hẹp hoặc tắc nghẽn do cục máu đông, cơ, động mạch hoặc các tĩnh mạch khác.
• Hẹp tĩnh mạch trung tâm.
• Có nhiễm trùng vùng phẫu thuật đang hoạt động.
• Người bệnh bị mất 1 chi.
• Người bệnh suy thận cấp tính (AKI).
• Trường hợp cần lọc máu khẩn cấp: nhiễm toan, mất cân bằng điện giải, nuốt phải hoặc nhiễm độc, quá tải chất lỏng và urê huyết.

Trong một số trường hợp mắc bệnh đái tháo đường (DM), suy tim, bệnh mạch máu ngoại biên, béo phì hoặc người bệnh cao tuổi, việc mổ gây khó khăn hoặc bị chống chỉ định.

Phương pháp thực hiện mổ cầu tay chạy thận

Phương pháp thực hiện mổ cầu tay chạy thận là phẫu thuật ghép nối động mạch và tĩnh mạch để tạo thành đường, cho phép máu lưu thông với lưu lượng lớn khi lọc máu nhân tạo. Phẫu thuật được thực hiện khi người bệnh được gây mê toàn thân, bác sĩ sẽ tiến hành mổ trên các vị trí được lựa chọn.

Thông thường, bác sĩ sẽ ưu tiên phẫu thuật cầu tay chạy thận trên cánh tay không thuận của người bệnh, nếu không được do người bệnh mất chi hoặc các phẫu thuật tạo cầu tay trước đó thất bại, cần tiến hành mổ cầu tay trên tay còn lại.

Ưu và nhược điểm khi mổ cầu tay chạy thận

1. Ưu điểm

Ưu điểm khi mổ cầu tay chạy thận gồm: (1)

• Cung cấp giải pháp lọc máu an toàn cho các tĩnh mạch nhỏ hoặc yếu.
• Ít xâm lấn.
• Giảm nguy cơ rủi ro, biến chứng.
• Phù hợp để chạy thận vĩnh viễn.
• Thuận tiện cho sinh hoạt, làm việc.

2. Nhược điểm

Nhược điểm khi mổ cầu tay chạy thận có thể kể đến như:

• Vẫn có nguy cơ nhiễm trùng liên quan đến chăm sóc vùng mổ cầu tay.
• Không phù hợp với mọi trường hợp chạy thận.
• Thời gian cầu tay “trưởng thành” lâu.

Tác dụng phụ có thể gặp khi mổ cầu tay chạy thận

Tác dụng phụ hay các biến chứng khi mổ cầu tay chạy thận rất hiếm khi xảy ra, chủ yếu đến từ việc phẫu thuật thất bại. Các biến chứng liên quan được xác định bao gồm:

• Thuyên tắc động mạch (1% – 7%).
• Vỡ mạch gây tổn thương dòng chảy sau nong mạch vành qua da (PTA) (2% – 5%, tỷ lệ có thể cao hơn ở các lỗ dò tự nhiên ở cánh tay trên (15%).
• Khối máu tụ thoát mạch tại vị trí đâm thủng của các thủ thuật lọc máu trước đó.
• Nhiễm trùng.

Việc phát hiện và điều trị sớm các biến chứng do mổ cầu tay chạy thận có thể ngăn ngừa các tình trạng nghiêm trọng. Chạy thận nhân tạo (HD) là phương pháp điều trị tạm thời cho những người mắc CKD có khả năng được ghép thận và là phương pháp điều trị lâu dài cho những trường hợp mắc bệnh ESRD không có cơ hội ghép thận.

Hầu hết các trường hợp được mổ đều trên 40 tuổi và tỷ lệ mắc biến chứng tăng lên khi độ tuổi tăng lên và việc quản lý thường rất khó khăn.

Kiến thức về các biến chứng tiềm ẩn của cầu tay sẽ góp phần phát hiện kịp thời và cho phép thực hiện các biện pháp có thể ngăn ngừa các hậu quả nghiêm trọng từ mất khả năng tiếp cận mạch máu đến bệnh tật nghiêm trọng và cuối cùng có thể gây tử vong.

Cả người bệnh và bác sĩ phải hết sức quan tâm đến việc chăm sóc vùng da mổ cầu tay để giảm các biến chứng. Chẩn đoán sớm và quản lý các biến chứng liên quan đến thủ thuật rất cần thiết để ngăn ngừa mất đường vào mạch máu.

Quy trình mổ cầu tay chạy thận nhân tạo

Quy trình mổ cầu tay chạy thận nhân tạo được diễn ra như sau:

• Bước 1: xác định vị trí phẫu thuật mổ cầu tay.
• Bước 2: bác sĩ tiến hành gây tê vùng hoặc gây mê và phẫu thuật mổ cầu tay tại đúng vị trí, đúng kỹ thuật.
• Bước 3: theo dõi người bệnh sau khi phẫu thuật để xử lý các biến chứng như chảy máu, huyết khối,…
• Bước 4: kê đơn thuốc và cho người bệnh ra về, nghỉ ngơi trước khi bắt đầu điều trị chạy thận.

Trên thực tế, quy trình mổ cầu tay chạy thận được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể bác sĩ có thể điều chỉnh quy trình để phù hợp với người bệnh. Cho nên quy trình nêu trên chỉ mang tính tham khảo.

Lưu ý trước và sau khi mổ cầu tay chạy thận

Dưới đây là một số lưu trước và sau khi mổ, người bệnh có thể tham khảo:

1. Trước khi mổ cầu tay chạy thận

Trước khi thực hiện người bệnh cần lưu ý:

• Nói với bác sĩ bất kỳ tình trạng nào của mình như khả năng đông máu, bệnh nền để bác sĩ có thể đánh giá sức khỏe tổng thể nhanh chóng hơn và thiết lập đường vào mạch máu 1 cách an toàn.
• Mang theo các loại thuốc điều trị mình đang uống, bao gồm cả thực phẩm chức năng để bác sĩ xem xét có nên ngừng sử dụng trước khi phẫu thuật hay không.
• Tuân thủ các chỉ định của bác sĩ về thuốc, chế độ dinh dưỡng trước khi phẫu thuật.
• Nếu người bệnh có mạch máu nhỏ, bác sĩ có thể hướng dẫn các thao tác bóp mạch máu hoặc sử dụng kim lò xo để giúp mạch máu giãn nỡ, thuận tiện cho phẫu thuật ghép cầu tay.

2. Sau khi mổ cầu tay chạy thận

Sau khi phẫu thuật, người bệnh cần lưu ý chăm sóc tốt vùng da mổ cầu tay:

• Thực hiện vệ sinh vùng da xung quanh vị trí mổ cầu tay thường xuyên, theo hướng dẫn từ bác sĩ.
• Thường xuyên kiểm tra vùng băng keo và bông gòn đặt tại vị trí phẫu thuật để đảm bảo về việc không có máu chạy ra ngoài.
• Bảo vệ khu vực mổ cầu tay khỏi va đập vì dễ làm tổn thương các mạch máu khác.
• Đến bệnh viện ngay khi phát hiện có các triệu chứng nhiễm trùng như sưng đau, tê cứng, có mủ tại vùng phẫu thuật.
• Theo dõi huyết áp thường xuyên, báo cho bác sĩ biết nếu có triệu chứng tăng huyết áp.
• Tuân thủ các chỉ định của bác sĩ về chăm sóc vùng phẫu thuật, dinh dưỡng và dùng thuốc.

Hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân mổ cầu tay chạy thận

Dưới đây là một số hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân mổ cầu tay chạy thận:

• Ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi khi cảm thấy mệt mỏi.
• Tránh các hoạt động gây căng thẳng cho cánh tay có đường vào lọc máu, như làm vườn, dọn dẹp, các công việc phải khuân vác nặng nhọc.
• Không nâng bất kỳ vật gì nặng.
• Giữ cho đường vào khô ráo trong 2 ngày đầu sau phẫu thuật, không ngâm nước hoặc chà xát vết mổ cho đến khi lành.
• Vệ sinh đường vào bằng xà phòng diệt khuẩn hàng ngày và luôn luôn vệ sinh trước khi chạy thận.
• Kiểm tra các dấu hiệu nhiễm trùng như: đỏ, sưng, đau hoặc chảy máu. Những dấu hiệu này có thể chỉ ra tình trạng nhiễm trùng hoặc lỗ rò hoặc vị trí ghép bị tắc.
• Uống thuốc thường xuyên và tuân theo lịch trình điều trị nghiêm ngặt.
• Hạn chế chất lỏng và natri để tránh tích tụ chất lỏng giữa các lần điều trị.
• Tránh một số loại thuốc như ibuprofen (Advil, Motrin), naproxen (Aleve) hoặc các loại thuốc có hoạt chất tương tự khi không có chỉ định.
• Không hút thuốc.

Một số câu hỏi liên quan

1. Mổ cầu tay chạy thận có đau không?

Mổ cầu tay chạy thận có gây đau nhưng mức độ cơn đau có thể chịu đựng được. Vì trong quá trình phẫu thuật, người bệnh sẽ được gây tê hoặc gây mê toàn thân, sau khi thuốc tê hoặc thuốc mê hết tác dụng, người bệnh có thể cảm thấy đau tại vùng phẫu thuật, tuy nhiên cảm giác đau nhẹ và có thể chịu được.

2. Mổ cầu tay chạy thận ở đâu tốt và an toàn?

Mổ cầu tay chạy thận ở Khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 tốt và an toàn.

Tại đây có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi, hệ thống phòng phẫu thuật vô khuẩn theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ thuật gây tê, gây mê tốt, mang lại hiệu quả cao, an toàn khi phẫu thuật, giảm đau nhức, khó chịu trong và sau khi mổ.

3. Mổ cầu tay chạy thận nhân tạo ở đâu uy tín?

Mổ cầu tay chạy thận nhân tạo ở Khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 uy tín.

Tại đây, người bệnh sẽ được kiểm tra sức khỏe trước phẫu thuật, tư vấn lựa chọn vị trí mổ cầu tay và được các bác sĩ chuyên khoa Nội thận – Lọc máu trực tiếp thực hiện phẫu thuật mổ cầu tay. Toàn bộ quá trình phẫu thuật được diễn ra tại phòng phẫu thuật vô trùng theo tiêu chuẩn quốc tế, mang đến hiệu quả điều trị cao và quản lý tốt các rủi ro, biến chứng.

Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ sẽ đã giúp bạn hiểu thêm về mổ cầu tay chạy thận, vai trò, quy trình và những thông tin hữu ích có liên quan.