Tìm hiểu về kỹ thuật xạ trị có hướng dẫn hình ảnh IGRT

Xạ trị có hướng dẫn hình ảnh (Image-guided radiation therapy) là kỹ thuật hiện đại giúp bác sĩ “nhìn thấy” khối u ngay trước và trong quá trình điều trị, từ đó đưa tia xạ chính xác đến vị trí khối u và giảm ảnh hưởng lên mô lành. Nhờ vậy, IGRT đặc biệt hữu ích với những khối u ở vị trí dễ di động như phổi hay gan. Vậy phương pháp này được áp dụng trong những bệnh ung thư nào? ThS.BS Phan Thị Hồng Đáng, Khoa Xạ trị, Bệnh viện viện Đa Khoa Tâm Anh TP.HCM (Cơ sở P.Tân Sơn Hòa, Q.Tân Bình cũ) sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây.

Xạ trị IGRT là gì?

Xạ trị IGRT là kỹ thuật tiên tiến trong điều trị ung thư, sử dụng công nghệ chẩn đoán hình ảnh như CT, MRI hoặc PET để nhìn rõ vị trí khối u trước và trong quá trình điều trị. Nhờ vậy, bác sĩ có thể điều khiển đưa tia xạ chính xác đến khối u, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh.

IGRT là một trong rất nhiều phương pháp xạ trị chiếu ngoài. Hình ảnh còn giúp hiệu chỉnh những thay đổi trong tư thế người bệnh hoặc sự di động của khối u trong cơ thể. Ví dụ, khối u phổi và gan có thể di động theo nhịp thở, ung thư tuyến tiền liệt thay đổi theo tình trạng bàng quang và trực tràng hoặc khối u nằm gần các cơ quan quan trọng dễ bị ảnh hưởng nếu không định vị chính xác.

Vì sao xạ trị có hướng dẫn hình ảnh được thực hiện?

Lợi ích nổi bật của xạ trị có hướng dẫn hình ảnh bao gồm:

• Tăng độ chính xác trong điều trị.
• Theo dõi và kiểm soát khối u.
• Bảo vệ tối đa mô lành quanh khối u.
• Có thể rút ngắn thời gian điều trị bằng cách cho phép tăng liều xạ an toàn.

Kỹ thuật IGRT cho phép bác sĩ theo dõi sự thay đổi về kích thước và hình dạng khối u trong suốt nhiều tuần điều trị. Khi cần, kế hoạch xạ trị sẽ được điều chỉnh để phù hợp hơn, giúp giảm tác dụng phụ và tăng hiệu quả điều trị. Đây chính là nguyên tắc của xạ trị thích ứng – cá thể hóa phác đồ cho từng người bệnh.

IGRT được ứng dụng trong điều trị căn bệnh ung thư nào?

Phương pháp xạ trị có hướng dẫn hình ảnh thường được ứng dụng trong điều trị các bệnh ung thư như:

• Ung thư phổi.
• Ung thư gan.
• Ung thư tuyến tiền liệt.
• Ung thư cổ tử cung.
• Các khối u nằm gần cơ quan quan trọng (não, tủy sống, tim, ruột…)

Phương pháp này có rủi ro nào không?

Cũng như nhiều phương pháp điều trị ung thư khác, phương pháp này có thể gây ra một số tác dụng phụ như: (1)

• Bất kỳ vị trí nào: có thể gây rụng tóc tại vùng chiếu xạ, da đỏ hoặc kích ứng, cảm giác mệt mỏi nhiều hơn bình thường.
• Vùng đầu – cổ: dễ bị khô miệng, nước bọt đặc lại, khó nuốt, đau họng, thay đổi vị giác, buồn nôn, loét miệng hoặc tăng nguy cơ sâu răng.
• Ngực: ho, khó thở hoặc cảm giác khó nuốt.
• Bụng: thường gặp buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy.
• Vùng xương chậu: đi tiểu nhiều lần, giảm ham muốn tình dục,…

Hầu hết tác dụng phụ của IGRT có thể kiểm soát và thường biến mất sau khi kết thúc điều trị. Tuy nhiên, một số ít có thể xuất hiện muộn sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, như rối loạn chức năng cơ quan hoặc hiếm hơn là ung thư thứ phát. Vì vậy, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn và theo dõi cả trong và sau điều trị.

Người bệnh cần chuẩn bị gì?

Thông thường, người bệnh không cần chuẩn bị quá đặc biệt trước khi tiến hành IGRT, nhưng vẫn có một số lưu ý quan trọng: (2)

• Thông báo tình trạng sức khỏe: cần cho bác sĩ biết nếu đang mang thai hoặc cho con bú. Nếu người bệnh có đặt máy tạo nhịp tim, dị vật kim loại đang cấy ghép trong cơ thể cũng nên báo trước, đặc biệt khi cần chụp MRI.
• Đánh dấu vị trí điều trị: bác sĩ có thể đánh dấu các dấu hiệu nhỏ hoặc xăm những chấm mực màu trên da để giúp định hướng và canh chỉnh chính xác khi xạ trị.
• Hướng dẫn riêng cho từng trường hợp: trước buổi điều trị, bác sĩ sẽ cho biết cần nhịn ăn, uống ít nước hay giữ bàng quang đầy tùy theo vị trí khối u.

Xạ trị IGRT được tiến hành như thế nào?

IGRT có thể sử dụng cho nhiều kỹ thuật như xạ trị điều biến, xạ trị cung điều biến thể tích, xạ phẫu, xạ phẫu định vị thân, xạ trị đáp ứng hoặc xạ trị dưới hướng dẫn bề mặt được tiến hành theo các bước khoa học và chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả điều trị cao nhất và an toàn cho người bệnh.

• Hội chẩn và xác định phác đồ điều trị: đội ngũ bác sĩ sẽ tiến hành trao đổi, thống nhất phương án điều trị cho từng người bệnh.
• Cố định và chụp mô phỏng: người bệnh được cố định ở tư thế phù hợp, sau đó chụp CT mô phỏng. Hình ảnh CT này sẽ được chuyển sang hệ thống máy tính để lập kế hoạch. Khi cần thiết, bác sĩ có thể tham khảo thêm hình ảnh MRI hoặc PET/CT để tăng độ chính xác.
• Xác định vùng xạ trị: bác sĩ vẽ khối u và các cơ quan lành cần bảo vệ trên hình ảnh CT mô phỏng đã chụp trước đó.
• Lập kế hoạch điều trị: bác sĩ và kỹ sư vật lý y khoa phối hợp để xây dựng kế hoạch điều trị tối ưu, sẽ tính toán số lượng trường chiếu, góc chiếu và tốc độ di chuyển của lá chắn để đạt hiệu quả cao nhất.
• Kiểm tra kế hoạch: kỹ sư vật lý y khoa tiến hành kiểm định, đảm bảo kế hoạch chính xác trước khi áp dụng trên người bệnh.
• Đặt vị trí điều trị: người bệnh được đặt đúng tư thế trên bàn máy xạ trị, có thể sử dụng dụng cụ cố định để giữ nguyên tư thế.
• Kiểm tra hình ảnh: trước khi phát tia, kỹ thuật viên chụp hình ảnh trước điều trị so sánh với hình ảnh mô phỏng ban đầu. Nếu có sai lệch, tư thế sẽ được điều chỉnh lại.
• Tiến hành xạ trị ung thư: khi mọi thông số đã chính xác, đảm bảo, xạ trị mới bắt đầu. Trong suốt quá trình, người bệnh được theo dõi qua camera và hệ thống kiểm soát trên máy tính.

Các lưu ý sau khi thực hiện xạ trị

Sau khi hoàn tất xạ trị, người bệnh cần chú ý một số lưu ý quan trọng để hỗ trợ hồi phục và hạn chế tác dụng phụ.

• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm việc quá sức.
• Uống đủ nước, duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, nhiều rau xanh và trái cây.
• Giữ vùng da xạ trị sạch, khô, tránh gãi hoặc chà xát mạnh.
• Không tự ý bôi thuốc lên vùng điều trị, chỉ dùng khi có chỉ định bác sĩ.
• Tránh nắng trực tiếp vào vùng điều trị, mặc quần áo mềm, thoáng mát.
• Tái khám đúng hẹn, báo ngay cho bác sĩ nếu có triệu chứng bất thường (đỏ da nặng, loét, mệt mỏi nhiều, sụt cân nhanh…).

Để đặt lịch khám, tư vấn, xạ trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Tại khoa Xạ trị, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, người bệnh được tiếp cận các kỹ thuật hiện đại như xạ trị có hướng dẫn hình ảnh IGRT. Công nghệ tiên tiến này giúp bác sĩ định vị chính xác khối u, kiểm soát liều tia tối ưu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu tác dụng phụ và đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh.