Chọc hút dịch khớp cổ chân là gì? Quy trình thực hiện thế nào?

Hút dịch khớp cổ chân là thủ thuật y tế phổ biến trong chẩn đoán và điều trị các vấn đề liên quan đến khớp vùng cổ chân. Vậy chọc hút dịch khớp cổ chân có an toàn không, quy trình của phương pháp này diễn ra như thế nào?

Hút dịch khớp cổ chân là gì?

Chọc hút dịch khớp cổ chân là một thủ thuật y khoa trong đó bác sĩ sử dụng kim tiêm để rút dịch từ khoang khớp cổ chân. Thủ thuật này thường được thực hiện dưới sự hỗ trợ của siêu âm để đảm bảo độ chính xác cao. Mục tiêu của phương pháp là nhằm chẩn đoán bệnh lý khớp, giảm áp lực, giảm đau khớp.

Trong đó, dịch khớp đóng vai trò đặc biệt quan trọng giúp khớp cổ chân linh hoạt và hoạt động trơn tru.Tuy nhiên, khi xảy ra tình trạng bất thường như tràn dịch, viêm nhiễm… người bệnh bắt buộc phải can thiệp y khoa. Trong đó, hút dịch khớp là một phương pháp hiệu quả, không chỉ để điều trị mà còn giúp chẩn đoán các bệnh lý liên quan.

Nguyên nhân gây ra tích tụ dịch trong khớp cổ chân

Có rất nhiều nguyên nhân gây tích tụ dịch trong khớp cổ chân, dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp: (1)

• Viêm khớp: Một trong những nguyên nhân phổ biến gây tràn dịch khớp là tình trạng viêm ở vùng khớp, đặc biệt là viêm xương khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm trùng, bệnh gout…
• Chấn thương: Các va chạm mạnh có thể gây tổn thương vùng xương khớp bị va đập, có thể gây nên tình trạng tích tụ dịch bất thường. Ngoài ra, các hoạt động thể thao mạnh hoặc các loại vận động lặp đi lặp lại, có thể dẫn đến tổn thương khớp và tích tụ dịch.
• Khối u hoặc dị tật khớp: Dù hiếm gặp nhưng đây vẫn được coi là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng tăng tiết và tích tụ dịch khớp cổ chân…

Lợi ích của việc hút dịch khớp cổ chân

Hút dịch khớp cổ chân là một thủ thuật y tế phổ biến trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý liên quan đến vùng khớp cổ chân. Phương pháp này không chỉ giúp giảm triệu chứng của bệnh lý mà còn hỗ trợ xác định nguyên nhân gây bệnh, cụ thể: (2)

• Giảm đau: Loại bỏ dịch dư thừa giúp giảm cảm giác đau nhức.
• Cải thiện chức năng vận động: Giảm sưng cứng, cải thiện khả năng đi lại.
• Giảm sưng viêm: Loại bỏ yếu tố gây viêm, giảm sưng đỏ.
• An toàn: Thủ thuật ít xâm lấn, thực hiện dưới gây tê tại chỗ.
• Hỗ trợ điều trị và chẩn đoán: Loại bỏ dịch trước khi tiêm thuốc và xác định các bệnh lý như gout, viêm khớp dạng thấp.

Chỉ định cần hút dịch cổ chân khi nào?

Chọc hút dịch ở vùng khớp cổ chân thường được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp sau:

• Chẩn đoán nguyên nhân tràn dịch khớp hoặc chẩn đoán các bệnh lý liên quan khớp, đặc biệt là khi có yếu tố gây viêm
• Điều trị các bệnh lý liên quan
• Hút dịch trước khi tiến hành tiêm khớp

Chống chỉ định chọc hút khớp cổ chân

Mặc dù hút dịch khớp ở cổ chân được coi là phương pháp an toàn, mang lại hiệu quả cao trong chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có thể áp dụng, dưới đây là một số đối tượng chống chỉ định thực hiện kỹ thuật này: (3)

• Người bị nhiễm trùng da hoặc các mô sâu hơn tại vị trí khớp cần chọc hút
• Người đang bị chảy máu nặng hoặc rối loạn đông máu
• Người tường phẫu thuật thay khớp giả cần tham vấn kỹ bác sĩ

Quy trình hút dịch khớp cổ chân

Để đảm bảo an toàn, kỹ thuật hút dịch ở khớp cổ chân cần thực hiện với quy trình sau:

1. Chuẩn bị trước khi thực hiện

• Thăm khám: Bác sĩ tiến hành khám lâm sàng để xác định tình trạng bệnh sơ bộ. Sau đó có thể yêu cần thực hiện một số phương pháp cận lâm sàng như chụp CT, chụp MRI, siêu âm… để chẩn đoán chính xác vị trí tổn thương, kích thước, mức độ nghiêm trọng và đưa ra chỉ định chọc hút dịch khớp cổ chân (nếu cần thiết).
• Chuẩn bị nhân sự: 1 bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp được đào tạo bài bản, có chứng chỉ chuyên ngành cơ xương khớp và chứng chỉ tiêm khớp; 1 điều dưỡng/y tá được cấp đào tạo và cấp chứng chỉ nghiệp vụ liên quan.
• Chuẩn bị dụng cụ: Găng tay y tế vô trùng, kim chọc hút, bơm tiêm, bông, cồn sát trùng, băng dán vô khuẩn, thuốc gây tê, lam kính hiển vi, ống nghiệm vô khuẩn, ống nghiệm có heparin chống đông.
• Chuẩn bị người bệnh: Người bệnh cần được giải thích rõ mục đích, quy trình, lợi ích và rủi ro có thể gặp phải trong và sau chọc hút dịch. Nhân viên y tế hướng dẫn người bệnh ký cam kết, lưu ý về trang phục, và chuẩn bị tinh thần trước tiêm.

2. Các bước tiến hành hút dịch

• Bước 1: Bác sĩ kiểm tra hồ sơ bệnh án hoặc giấy chỉ định chọc hút dịch.
• Bước 2: Bác sĩ/ kỹ thuật viên hướng dẫn người bệnh ngồi/nằm đúng tư thế, giữ cổ chân thoải mái, để lộ vùng da khớp cổ chân cần chọc hút.
• Bước 3: Bác sĩ sát trùng tay, đi găng y tế vô khuẩn
• Bước 4: Định vị vị trí cần chọc hút
• Bước 5: Làm sạch, sát trùng da khu vực cần đưa kim vào
• Bước 6: Tiêm thuốc gây tê (trong hầu hết trường hợp)
• Bước 7: Đưa kim vào chính xác vị trí cần thực hiện, tiến hành hút dịch
• Bước 8: Rút kim, kiểm tra và xử lý dịch khớp
• Bước 9: Tiến hành tiêm thuốc điều trị nếu có chỉ định
• Bước 10: Rút kim, xử lý vết thương và dán băng vô khuẩn

3. Sau khi thực hiện hút dịch

• Theo dõi người bệnh: Sau khi thực hiện hút dịch, người bệnh được yêu cầu nghỉ ngơi tại chỗ trong khoảng thời gian nhất định để được theo dõi, tránh các phản ứng phụ hoặc biến chứng không mong muốn.
• Hướng dẫn người bệnh: Nhân viên y tế cần hướng dẫn người bệnh các thông tin liên quan đến cách thay băng, vệ sinh vết thương, chế độ ăn uống và vận động sau khi rời khỏi cơ sở y tế. Đặc biệt, người bệnh cần tuân thủ đúng kế hoạch điều trị của bác sĩ (nếu có).
• Chủ động theo dõi: Người bệnh cần chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe, trường hợp có bất kỳ vấn đề gì liên quan, cần thông báo ngay với bác sĩ để được kiểm tra và xử lý kịp thời.
• Tái khám: Người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám như đã hẹn với bác sĩ để đảm bảo hiệu quả điều trị và tốc độ phục hồi sau điều trị.

Rủi ro và tác dụng phụ có thể xảy ra

Tương tự hầu hết các thủ thuật y tế khác, hút dịch khớp cổ chân cũng có thể gây ra một số rủi ro và tác dụng phụ nhất định, bao gồm:

• Nhiễm khuẩn khớp và phần mềm quanh khớp: Trường hợp vùng da ở vị trí cần chọc hút không được vệ sinh, vô khuẩn kỹ có thể dẫn đến nhiễm trùng, nhiễm khuẩn.
• Tổn thương cấu trúc bên trong: Rủi ro này thường xảy ra khi kỹ thuật viên không đưa kim vào đúng chính xác vị trí cần hút hoặc trong quá trình thực hiện, người bệnh bị giật mình khiến mũi kim đi chệch hướng ban đầu gây tổn thương gân, cơ, sụn hoặc các cấu trúc khác bên trong.
• Phản ứng dị ứng: Trường hợp người bệnh chọc hút kết hợp với tiêm thuốc. Nếu người bệnh bị mẫn cảm với bất kỳ thành phần nào của thuốc, có thể gây ra phản ứng dị ứng.
• Sưng đau: Sau khi thực hiện thủ thuật, người bệnh có thể cảm thấy sưng đau, khó chịu. Tuy nhiên, hiện tượng này thường chỉ xảy ra trong thời gian ngắn.
• Chảy máu kéo dài tại chỗ: Vấn đề này thường xảy ra trong trường hợp người bệnh mắc chứng rối loạn đông máu. Do đó, trước khi tiêm, người bệnh cần thông báo rõ tiền sử bệnh lý của bản thân.
• Tai biến do người bệnh quá sợ hãi: Đây là rủi ro rất hiếm gặp, khi người bệnh quá sợ hãi dẫn đến những phản ứng bất thường như choáng váng, vã mồ hôi, ho khan…

Biện pháp chăm sóc sau khi chọc hút dịch khớp cổ chân

Sau khi hút dịch cổ chân, gia đình cần lưu ý một số biện pháp chăm sóc cho người bệnh như:

• Chườm lạnh, giúp người bệnh nâng cao cổ chân, tránh các va chạm có thể xảy ra
• Nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế các hoạt động mạnh, yêu cầu lực cổ chân
• Giữ vệ sinh vùng da chọc hút, trong thời gian đầu bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh tránh để cổ chân tiếp xúc với nước
• Uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ (nếu có)
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng
• Theo dõi sức khỏe người bệnh, nếu có triệu chứng bất thường cần thông báo ngay với bác sĩ chuyên khoa

Một số lưu ý liên quan chọc hút dịch khớp cổ chân

Dưới đây là một số lưu ý liên quan mà người bệnh cần nắm khi tiến hành chọc hút:

• Chọn cơ sở y tế đảm bảo đạt chuẩn về mặt nhân lực và hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế.
• Thông báo với bác sĩ các thông tin về lịch sử bệnh lý, triệu chứng gặp phải, các thuốc đang dùng…
• Tuân thủ hướng dẫn trước, trong và sau tiêm từ bác sĩ, bao gồm: cách xử lý vết thương, cách chăm sóc sau tiêm, chế độ ăn uống và sinh hoạt, lịch tái khám…
• Sau khi chọc hút, có thể ảnh hưởng đến khả năng đi lại của người bệnh trong thời gian ngắn. Do đó, người bệnh nên đi cùng người thân để được hỗ trợ đi lại, di chuyển thuận tiện hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Hút dịch khớp cổ chân có đau không?

Hút dịch khớp ở cổ chân được thực hiện bằng cách đưa mũi kim vào trực tiếp vùng khớp tổn thương và tiến hành hút dịch, hoạt động này có thể gây đau đớn nếu người bệnh không được tiêm thuốc gây tê. Tuy nhiên, hiện ở các cơ sở y tế lớn, trước khi thực hiện hút dịch bác sĩ sẽ gây tê, giúp người bệnh tránh được sự đau nhức, khó chịu khi thực hiện.

2. Có cần phải nằm viện sau khi hút dịch không?

Thông thường sau khi hút dịch người bệnh sẽ được về luôn trong ngày. Tuy nhiên, nếu bác sĩ quan sát thấy người bệnh có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh ở lại để quan sát thêm.

3. Nên ăn và kiêng ăn gì sau khi hút dịch ở khớp cổ chân?

• Nên ăn:
  • Thực phẩm giàu protein: Cá hồi, thịt gà, trứng, đậu hũ, sữa ít béo…
  • Trái cây và rau xanh: cam, bưởi, kiwi, rau bina, bông cải xanh…
  • Thực phẩm giàu chất xơ: ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, hạt chia…
  • Thực phẩm giàu Omega-3: hạt lanh, hạt óc chó…
  • Uống đủ nước: nước lọc, nước dừa hoặc trà thảo mộc…
• Nên hạn chế/kiêng:
  • Thực phẩm chiên, xào nhiều dầu mỡ: khoai tây chiên, gà rán…
  • Đồ ngọt và tinh bột xấu: bánh kẹo, nước ngọt và các loại thực phẩm chế biến sẵn chứa đường và chất bảo quản.
  • Đồ uống có cồn và cafein: rượu, bia và cà phê gây mất nước và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
  • Thực phẩm dễ gây dị ứng: hải sản, trứng, đậu phộng (nếu cơ địa dễ dị ứng)…
  • Đồ ăn cay, nóng: ớt, tiêu, gia vị cay…

4. Bao lâu thì có thể trở lại hoạt động bình thường?

Thời gian hồi phục sau chọc hút dịch khớp phụ thuộc vào nhiều yếu tố bao gồm phương pháp thực hiện, trình độ của kỹ thuật viên, trang thiết bị y tế đảm bảo… Nếu chỉ hút dịch đơn thuần, không kèm các tổn thương nặng hoặc biến chứng, người bệnh có thể cảm thấy nhẹ nhàng hơn sau 1-2 ngày. Trong trường hợp dịch khớp do viêm hoặc chấn thương nặng, thời gian hồi phục có thể kéo dài hơn, thường từ 1-2 tuần, tùy thuộc vào hiệu quả điều trị và mức độ phục hồi của cơ thể.

Để tối ưu hiệu quả điều trị, nâng cao tốc độ hồi phục và tránh các rủi ro không mong muốn, người bệnh nên cân nhắc, chọn các đơn vị y tế lớn, đáp ứng đầy đủ về mặt nhân sự và thiết bị y tế.

5. Hút dịch cổ chân có nguy hiểm không?

Quy trình hút dịch khớp cổ chân là một thủ thuật y khoa an toàn nếu được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm tại cơ sở y tế đạt chuẩn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vẫn có thể xảy ra một số rủi ro hiếm gặp như:

• Nhiễm trùng.
• Đau nhức kéo dài.
• Tổn thương các mô xung quanh.

Do đó, cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của bác sĩ sau thủ thuật để đảm bảo an toàn.

6. Hút dịch có chữa khỏi tràn dịch khớp cổ chân hoàn toàn không?

Hút dịch chỉ là giải pháp tạm thời để loại bỏ dịch thừa, giảm đau và cải thiện chức năng khớp. Để điều trị tận gốc, cần tìm ra nguyên nhân gây tích tụ dịch (viêm khớp, chấn thương, nhiễm trùng…) và điều trị đúng phương pháp.

7. Có cần tái khám sau khi hút dịch không?

Tái khám là cần thiết để bác sĩ theo dõi tiến trình hồi phục và đảm bảo không có biến chứng xảy ra. Thời gian tái khám thường từ 1-2 tuần sau thủ thuật.

Hút dịch khớp cổ chân là phương pháp chẩn đoán/điều trị mang lại hiệu quả cao. Tuy nhiên, kỹ thuật này có thể không phù hợp với mọi đối tượng. Để đảm bảo an toàn, ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường liên quan đến sức khỏe cơ xương khớp, bạn cần đến trực tiếp các bệnh viện lớn để được thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.