Ghép thận được chỉ định khi nào và những điều kiện bắt buộc

Ghép thận là phương pháp điều trị hiệu quả cho người bệnh suy thận giai đoạn cuối khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng và không đáp ứng điều trị nội khoa thông thường. Vậy kỹ thuật này được chỉ định khi nào, quy trình thực hiện ra sao và những lưu ý gì trước và sau phẫu thuật?

Ghép thận là gì?

Ghép thận là kỹ thuật ghép tạng, trong đó lấy một quả thận khỏe mạnh từ người hiến tặng và cấy ghép vào người có thận không còn hoạt động bình thường nhằm thay thế chức năng của thận bị hỏng.

Thận là cơ quan đôi có hình hạt đậu, nằm ở hai bên cột sống, ngay dưới lồng ngực. Thận có chức năng lọc máu, loại bỏ chất thải, khoáng chất và dịch dư thừa qua nước tiểu đồng thời điều hòa huyết áp và cân bằng nội môi. Khi thận mất khả năng lọc, lượng dịch và chất thải có hại sẽ tích tụ trong cơ thể, có thể dẫn đến tăng huyết áp, đây gọi là bệnh thận giai đoạn cuối. Bệnh thận giai đoạn cuối xảy ra khi thận đã mất khoảng 90% chức năng bình thường. Người bệnh thường được chỉ định chạy thận hoặc thay thận.

Nguồn thận để cấy ghép lấy từ đâu?

Nguồn thận được cấy ghép có thể lấy từ: (1)

• Thận từ người hiến đã qua đời: Thận được lấy từ người hiến chết não hoặc ngừng tim và thận vẫn còn chức năng tốt.
• Thận từ người hiến sống: Người hiến còn sống và khỏe mạnh, thường là người thân ruột thịt hoặc người không cùng huyết thống nhưng tương thích về mặt miễn dịch.

1. Ghép thận từ người cho còn sống

Là phương pháp mà nguồn thận ghép từ người còn sống và có thận khỏe mạnh. Bất kỳ ai có thận khỏe mạnh đều có thể hiến thận, tuy nhiên chủ yếu người hiến thận sống thường là thành viên gia đình ruột thịt, vợ/chồng, bạn đời hoặc bạn bè. Thay thận từ người hiến sống có tỷ lệ thành công cao hơn, nhiều ưu điểm hơn và tỷ lệ thải ghép thấp hơn. Tuy nhiên, nguồn thận từ người cho còn sống thường khó tìm. Người hiến thận sống phải từ đủ 18 tuổi trở lên, khỏe mạnh, không gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và vượt qua đánh giá y tế và tâm lý xã hội.

2. Ghép thận từ người cho đã qua đời (chết não hoặc tim ngừng đập)

Là phương pháp mà thận ghép được lấy từ người đã qua đời và nguyên nhân tử vong không ảnh hưởng đến chức năng thận của họ. Những người nhóm này đã đăng kí hiến tạng khi họ còn sống. Trường hợp chưa đăng kí, gia đình của người đã qua đời có thể quyết định việc hiến tạng. Những người hiến thận tiềm năng được sàng lọc cẩn thận để đảm bảo phù hợp trong quá trình cấy thận.

Chỉ định ghép thận và những điều kiện bắt buộc

Bất kỳ nguyên nhân nào dẫn đến bệnh thận giai đoạn cuối có thể được bác sĩ chỉ định ghép thận. Mỗi bệnh viện có những tiêu chí riêng để tiếp nhận người bệnh vào danh sách thay thận. Tuy nhiên, nhìn chung, các đối tượng được xem xét là ứng viên cấy thận cần đáp ứng các điều kiện sau: (2)

• Suy thận giai đoạn cuối và phải điều trị thay thế thận bằng lọc máu chu kỳ.
• Bệnh thận mạn với mức lọc cầu thận (GFR) nhỏ hơn hoặc bằng 20 mL/phút.
• Hiểu rõ các hướng dẫn và lưu ý khi chăm sóc bệnh nhân sau ghép thận.
• Có sự hiểu biết đầy đủ và khả năng tuân thủ dặn dò, phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa.
• Có hệ thống hỗ trợ xã hội tốt (gia đình hoặc người chăm sóc tại nhà) nhằm đảm bảo theo dõi tình trạng sức khoẻ, dùng thuốc và tái khám sau ghép.

Một số trường hợp suy thận giai đoạn cuối nhưng vẫn phải duy trì phương pháp lọc máu chu kỳ, do không đủ điều kiện sức khỏe để phẫu thuật ghép thận, một số yếu tố liên quan có thể kể đến như:

• Tuổi cao.
• Bệnh tim nặng.
• Ung thư đang hoạt động hoặc mới được điều trị.
• Mắc chứng mất trí nhớ hoặc bệnh lý tâm thần không được kiểm soát tốt.
• Lạm dụng rượu hoặc ma túy.
• Bất kỳ yếu tố nào có thể gây mất an toàn trong quá trình phẫu thuật và cản trở việc dùng thuốc chống thải ghép sau đó.

Kiểm tra độ tương hợp giữa cơ thể người nhận và thận hiến

Mức độ tương hợp giữa người hiến và người nhận càng cao, quả thận được ghép càng có khả năng tồn tại lâu hơn. Độ tương hợp có thể được xác định bằng các tiêu chí như nhóm máu, typ mô (HLA) và xét nghiệm phản ứng chéo. Trong đó:

• Tương hợp nhóm máu: Người hiến và người nhận thận cần có nhóm máu phù hợp để có ca ghép thận thành công, sự tương hợp nhóm máu trong cấy thận cũng tương tự như trong truyền máu.

• Xét nghiệm HLA (human leukocyte antigen), tức kháng nguyên bạch cầu người: Thông qua xét nghiệm HLA giữa người hiến và người nhận, nếu càng nhiều HLA phù hợp, nguy cơ thải ghép càng thấp. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong thay thận từ người hiến còn sống.
• Xét nghiệm phản ứng chéo (crossmatch): Đây là xét nghiệm bắt buộc, được thực hiện bằng cách trộn hai mẫu máu của người nhận và người hiến với nhau. Mục đích của xét nghiệm này là xác định xem các kháng thể trong máu người nhận có phản ứng với các kháng nguyên đặc hiệu trong máu người cho hay không. Crossmatch âm tính cho thấy máu của hai bên tương hợp, đồng thời nguy cơ cơ thể người nhận thải ghép thận cho thấp hơn. Ttrong trường hợp crossmatch dương tính vẫn có thể thực hiện, tuy nhiên đòi hỏi các biện pháp điều trị y khoa chuyên sâu hơn trước và sau ghép nhằm giảm nguy cơ kháng thể của người nhận phản ứng với thận ghép.

Quy trình ghép thận

Thời gian cho các ca phẫu thuật có thể kéo dài từ 4-6 tiếng. Quy trình ghép thận bao gồm các bước:

1. Gây mê toàn thân

• Phẫu thuật thay thận được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Người bệnh được gây mê trong suốt quá trình phẫu thuật.
• Đội ngũ bác sĩ gây mê, phẫu thuật sẽ theo dõi nhịp tim, huyết áp và nồng độ oxy trong máu trong suốt ca mổ.

2. Quá trình thực hiện phẫu thuật

• Bác sĩ phẫu thuật sẽ rạch một đường và đặt thận ghép ở một bên hố chậu (phần bụng dưới bên trái hoặc phải).
• Các mạch máu của thận ghép được nối với các mạch máu ở phần dưới của bụng (mạch máu vùng chậu), ngay phía trên khớp háng. Ống dẫn nước tiểu (niệu quản) của quả thận mới được nối với bàng quang.
• Thận cũ thường không cắt bỏ, trừ khi nó gây biến chứng cho bạn (sỏi, nhiễm trùng, tăng huyết áp).

3. Hậu phẫu 

• Bệnh nhân thường cần nằm viện từ vài ngày đến một tuần để theo dõi khả năng phục hồi sau cấy thận và phát hiện các dấu hiệu biến chứng hậu phẫu.
• Thận mới sẽ tạo nước tiểu giống như thận cũ khi còn khỏe mạnh. Thông thường việc tạo nước tiểu sẽ bắt đầu ngay sau khi ghép, tuy nhiên cũng có thể mất vài ngày, người bệnh có thể cần lọc máu cho đến khi thận mới bắt đầu hoạt động bình thường.
• Người bệnh có thể cảm thấy đau vết mổ trong thời gian hồi phục. Hầu hết cơn đau sẽ thuyên giảm dần, thông thường người bệnh có thể trở lại làm việc và sinh hoạt bình thường trong vòng 8 tuần sau khi ghép.

Người bệnh cần tái khám theo chỉ định của bác sĩ để kiểm tra sự hoạt động của quả thận mới, đồng thời phải uống thuốc ức chế miễn dịch ngăn ngừa tình trạng đào thải tạng ghép cũng như các loại thuốc giúp giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm khác.

Tìm hiểu thêm: Người ghép thận có sinh con được không?

Ghép thận có nguy hiểm không?

Phẫu thuật ghép thận có thể gây nguy hiểm,  cụ thể tiềm ẩn một số nguy cơ biến chứng như:

• Chảy máu hoặc hình thành huyết khối gây tắc mạch.
• Rò rỉ hoặc tắc nghẽn ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang (còn gọi là niệu quản).
• Nhiễm trùng.
• Suy thận hoặc đào thải thận ghép.
• Nhiễm trùng hoặc ung thư từ thận hiến.
• Biến cố tim mạch.

Một số lưu ý cần biết trước và sau khi phẫu thuật

Trước khi đạt đủ điều kiện ghép thận, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị hiện tại, kiểm soát tốt các bệnh lý nền, duy trì chế độ ăn uống sinh hoạt theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn để đảm bảo thể trạng tốt nhất trước phẫu thuật.

Sau phẫu thuật ghép thận, người bệnh cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng, dùng thuốc, sinh hoạt và vận động:

• Tránh nâng vật nặng trong ít nhất 8 tuần hoặc lâu hơn sau phẫu thuật.
• Tránh lái xe trong ít nhất 6 tuần sau phẫu thuật.
• Tránh các môn thể thao đối kháng có thể gây tổn thương cho thận đã được ghép.
• Uống đủ nước, thường khoảng 2 lít nước mỗi ngày, hạn chế cafein – một chất lợi tiểu nhẹ có thể gây mất nước.
• Tránh thực phẩm chưa nấu chín, đồ tái – sống: với hệ miễn dịch đang bị ức chế, việc tiêu thụ thực phẩm chưa chín – đặc biệt là thịt và trứng sống có thể dẫn đến những tình trạng bệnh nặng như nhiễm trùng.
• Tăng cường protein trong chế độ ăn: giúp xây dựng cơ bắp và phục hồi cân nặng đã mất. Để xác định lượng protein cần thiết, bạn cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia dinh dưỡng.
• Tránh ăn bưởi hoặc nước ép bưởi có thể gây tương tác mạnh với các thuốc ức chế miễn dịch.
• Không dùng thuốc chống viêm nhóm NSAID (ví dụ: ibuprofen, naproxen) vì có thể gây hại cho thận ghép. Bạn cũng nên tránh các thuốc nhóm kháng histamin và thuốc kháng acid vì có thể làm thay đổi khả năng hấp thu các loại thuốc chống thải ghép. Tham khảo ý kiến của bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng hoặc dự định sử dụng.
• Duy trì chế độ ăn ít muối và ít chất béo, đảm bảo đủ và cân đối các nhóm chất.
• Tập luyện nhẹ nhàng sau phẫu thuật, có thể đi bộ và tăng cường các hoạt động thể chất hàng ngày. Duy trì cân nặng hợp lý, giảm căng thẳng.

Một số câu hỏi liên quan

1. Thận sau khi ghép hoạt động được bao lâu?

Thời gian tồn tại của thận ghép khác nhau giữa các cá nhân, tùy thuộc vào mức độ đáp ứng mô ghép và sức khỏe tổng thể của người bệnh. Nhìn chung, thận ghép từ người hiến tặng còn sống thường tồn tại lâu hơn thận hiến từ người đã mất. Trung bình, thận ghép có thể tồn tại trong khoảng 10 năm.

2. Mức chi phí tham khảo khoảng bao nhiêu?

Chi phí ghép thận phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Chi phí có thể biến động khá lớn tùy theo bệnh viện, nơi thực hiện, loại thận hiến, tình trạng bảo hiểm và các dịch vụ, biến chứng sau mổ. Để biết cụ thể giá bao nhiêu, người bệnh có thể tham khảo trực tiếp tại cơ sở y tế mà mình dự kiến thực hiện.

Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Ghép thận là phương pháp điều trị tối ưu cho người bệnh suy thận giai đoạn cuối, giúp thay thế chức năng thận đã mất, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, kỹ thuật đòi hỏi nhiều tiêu chí về người hiến phù hợp, đánh giá tương thích cũng như quy trình cấy thận cần được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia, bác sĩ đầu ngành. Do vậy, người bệnh cần thăm khám tại các chuyên khoa, bệnh viện uy tín để được tư vấn cụ thể.