Việt Nam có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn tính và mỗi năm có thêm 8000 ca mắc mới. Tuy nhiên, phần lớn người bệnh phát hiện khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn nặng, nhiều người cần chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận. Vậy dấu hiệu nhận biết thận yếu gồm những điều gì? Nguyên nhân và cách chẩn đoán bệnh như thế nào? Bài viết này, BS.CKII Nguyễn Hữu Nhật, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đưa ra thông tin tổng quan vềnhững vấn đề trên.
Thận yếu (bệnh thận mạn) là tình trạng 1 hoặc cả 2 quả thận không đảm bảo hoạt động tốt các chức năng chính như loại bỏ độc tố, lọc máu và thải các chất thải ra khỏi cơ thể qua nước tiểu. Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, đặc biệt người lớn tuổi (< 60 tuổi), người có tiền sử gia đình có người mắc bệnh thận, người có một số bệnh nền như: đái tháo đường, cao huyết áp, tim mạch,… hoặc đã từng sử dụng thuốc giảm đau lâu dài, bao gồm cả sản phẩm không kê đơn như thuốc chống viêm không steroid (NSAID).
Tình trạng này nếu không phát hiện và điều trị sớm sẽ khiến cơ thể tích tụ nhiều chất thải và gây nhiều biến chứng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh. (1)
Một số dấu hiệu thận yếu có thể giúp nhận biết, bao gồm: (2)
Bệnh tiểu đường và tăng huyết áp là nguyên nhân phổ biến gây thận yếu và bệnh thận mạn tính. Ngoài ra, còn do một số nguyên nhân khác gây ra. Cụ thể:
Tiểu đường là nguyên nhân chính gây ra bệnh thận mạn. Khi đường máu tăng cao (tăng đường huyết), tình trạng này diễn ra liên tục có thể làm tổn thương thận và các cơ quan khác. Dấu hiệu sớm có thể gặp trong tổn thương thận là sự xuất hiện đạm niệu.
Huyết áp cao là máu di chuyển mạnh qua các mạch máu của cơ thể. Người bệnh nếu không điều trị kéo dài, lực tác động lên mạch máu tăng lên và có thể làm tổn thương mạch máu nhỏ tại cầu thận.
Viêm cầu thận là tình trạng chức năng lọc chất thải của cầu thận hỏng. Thay vì giữ protein và tế bào hồng cầu lưu thông trong máu, các cầu thận tổn thương sẽ rò rỉ các chất cần giữ lại này vào nước tiểu. Các cầu thận tổn thương cũng không thể lọc các chất thải và để tích tụ dần trong máu. Tình trạng này nếu không được điều trị kịp thời có thể khiến thận không khỏe.
Thận đa nang là rối loạn di truyền khiến u nang phát triển trong thận và làm gián đoạn các chức năng của cơ quan này. Đây là bệnh thận mạn tính nghiêm trọng, u nang có thể làm thận to ra, ngăn chức năng lọc chất thải ra khỏi máu và dần dẫn đến yếu thận.
Tắc nghẽn đường tiểu là tình trạng nước tiểu khó hoặc không thể di chuyển qua thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Tình này khiến dòng nước tiểu chảy ngược lại phía sau điểm tắc nghẽn, đến các ống nhỏ của thận, xương chậu thận làm thận sưng và tăng áp lực lên các cấu trúc bên trong. Tắc nghẽn đường tiểu nếu không điều trị có thể làm tổn thương, gây mất chức năng thận và dẫn đến thận suy yếu.
Viêm bể thận (pyelonephritis) là tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu khi vi khuẩn xâm nhập từ bàng quang đến thận, tác nhân phổ biến nhất là vi khuẩn gram âm. Viêm bể thận cũng là một trong số nguyên nhân thận yếu.
Người đã từng sử dụng thuốc giảm đau kéo dài, bao gồm cả sản phẩm không kê đơn như thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có nguy cơ cao gặp tình trạng này.
Cơ thể mất nước do nhiều nguyên nhân thời gian dài có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận và dần làm hỏng thận. Vì vậy, uống đủ nước thường được bác sĩ khuyến khích thực hiện.
Lupus ban đỏ hệ thống là tình trạng gây viêm khắp cơ thể do hệ thống miễn dịch làm hỏng cơ thể thay vì bảo vệ. Hệ thống miễn dịch sẽ gây tổn thương mô, nội tạng như thận, tim, phổi, máu, da, khớp,… Vì vậy, bệnh có thể dẫn đến thận yếu.
Thừa cân béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính trực tiếp vì liên quan đến bệnh về cầu thận và gián tiếp thông qua các bệnh khác như: xơ vữa động mạch, tăng huyết áp và tiểu đường loại 2,… Khi cơ thể thừa cân, thận phải tăng cường hoạt động gấp nhiều lần để đáp ứng nhu cầu lọc máu và đào thải độc tố trong cơ thể. Vì vậy, người thừa cân béo phì sẽ có nguy cơ mắc chứng thận hư cao hơn.
Quá trình lão hóa có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thận. Sau 50 tuổi, lưu lượng máu đến thận suy yếu dần, chức năng hoạt động của thận cũng giảm và có thể gây nhiều bệnh như: xơ hóa mạch máu thận, nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm cầu thận,…
Người bệnh có chế độ sinh hoạt và ăn uống không lành mạnh sau sẽ có khả năng gây yếu thận, cụ thể:
Thận yếu ở nam và thận yếu ở nữ có sự khác nhau về tỷ lệ mắc, tỷ lệ lưu hành, sự phát triển và kết quả của bệnh thận mạn tính. Tuy nhiên, dữ liệu từ nam và nữ thường được tổng hợp lại với nhau và các phân tích dựa trên giới tính chưa được báo cáo nhiều. (3)
Có, thận yếu nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có thể sớm dẫn suy thận giai đoạn cuối, các biến chứng bệnh tim mạch, tiêu hóa,… thậm chí có thể tử vong. Vì vậy, người bệnh hãy đi tầm soát thận định kỳ hoặc đến gặp bác sĩ ngay khi có triệu chứng bất thường để được khám, chẩn đoán và lên liệu trình điều trị phù hợp.
Thận yếu cũng có thể cảnh báo người bệnh mắc:
Để biết thận khỏe hay yếu, người bệnh có thể thực hiện một số phương pháp xét nghiệm chẩn đoán sau:
Không có cách chữa khỏi chứng thận yếu (bệnh thận mạn).Tuy nhiên, nếu người bệnh được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể kéo dài thời bảo tồn, sống lâu và không có những thay đổi lớn về chất lượng cuộc sống.
Người bệnh chạy thận nhân tạo có tuổi thọ trung bình tùy lứa tuổi, người bệnh <40 tuổi có thể sống 20-30 năm sau khi bắt đầu chạy thận. Trong khi đó, người bệnh 60 tuổi trở lên, thời gian sống trung bình có thể ngắn hơn, thường 5-10 năm.
Với người bệnh được ghép thận, tuổi thọ trung bình nếu người bệnh nhận được thận từ người hiến tặng còn sống là 12-20 năm. Tuổi thọ trung bình nếu người bệnh nhận được thận từ người hiến tặng đã chết là 8-12 năm.
Điều trị cải thiện tình trạng thận yếu là tổng hợp của nhiều biện pháp khác nhau phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh, điều kiện sống của người bệnh. Cụ thể một số cách sau:
Thẩm phân giúp cơ thể lọc máu. Có 2 loại thẩm phân:
Bác sĩ sẽ đặt quả thận khỏe mạnh vào cơ thể người bệnh nhằm thay thế cho quả thận tổn thương. Quả thận khỏe mạnh có thể lấy từ người hiến tặng đã chết hoặc người hiến tặng còn sống.
Một số biện pháp ngừa thận suy yếu, bao gồm: (4)
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thông qua bài viết trên, người bệnh đã nhận biết được một số triệu chứng thận yếu và nên đến gặp bác sĩ để được khám, chẩn đoán, tìm hiểu nguyên nhân và điều trị kịp thời. Khách hàng hãy đi tầm soát định kỳ, trao đổi với bác sĩ về thực đơn ăn uống, chế độ sinh hoạt lành mạnh để ngừa phòng hiệu quả.
