Bao nhiêu ca vô sinh hiếm muộn cực khó, tưởng chừng hết hy vọng, nhưng đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản BVĐK Tâm Anh (IVFTA) là có con bế về nhà. Người chèo lái đưa IVFTA thành đơn vị hỗ trợ sinh sản top đầu cả nước, định danh một thương hiệu, không ai khác chính là “thuyền trưởng” TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng…
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng được xem là chuyên gia đầu ngành về điều trị vô sinh hiếm muộn, thành thạo nhiều kỹ thuật chẩn đoán và điều trị tiên tiến trên thế giới
Hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Sản Phụ khoa, đặc biệt chuyên ngành Hỗ trợ sinh sản điều trị vô sinh hiếm muộn, nguyên PGĐ BV PSTW hiện đang là Giám đốc TT hỗ trợ sinh sản, BVĐK Tâm Anh Hà Nội.
Ông đã mang lại hạnh phúc vô bờ bến thỏa giấc mơ bình dị và vĩ đại được làm cha, làm mẹ cho hàng chục ngàn cặp vợ chồng hiếm muộn.
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Năm 1998, khi tôi được ra nước ngoài học về thụ tinh ống nghiệm (IVF) thì Việt Nam chưa có tên trên “bản đồ IVF”. Thế giới chưa biết đến Việt Nam về thụ tinh ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện tại IVF ở Việt Nam lại là một trong những ngành phát triển nhanh, bắt kịp thế giới và là niềm tự hào của đội ngũ bác sĩ Hỗ trợ sinh sản.
Cụ thể, nếu nhìn vào hội nghị chuyên gia về IVF toàn quốc, lần đầu tiên Việt Nam tổ chức có 20-30 chục người, bây giờ số lượng này đã lên 300-400 người, kín cả hội trường. Ngày trước khách đến dự theo kiểu chuyên gia đến giảng dạy, bây giờ là thảo luận, trao đổi kiến thức mới.
Đến bây giờ, IVF thế giới có công nghệ gì thì Việt Nam cũng hội tụ đủ, ví dụ phân tích gen, phương pháp kỹ thuật chữa bệnh khó như thất bại làm tổ liên tiếp, đánh giá phôi bằng trí tuệ nhân tạo, đông tinh ít, micro-TESE… Có một hướng sắp phát triển là xét nghiệm sinh học phân tử. Hiện trung tâm IVFTA đã chuẩn bị đầy đủ về nhân lực, về kế hoạch đào tạo để có thể tiếp cận và triển khai kỹ thuật.
Việt Nam đi chậm hơn so với thế giới 20 năm về kỹ thuật, đây là một khoảng cách lớn. IVFTA lúc đó được xây dựng với ba bác sĩ lâm sàng, một BS.CKI, hai bác sĩ định hướng cùng tôi, 10 điều dưỡng và tất cả đều chưa có kinh nghiệm. Chúng tôi tự đào tạo cho nhau và cử người đi đào tạo ở các nước tiên tiến. IVF không thể làm một mình, nhưng rất may chúng tôi có sự hỗ trợ của lãnh đạo bệnh viện cùng các khoa, phòng ban khác như khoa Sản, Sơ sinh, hệ thống tổng đài chăm sóc khách hàng, truyền thông… và đã đạt kết quả mà nhiều người nghĩ không làm được.
Tỷ lệ thành công tại IVFTA hiện đang ở mức 63-65% là tỷ lệ rất cao trên mẫu nhiều ca khó, như bệnh nhân lớn tuổi, có nhiều bệnh lý, thất bại chuyển phôi nhiều lần, người vợ suy kiệt buồng trứng, người chồng không có tinh trùng, từng có chỉ định xin noãn, xin tinh trùng, mang thai hộ… từ nơi điều trị trước đó. Với một Trung tâm Hỗ trợ sinh sản mỗi năm vài nghìn chu kỳ thì tăng 1% tỷ lệ thành công cũng không hề đơn giản, nhưng chúng tôi luôn cố gắng duy trì.
Hiện IVFTA liên tục nhiều năm đứng trong top đầu các Trung tâm Hỗ trợ sinh sản tại Việt Nam và được nhận chứng chỉ “Full” RTAC với quy trình kiểm duyệt nghiêm ngặt.
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Đúng vậy, con số chỉ là con số, nó nhiều khi còn phụ thuộc vào cách chọn mẫu. Chủ tịch Hội Vô sinh thế giới đã từng nói về tỷ lệ thành công được công bố như thế này “Thống kê, thống kê rồi nói dối”. Nhiều đơn vị để có con số thành công đẹp, họ chỉ nhận mẫu trên bệnh nhân dễ, trẻ tuổi. IVFTA đang được biết đến như một Trung tâm Hỗ trợ sinh sản chuyên thực hiện các ca khó.
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Định hướng ban đầu của tôi không phải chỉ phấn đấu là Trung tâm hỗ trợ sinh sản uy tín, có tỷ lệ thành công cao, mà còn mang đến trải nghiệm tốt nhất cho bệnh nhân. Người làm IVF ngoài mục đích có con mang về thì họ phải thấy thoải mái và nhẹ nhàng. Chúng tôi đặt ra mục tiêu là điều trị đúng mức, tỷ lệ thành công cao nhưng không gây biến chứng, như cách thế giới gọi là “làm một lần đủ cho tất cả”. Nghĩa là luôn phải có chiến lược và cách tính toán an toàn.
Muốn Trung tâm phát triển, thì mỗi cá nhân trong team phải phát triển. Các bạn phải báo cáo hội nghị, học tiếng Anh, biết đặt câu hỏi… Chúng tôi cũng tích cực đào tạo cho cộng đồng bằng việc liên tục mở các khóa đào tạo về IVF cho nhiều y bác sĩ ở các đơn vị và địa phương khác. Cùng với đó, chúng tôi cũng cũng tập trung nhiều hơn nữa về nghiên cứu khoa học và có nhiều đề tài nghiên cứu cấp thành phố, cấp bộ, nhiều báo cáo quốc tế để ngày càng nâng cao trình độ chuyên môn.
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Cách đây 20-30 năm, tỷ lệ vô sinh là 6% dân số. 10 năm trước, con số này đã tăng lên 8%. Hiện tại, tình trạng vô sinh có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Việt nam hiện đang có hơn 1 triệu cặp vợ chồng vô sinh. Trong khi nhìn vào thực tế cả nước chỉ có 45 trung tâm IVF, mới đáp ứng được 50-70 ngàn người bệnh, một con số rất nhỏ. Tôi tin rằng cứ làm đúng, làm có lương tâm thì không sợ cạnh tranh, vẫn có thể cùng nhau phát triển.
Thay vì phải tự học, tự rút kinh nghiệm mất 5-7 năm thì học hỏi từ những trải nghiệm thực tế tôi có, từ những thành công thất bại tôi đã trải qua, các đồng nghiệp có thể chỉ mất 2-6 tháng. Như vậy sẽ rút ngắn thời gian và quan trọng hơn vẫn là vì mục tiêu phục vụ tốt cho người bệnh.
Hiện tại, IVFTA không chỉ được coi là Trung tâm Hỗ trợ sinh sản hàng đầu , mà còn được được giới chuyên môn, khách hàng đánh giá có đội ngũ bác sĩ uy tín đông, đồng đều. Có “quân phiệt” không khi nghe nói Giám đốc “bắt” bác sĩ của mình đi trực khoa Sản…
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Tôi may mắn được sinh ra trong gia đình có truyền thống ngành y. Ông, bố và mẹ tôi đều công tác trong ngành này. Ở trong một môi trường như thế, máu nghề ngấm vào lúc nào. Từ nhỏ tôi đã nghĩ lớn lên mình sẽ là bác sĩ. Ngay sau khi ra trường, tôi làm ở bệnh viện Phụ sản Trung Ương. Đây là một môi trường thuận lợi để học tập vì đội ngũ thầy cô giỏi, điều trị nhiều mặt bệnh, nhiều ca khó, nhiều trường phái khác nhau.… Chính vì vậy, sau này tôi cũng muốn các bạn trẻ được xông pha, có thực tế, có kinh nghiệm.
Tôi muốn nhân viên của mình phải đi trực khoa Sản, dù có người không vui vì mệt nhưng tôi nói rằng: “Không thừa đâu. Muốn làm về vô sinh phải có tầm nhìn của một bác sĩ Sản khoa”.
Vô sinh từ những yếu tố nào? Phác đồ nào để có được phôi chất lượng? Nguyên nhân nào khiến chuyển phôi thất bại? Có thai rồi thì cần làm thế nào để mang thai an toàn? Đa thai gây nguy cơ tiền sản giật, nhau tiền đạo, đái tháo đường thai kỳ… như thế nào? Cần phải hiểu để tư vấn bệnh nhân cho đúng. Bác sĩ chữa vô sinh hiếm muộn không phải chỉ giúp người bệnh có thai là xong, phần còn lại để bác sĩ Sản chịu trách nhiệm.
Với những vợ chồng vô sinh có nhiều bệnh lý đi kèm, thì cần chữa bệnh trước khi chữa vô sinh. Ví dụ như bị u tuyến thượng thận, ung thư tử cung, ung thư vú…điều trị cho có thai nhưng tình trạng bệnh người mẹ nặng lên thì để làm gì? Điều trị vô sinh hiếm muộn không phải là chữa cho có thai mà bỏ qua những vấn đề khác. Tôi muốn các bác sĩ của mình phải có cái nhìn toàn diện
Và như vậy chắc PGS Lê Hoàng cũng đã gặp những tình huống khó xử, như vì khát khao làm cha, làm mẹ quá lớn mà người ta sẵn sàng chấp nhận đánh đổi mạng sống của mình…
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Có bệnh nhân ung thư vú nằng nặc đòi có con, dù tôi giải thích nhưng người bệnh vẫn không nghe. Tôi tư vấn người bệnh trữ noãn trước và yêu cầu phải chữa ung thư để đảm bảo việc làm mẹ của họ được an toàn.
Mẫu tử là điều thiêng liêng, nhưng tôi không cho rằng làm mẹ trong trường hợp phải hy sinh mạng sống của mình là việc nên làm. Điều đó không tốt cho cả người mẹ và đứa trẻ.
Và trong quá trình khám và điều trị cho bệnh nhân, chắc hẳn PGS cũng nhận ra không ít sai lầm trong quan niệm, thói quen từ bệnh nhân của mình?
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Nhiều chị em cứ truyền miệng, rồi mách nhau mua thuốc nguồn gốc không uy tín, dẫn đến tiền mất, tật mạng. Tìm hiểu trên không gian mạng là cần thiết nhưng phải biết chọn lọc. Người có chuyên môn là bác sĩ, họ chịu trách nhiệm với đơn thuốc, với phác đồ điều trị cho bệnh nhân; cư dân mạng thì không. Nhiều chị em đọc review rồi làm theo, nhưng cái đúng đó nó chỉ đúng với một số đối tượng, chứ không phải tất cả. Giống như để ra một loại vắc-xin, người ta phải qua bao nhiêu quá trình thử nghiệm.
Có đến 20% người bệnh vô sinh không rõ nguyên nhân, nên cần kiên trì theo bác sĩ, chứ không phải ai nói gì, mách gì cũng nghe. Tôi đã từng gặp bệnh nhân nghe kinh nghiệm truyền miệng mà đặt que trong tử cung để thông, kết quả tử cung bị nhiễm khuẩn phải cắt bỏ và vĩnh viễn mất đi cơ hội làm mẹ.
Có người lại cật lực ăn sầu riêng để cải thiện độ dày niêm mạc khi hiệu quả chưa được kiểm chứng. Có người thai đôi lại liên tục uống nước dừa để nhiều ối… trong khi cái gì quá cũng không tốt.
Gần đây chúng tôi tiếp nhận ca tam thai trong tử cung có vết sẹo mổ. Trường hợp này, thường sẽ giảm thiểu một thai ở tuần 6-7, nhưng người bệnh này lại giữ đến 13 tuần để chọn con trai, con gái. Rất may chúng tôi đã xử lý thành công, nếu không họ hoàn toàn có thể mất cả 3 thai, nguy cơ băng huyết, vỡ và phải cắt bỏ hoàn toàn tử cung.
Có nhiều người đến khám hiếm muộn mang tâm lý nóng vội, muốn bác sĩ ngay lập tức cung cấp thuốc hay có “chỉ định mạnh”. Trong khi đó, chúng tôi muốn người bệnh của mình có được trải nghiệm nhẹ nhàng nhưng có hiệu quả cao nhất.
Tuy nhiên, chúng ta cần phải nói rõ với nhau là chữa vô sinh hiếm muộn có nhiều phương pháp, IVF phải được coi là giải pháp cuối cùng sau khi các phương pháp khác thất bại.
Dùng nhiều thuốc không phải là giải pháp, mà phải là dùng đúng, dùng đủ. Xu hướng thế giới đang “làm nhẹ” cho bệnh nhân, giảm thiểu thuốc để đảm bảo an toàn, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh, giúp họ có sức khỏe để nuôi dạy con sau này.
Kinh tế là một bài toán với bệnh nhân vô sinh. Trong khi có những đơn vị khác đang quảng cáo chi phí chỉ 25 triệu cho một chu kỳ IVF và cho rằng chi phí IVFTA khá cao, PGS cảm thấy thế nào?
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Kinh tế đúng là rào cản khá lớn với người bệnh hiếm muộn. Không chỉ ở Việt Nam mà ở ngay cả những nước tiên tiến. Chi phí điều trị vô sinh ở Việt Nam một nửa là tiền thuốc; một nửa là tiền máy móc, vật tư tiêu hao, trang thiết bị, vận hành, nước dùng (nước phải lọc 18 lần)… rồi mới đến nhân công.
Ở Việt Nam, giá nhân công rẻ nên chi phí cũng rẻ hơn nhiều so với các nước tiên tiến. Chi phí làm IVF ở Mỹ tốn khoảng 30-40 ngàn đô (730 triệu – gần 1 tỷ đồng), còn ở Việt Nam chỉ có 5 ngàn đô (khoảng 120 triệu đồng). Chính vì vậy, hiện có nhiều bệnh nhân Hà Lan, Séc, các quốc gia Đông Âu cũ, Nga, Mỹ, Nhật, Australia, New Zealand… về IVFTA điều trị.
Có thông tin một chu kỳ IVF chỉ mất 25 triệu, chắc có lẽ đây là giá khởi đầu rồi thu thêm, chứ không phải tổng chi phí. Tại IVFTA, khách hàng chi trả một khoản bao gồm tất cả các chi phí nên có nhiều người nghĩ rằng làm IVF ở Tâm Anh đắt, nhưng thực tế chỉ là một cách tính khác. Để xem chi phí thực sự đắt hay rẻ, phải xem xét trên nhiều khía cạnh. Chúng tôi đưa giá thật và hiện tại có liên kết với một số ngân hàng để ban hành chính sách hỗ trợ lãi suất 0% trong vòng 6 tháng giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh.
Có một nghịch lý trong hỗ trợ sinh sản là do chi phí không nhỏ nên nhiều người phải đợi có tiền mới bắt đầu IVF. Tuy nhiên tuổi tác lại là một bất lợi với người bệnh hiếm muộn. Vậy phải làm thế nào thưa PGS?
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Đúng như vậy. Ngày nay tỷ lệ kết hôn muộn khiến việc điều trị IVF khó khăn hơn. Có một nữ tiến sĩ đi khám vô sinh và hỏi tôi: “Em cố gắng học xong tiến sĩ rồi lo cuộc sống riêng. Giờ em sẵn sàng đổi địa vị, chức tước lấy một đứa con, bác sĩ ơi”.
Khi sự tự lập của người phụ nữ ngày càng lớn, họ muốn khẳng định sự tự chủ, quyền bình đẳng. Tuổi xây dựng gia đình cao cũng kèm theo nhiều nguy cơ bệnh lý, dự trữ buồng trứng suy giảm. Càng tự lực thì áp lực xã hội càng gia tăng và người phụ nữ nghĩ đến chuyện có con muộn hơn. Mặc dù ở IVFTA đã điều trị thành công cho người mẹ 53 tuổi. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ đến tuổi mãn kinh tìm tới trung tâm làm thụ tinh trong ống nghiệm đã quá muộn để có con chính chủ,. Họ chỉ còn cách xin noãn, nhưng gia đình lại không muốn vì không cùng huyết thống.
Tuổi kết hôn tăng, tuổi sinh đẻ tăng gây bất lợi cho việc mang thai và sinh con. Quyết định lập gia đình và có con ở thời thời điểm nào là quyền của phụ nữ. Tuy nhiên, tôi muốn dù là nam hay nữ vẫn cần hiểu về sức khỏe sinh sản, đó là một vấn đề lớn hiện nay. Sức khỏe sinh sản hiểu đúng không chỉ là việc khám phụ khoa mà còn là khám sức khỏe tiền hôn nhân, thử máu, kiểm tra hệ thống nội tiết, vận động, chế độ dinh dưỡng… cần phối hợp với bác sĩ di truyền như thế nào.
Người bệnh nếu phát hiện mình có gen bệnh như bệnh tan máu hay các loại bệnh về di truyền khác cần có hướng xử lý như thế nàophù hợp. Nếu dự trữ buồng trứng thấp hơn bình thường, tinh trùng yếu… thì cần có kế hoạch trữ noãn, trữ tinh trùng, bảo tồn khả năng sinh sản, hoặc sinh con sớm.
Cuối cùng thì sau nhiều khó khăn, vất vả luôn có những mặt tích cực, bác sĩ có thể nói về niềm hạnh phúc của một bác sĩ làm IVF?
TTND.PGS.TS.BS Lê Hoàng: Tôi có một thói quen không biết tốt hay xấu, là không nhớ bệnh nhân. Với tôi, người bệnh nhẹ hay bệnh nặng thì cũng cần được quan tâm như nhau. Góc độ nào đó, tôi cũng cố gắng quên để chỉ nhớ đặc điểm bệnh, tránh lộ thông tin bệnh nhân. Tuy nhiên, hạnh phúc của người làm IVF thì tôi thấy rất rõ. Với tôi, đó là một thứ cảm xúc khá ‘ngôn tình’. Ví dụ như có cặp vợ chồng người Nhật 3 năm sau bế con quay lại Việt Nam tìm đến tôi, đến IVFTA để cảm ơn.
Lúc khác đang đi công tác, lại có ai đó đến chào và nói rằng nhờ có bác, nhờ có Tâm Anh mà cuộc sống của em sang trang. Đó là những hạnh phúc rất thật và không hề nhỏ bé chút nào của người theo đuổi sự nghiệp IVF này như chúng tôi. Nếu nói đúng, tôi phải cảm ơn họ đã cho tôi lý tưởng để theo đuổi và để được hưởng hạnh phúc ngày hôm
