Suy hô hấp ở trẻ em là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ phải nhập viện chăm sóc đặc biệt, nếu không được điều trị kịp thời, suy hô hấp có thể dẫn đến ngừng tim và tử vong. Vậy suy hô hấp ở trẻ là gì?
Suy hô hấp ở trẻ em là tình trạng mất cân bằng oxy và carbon dioxide (CO2) trong máu; lượng oxy quá ít hoặc có quá nhiều CO2 trong máu, ảnh hưởng đến trao đổi chất của cơ thể. Tình trạng này thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ nhũ nhi bởi hệ hô hấp chưa phát triển hoàn toàn. Thành ngực chưa hình thành đầy đủ, sụn chưa chuyển hóa hoàn toàn thành xương nên khi hít thở sâu, khu vực này không đủ mạnh để đáp ứng được nhu cầu oxy cao.
Tất cả các cơ quan, tế bào trên cơ thể đều cần hấp thụ đủ oxy và loại bỏ khí CO2 để có thể đảm bảo chức năng và hoạt động bình thường. Hít vào giúp cơ thể lấy oxy từ không khí, đến phổi, vào máu đến các cơ quan. Và ngược lại, thở ra lấy CO2 từ các cơ quan, đến phổi và đưa ra bên ngoài qua đường hô hấp. Khi bị suy hô hấp, cơ thể tích tụ khí CO2 gây tổn thương mô, cơ, làm chậm quá trình cung cấp oxy cho cơ thể. (1)
Phân loại suy hô hấp ở trẻ em gồm: suy hô hấp cấp tính và suy hô hấp mạn tính. Trong đó: (2)
Suy hô hấp có thể gây nên những tổn thương nghiêm trọng đến các cơ quan, não bộ, thậm chí gây tử vong nếu không được cứu chữa kịp thời. Nhiều trường hợp trẻ bị suy hô hấp được cứu chữa trị đúng cách, kịp thời, trẻ hồi phục hoàn toàn và không gặp phải bất kỳ vấn đề sức khỏe nào do suy hô hấp gây ra.
Suy hô hấp ở trẻ em chủ yếu do nhiễm trùng vi khuẩn hoặc virus ảnh hưởng đến hệ hô hấp như viêm phế quản, viêm phổi… hoặc nhiễm trùng huyết dẫn đến sự cạn kiệt oxy dự trữ trong cơ thể, mất cân bằng oxy trong máu.
Ngoài ra, suy hô hấp có thể xảy ra nếu trẻ gặp phải các chấn thương đột ngột như té ngã, tai nạn giao thông… ảnh hưởng trực tiếp đến phổi hoặc phần não bộ đảm nhiệm vai trò điều khiển nhịp thở. (3)
Một số yếu tố tăng nguy cơ suy hô hấp ở trẻ em:
Một số triệu chứng lâm sàng của suy hô hấp ở trẻ:
Thở nhanh là triệu chứng đầu tiên xuất hiện khi trẻ có suy hô hấp. Sau đó, trẻ có thể có các biểu hiện khác như cánh mũi phập phồng, thở co kéo cơ liên sườn, co kéo xương ức, cơ ức đón chũm hoặc trẻ có các tiếng thở bất thường như thở rên, thở rít, khò khè. Khi ở giai đoạn cuối, trẻ có thể chuyển qua thở chậm do giảm công thở, cơ hô hấp mệt mỏi hoặc thậm chí ngưng thở. Tình trạng này kéo dài có thể gây nên những tổn thương nghiêm trọng đến não bộ, thần kinh, tim mạch…đe dọa tử vong ở trẻ.
Thiếu hụt oxy có thể khiến trẻ tím tái, bắt đầu từ môi và các chi (thường đầu chi còn ấm) sau đó tím tái lan rộng toàn thân. Trẻ thiếu máu có thể không có màu da xanh tím, mà thay vào đó da có thể nhợt nhạt hoặc xanh xao.
Nhịp tim, huyết áp có thể bị rối loạn khi trẻ bị suy hô hấp. Ban đầu, trẻ có biểu hiện nhịp tim nhanh hơn và huyết áp tăng nhưng sau đó ở giai đoạn trễ, nhịp tim có thể chậm và huyết áp giảm. Việc cứu chữa chậm trễ có thể bỏ lỡ “thời điểm vàng” để trẻ sống sót.
Não bộ, hệ thần kinh là cơ quan chịu ảnh hưởng sớm nhất và nặng nề nhất khi trẻ bị suy hô hấp. Các biểu hiện có thể xảy ra như co giật, mất ý thức, lờ đờ, hôn mê, không thể kiểm soát hành vi.
Chẩn đoán suy hô hấp ở trẻ bao gồm khám lâm sàng và cận lâm sàng. Khám lâm sàng, bác sẽ sẽ kiểm tra tri giác, màu da, SpO2, nhịp tim, nhịp thở, kiểu thở, khám phổi… và hỏi một số thông tin để hỗ trợ cho quá trình chẩn đoán bệnh như tiền sử bệnh, triệu chứng, tần suất xuất hiện triệu chứng… Một số cận lâm sàng có thể được chỉ định để chẩn đoán suy hô hấp và nguyên nhân gây bệnh:
Suy hô hấp ở trẻ em là vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng, cần được chẩn đoán nhanh chóng và có kế hoạch chăm sóc, điều trị nghiêm ngặt. Việc điều trị thường bao gồm điều trị nguyên nhân gây suy hô hấp và các phương pháp điều trị khẩn cấp, giúp cải thiện nhịp thở, bổ sung oxy nhanh chóng và giảm thiểu tổn thương cho trẻ. Liệu pháp oxy, thuốc và một số thủ thuật hỗ trợ phổi có thể được thực hiện trong điều trị bệnh cho trẻ.
Trẻ có thể cần nhập viện một thời gian để bác sĩ theo dõi và chăm sóc tích cực cho đến khi sức khỏe của trẻ ổn định hơn. Ngoài ra, một số phương pháp điều trị hỗ trợ khác có thể được thực hiện nếu trẻ suy hô hấp nặng như: truyền dinh dưỡng và thuốc qua đường tĩnh mạch, vật lý trị liệu…
Suy hô hấp có thể cướp đi sinh mạng của trẻ ở bất kỳ thời điểm nào. Nhiều trường hợp trẻ được cứu sống sau đợt suy hô hấp cấp phải đối mặt với nhiều di chứng nặng nề. (4)
Trẻ bị suy hô hấp cấp khi không được điều trị đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng:
Suy hô hấp là một tình trạng nguy hiểm, cần được theo dõi một cách sát sao. Vì vậy, trẻ có tiền sử suy hô hấp hay được chẩn đoán mắc bệnh này, phụ huynh cần chú ý tuân thủ kế hoạch chăm sóc trẻ bị suy hô hấp theo hướng dẫn của bác sĩ.
Một số lưu ý khi chăm sóc trẻ bị suy hô hấp:
Để biết thêm thông tin về cách chăm sóc trẻ và những vấn đề về sức khỏe khác của trẻ, bạn có thể liên hệ Chuyên khoa Nhi, bệnh viện đa khoa Tâm Anh theo địa chỉ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về suy hô hấp ở trẻ em. Trẻ có dấu hiệu suy hô hấp cần được đưa đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám và tư vấn điều trị kịp thời.
