Sỏi niệu quản 1/3 giữa: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Sỏi niệu quản 1/3 giữa được hiểu là tình trạng sỏi thận di chuyển xuống niệu quản và bị kẹt lại ở niệu quản giữa. Đây là tình trạng khá phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hệ tiết niệu. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị sỏi niệu quản 1/3 giữa thông qua những chia sẻ từ bác sĩ CKI Lý Minh Hoàng, khoa Tiết niệu, Trung tâm – Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM trong bài viết dưới đây.

Tình trạng sỏi niệu quản 1/3 giữa là gì?

Sỏi niệu quản 1/3 giữa là tình trạng có sỏi xuất hiện và kẹt ở giữa ống nối thận với bàng quang (niệu quản). Sỏi niệu quản 1/3 giữa có thể khó đào thải hoặc loại bỏ hơn sỏi niệu quản ở các vị trí khác.

Sỏi không hình thành ở niệu quản, cho nên về bản chất, sỏi niệu quản là sỏi thận, theo dòng chảy nước tiểu trôi xuống và kẹt giữa ống niệu quản. Sỏi niệu quản 1/3 giữa với kích thước đủ lớn có thể gây nguy hiểm, làm tắc đường dẫn nước tiểu, trực tiếp ảnh hưởng hệ tiết niệu và chức năng thận.

Niệu quản người được cấu tạo từ 1 ống dài khoảng 25cm, nối từ thận đến bàng quang, có công dụng như 1 ống dẫn nước tiểu, có đường kính khoảng 2 – 4mm. Vì cấu tạo giải phẫu đường ống dài và đường kính hẹp, nên niệu quản cần được đảm bảo thông suốt để quá trình thoát nước tiểu từ thận xuống bàng quang diễn ra thuận lợi, giúp đào thải các chất cặn bã ra ngoài.

Sỏi thận khi di chuyển và kẹt ở giữa niệu quản ban đầu có thể có kích thước nhỏ, không gây triệu chứng. Nhưng lâu dần, sỏi kẹt lại ở niệu quản tăng kích thước vì các khoáng chất trong nước tiểu tích tụ lại, to lên và gây cản trở quá trình lưu thông nước tiểu, khiến nước tiểu ứ đọng lại trong thận.

Như vậy, có thể hiểu sỏi niệu quản 1/3 giữa là tình trạng sỏi kẹt ở đoạn chéo qua động mạch chậu. Đây được xem là vị trí sỏi dễ gây biến chứng, gây nhiều khó khăn trong việc điều trị loại bỏ sỏi.

Sỏi niệu quản 1/3 giữa ảnh hưởng gì đến sức khỏe?

Sỏi niệu quản 1/3 giữa gây nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như các biến chứng nguy hiểm. (1)

1. Ứ nước gây giãn đài bể thận

Sỏi niệu quản 1/3 giữa có thể gây tắc nghẽn đường dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang, khiến nước tiểu ứ đọng lại ở thận với lượng ngày càng tăng, nhanh chóng khiến thận rơi vào tình trạng thận ứ nước. Thận ứ nước nhanh chóng tiến triển vì lượng nước tiểu tích tụ ngày càng nhiều, cuối cùng gây giãn đài bể thận. Vi khuẩn trong nước tiểu tích tụ gây viêm đài bể thận, viêm thận, giãn niệu quản và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động lọc máu.

Những trường hợp sỏi niệu quản giữa gây thận ứ nước nghiêm trọng thường đi kèm với cơn đau khó chữa, có thể phải dẫn lưu bằng ống đỡ động mạch hoặc phẫu thuật cắt thận qua da. Các trường hợp thận ứ nước nặng có thể làm tổn thương thận và dẫn đến suy thận. Nếu điều này xảy ra, người bệnh có thể cần điều trị bằng lọc máu hoặc ghép thận.

2. Viêm đường tiết niệu

Đa phần các trường hợp mắc sỏi niệu quản 1/3 giữa đều gặp biến chứng viêm đường tiết niệu (UTI). Vì trong quá trình sỏi trôi xuống niệu quản, ma sát với niêm mạc niệu quản gây loét, vỡ mao mạch, chảy máu,… kết hợp cùng với vi khuẩn trong nước tiểu, gây viêm đường tiết niệu. Triệu chứng lâm sàng của bệnh bao gồm: sốt, nóng lạnh, mệt mỏi, đau vùng hông, thắt lưng, lan rộng xuống bên dưới háng. Cơn đau có thể đến rồi đi hoặc kéo dài.

3. Suy thận cấp, suy thận mạn tính

Sỏi niệu quản 1/3 giữa kèm theo thận ứ nước và sỏi tiết niệu là gây tổn thương thận cấp ở người bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu. Người mắc sỏi niệu quản 1/3 giữa dễ gây tắt hoàn toàn niệu quản và ứ đọng nước tiểu nghiêm trọng ở thận, gây vô niệu. Tình trạng này kéo dài gây suy thận cấp vì chất thải không được loại bỏ ra ngoài.

Viêm đường tiết niệu kéo dài gây suy thận mạn, khiến các tế bào thận bị tổn thương không thể chữa lành. Người bị suy thận mạn nghiêm trọng có khả năng cao phải chạy thận suốt đời.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng sỏi niệu quản 1/3 giữa

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng sỏi niệu quản 1/3 giữa là do sỏi thận theo dòng nước tiểu trôi xuống niệu quản và bị kẹt lại ở đó, kích thước không ngừng phát triển và gây tắc nghẽn đường dẫn nước tiểu. Một vài nguyên nhân hình thành sỏi được xác định, gồm:

• Có khoảng 80% trường hợp mắc sỏi niệu quản 1/3 giữa là sỏi từ thận rơi xuống niệu quản.
• Người mắc các bệnh như nhiễm trùng lây qua đường tình dục, bệnh tuyến giáp, gout,… có thể dẫn đến sỏi niệu quản 1/3 giữa.
• Di chứng của các cuộc phẫu thuật niệu quản trước đó, gây chấn thương hoặc sẹo, làm hẹp niệu quản, khiến sỏi dễ kẹt ở niệu quản hơn.
• Bất thường trong cấu trúc giải phẫu niệu quản bẩm sinh cũng là nguyên nhân gây sỏi niệu quản 1/3 giữa. Các dị dạng bẩm sinh này bao gồm: niệu quản phình to hoặc tách đôi, niệu quản sau tĩnh mạch chủ,… dễ gây ứ đọng nước tiểu và kết tụ các tinh thể tạo sỏi.
• Lối sống không lành mạnh, ăn uống không điều độ, ăn nhiều muối, uống ít nước tạo điều kiện cho sỏi thận hình thành.
• Tăng canxi niệu là nguyên nhân hóa học phổ biến nhất gây bệnh sỏi thận. Nồng độ canxi trong nước tiểu tăng có thể là do tăng hấp thu canxi ở ruột, canxi huyết thanh tuần hoàn cao hơn, giảm tái hấp thu canxi ở thận (rò rỉ canxi ở thận), thừa vitamin D, cường cận giáp,… Tăng canxi niệu làm tăng độ bão hòa của muối canxi như oxalat và photphat trong nước tiểu, gây ra sự hình thành tinh thể và sỏi.

Dấu hiệu thường gặp tình trạng sỏi niệu quản 1/3 giữa

Dấu hiệu thường gặp của tình trạng sỏi niệu quản 1/3 giữa tùy vào kích thước sỏi. Nếu sỏi có kích thước nhỏ, người bệnh gần như không có bất kỳ các triệu chứng nào. Khi sỏi phát triển lớn hơn, người bệnh sẽ gặp các triệu chứng sau:

• Cảm giác đau nhức là dấu hiệu đặc trưng khi mắc bệnh, sỏi càng tiến sâu vào niệu quản, cơ đau càng dữ dội hơn.
• Cơn đau vùng thận xuất hiện đột ngột, không kéo dài nhưng sẽ lặp đi lặp lại. Sỏi niệu quản 1/3 giữa càng to cơn đau càng dữ dội.
• Cảm giác đau lan tỏa đến vùng thắt lưng, bẹn và vùng sinh dục.
• Tiểu buốt và tiểu rắt do sỏi làm tắc đường dẫn nước tiểu.
• Khó tiểu, tiểu không nhiều, cảm giác buồn tiểu kéo dài.
• Nước tiểu có màu đục hoặc có lẫn mủ do nhiễm trùng đường tiết niệu, cần được điều trị ngay lập tức để tránh nhiễm trùng máu.

Điều trị bệnh sỏi niệu quản 1/3 giữa như thế nào?

Sỏi niệu quản 1/3 giữa hiện tại được điều trị bằng 2 phương pháp chính là điều trị nội khoa (dùng thuốc) hoặc điều trị ngoại khoa (can thiệp phẫu thuật).

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa được áp dụng cho các trường hợp sỏi niệu quản 1/3 giữa có kích thước nhỏ, dưới 5mm. Bác sĩ sau khi chẩn đoán và xác nhận tình trạng, sẽ kê đơn thuốc điều trị cho người bệnh và theo dõi quá trình đào thải sỏi ra ngoài cơ thể. Dưới tác dụng của thuốc điều trị, sỏi sẽ được tống ra ngoài qua đường tiểu.

2. Điều trị ngoại khoa

Điều trị ngoại khoa được sử dụng khi người bệnh không đáp ứng điều trị nội khoa bằng thuốc hoặc kích thước sỏi lớn. Khi này, bác sĩ sẽ sử dụng các phương pháp phẫu thuật hoặc tán sỏi để loại bỏ sỏi ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, y học hiện tại, phẫu thuật mở để lấy sỏi ra ngoài rất hiếm khi được thực hiện. Thay vào đó, với sự tiến bộ của các công nghệ y khoa, bác sĩ thường lựa chọn phương pháp tán sỏi để loại bỏ sỏi niệu quản 1/3 giữa và các loại sỏi thận, sỏi tiết niệu khác. Các phương pháp này bao gồm:

3. Tán sỏi ngoài cơ thể

Sự ra đời của phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích ngoại bào (ESWL) vào đầu những năm 1980 đã cách mạng hóa việc điều trị sỏi thận, niệu quản, ống tụy và ống mật. ESWL là thủ thuật không xâm lấn nhằm phá vỡ sỏi trong các bộ phận của hệ tiết niệu, trong tuyến tụy và trong ống mật.

Phương pháp này sử dụng sóng xung kích nhằm vào sỏi, với sự trợ giúp của tia X hoặc siêu âm để tán sỏi thành nhiều mảnh vụn nhỏ, sau đó để cơ thể tự tống sỏi ra ngoài quan đường tiểu. Tán sỏi ngoài cơ thể khi thực hiện thành công cũng chỉ có tỷ lệ đào thải sỏi khoảng 50% – 70% so với nội soi tán sỏi ngược dòng bằng tia Laser hiệu quả loại bỏ > 95% sỏi.

Tán sỏi ngoài cơ thể không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất để điều trị sỏi niệu quản 1/3 giữa. Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến sự thành công của thủ thuật bao gồm:

• Thành phần sỏi: sỏi được tạo thành từ Cystine và một số loại canxi không bị phân hủy khi có sóng xung kích.
• Vị trí sỏi: sỏi trong niệu quản rất hẹp có thể gặp khó khăn khi đi qua hoặc lấy ra ngay cả sau khi chúng bị vỡ ra.
• Kích thước sỏi: sỏi có kích thước lớn có thể tạo thành những mảnh lớn khó đi qua hoặc lấy ra.
• Bệnh nền đang mắc phải: một số tình trạng nhất định (bệnh nền) như: nhiễm trùng mạn tính, có thể làm cho ESWL kém hiệu quả hơn.

Tán sỏi ngoài da thường được đánh giá là an toàn. Sóng xung kích nhắm chính xác vào sỏi, không làm tổn thương các cơ quan và mô xung quanh. Tuy nhiên, phương pháp này chống chỉ định dùng cho:

• Phụ nữ đang mang thai.
• Người đang có máy điều hòa nhịp tim hoặc thiết bị cấy ghép khác có thể bị gián đoạn do sóng xung kích.
• Dùng thuốc làm loãng máu hoặc bị rối loạn đông máu.
• Người bệnh cần loại bỏ sỏi khẩn cấp và hoàn toàn.

                Tìm hiểu chi tiết hơn 4 cách chữa sỏi niệu quản được bác sĩ tin dùng

4. Tán sỏi ngược dòng

Tán sỏi ngược dòng hay tán sỏi nội soi ngược dòng theo đường tự nhiên cũng được lựa chọn để điều trị sỏi niệu quản 1/3 giữa. Bác sĩ sẽ đưa 1 ống nội soi mềm đến niệu quản qua đường niệu đạo, ngược lên bàng quang và cuối cùng đến niệu quản. Sau khi tiếp cận vị trí có sỏi niệu quản, bác sĩ sẽ dùng năng lượng laser để phá hủy sỏi thành các mảnh vụn nhỏ và đưa ra khỏi cơ thể, các mảnh sỏi nhỏ hơn có thể được tống ra ngoài qua đường tiểu.

Tán sỏi ngược dòng được chỉ định dùng cho các trường hợp:

• Sỏi niệu quản 1/3 nói chung, kích thước trên 5mm không đáp ứng điều trị nội khoa.
• Người bệnh có sỏi đài bể thận dưới 30mm.
• Sỏi niệu quản ở vị trí hẹp như sỏi nằm trên polyp hoặc sa lồi niệu quản.

Chống chỉ định cho:

• Người bị hẹp, gấp khúc niệu quản.
• Dị tật hoặc dị dạng thận (thận móng ngựa).
• Người bệnh có sỏi đài bể thận lớn hơn 30mm.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu chưa được điều trị.
• Thận ứ nước hoặc suy giảm chức năng thận.
• Phụ nữ có thai.
• Người rối loạn đông máu.

Bài viết liên quan: Tán sỏi nội soi ngược dòng bằng ống mềm là gì? Có hiệu quả không

Phòng ngừa bệnh như thế nào?

Phường ngừa bệnh sỏi niệu quản 1/3 giữa là phòng ngừa nguyên nhân gây bệnh, chính xác hơn là nguyên nhân gây sỏi thận. Các biện pháp phòng ngừa có thể bao gồm:

• Uống đủ nước, nên uống khoảng 2 – 3 lít chất lỏng mỗi ngày, trong đó nước là lựa chọn tốt nhất.
• Không ăn quá nhiều các loại thịt đỏ, hạn chế nguồn protein từ động vật. Thay vào đó, hãy thử các nguồn cung cấp protein từ thực vật, lành mạnh hơn.
• Chế độ ăn ít muối, bác sĩ khuyến cáo nên tiêu thụ ít hơn 1.500 miligam muối mỗi ngày sẽ giúp giảm nguy cơ phát triển sỏi niệu quản.
• Hạn chế dùng một số loại thực phẩm nhất định như rau bina, hạnh nhân, hạt điều và khoai tây, vì chúng chứa nhiều oxalat dễ tạo sỏi.
• Thực phẩm và đồ uống có nhiều canxi có thể giúp ngăn ngừa oxalate kết tinh.

Địa chỉ khám chữa bệnh ở đâu uy tín nhất?

Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ khám chữa bệnh sỏi niệu quản 1/3 giữa uy tín, được nhiều người bệnh trên khắp cả nước tin tưởng lựa chọn. Tại đây, người bệnh sẽ được các bác sĩ là những chuyên gia đầu ngành trực tiếp chẩn đoán và điều trị sỏi bằng các phương pháp, công nghệ hiện đại nhất.

Hy vọng với các thông tin mà bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu hơn về sỏi niệu quản 1/3 giữa, nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa bệnh. Sỏi niệu quản 1/3 nói chung và sỏi niệu quản 1/3 giữa nói riêng cần được điều trị càng sớm càng tốt, hạn chế thấp nhất các biến chứng, rủi ro đáng tiếc khi bệnh tiến triển xấu.