Việt Nam và các nước Đông Nam Á nằm trong khu vực “vành đai sỏi” của thế giới, tỷ lệ mắc sỏi tiết niệu trung bình là 5%-19,1% trên tổng số dân. Trong nhiều trường hợp, sỏi tiết niệu có thể được điều trị hiệu quả bằng phương pháp nội khoa (sử dụng thuốc). Vậy người mắc sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì? Những lưu ý cần biết khi điều trị bằng phương pháp nội khoa? Hãy cùng tìm hiểu vấn đề này qua bài viết của bác sĩ CKI. Phan Huỳnh Tiến Đạt, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Sỏi đường tiết niệu là tinh thể do chất tạo sỏi kết tinh trong thận, di chuyển theo dòng nước tiểu đến các vị trí niệu quản, bàng quang và niệu đạo.
Sỏi kích thước nhỏ có thể được tống xuất khỏi cơ thể mà không gây ra biến chứng, đôi khi, người bệnh cũng không biết mình đã tiểu ra sỏi. Tuy nhiên, những viên sỏi lớn có thể gây ra nhiều biến chứng như:
Sỏi đường tiết niệu kích thước nhỏ khoảng từ 1-4mm có thể được tống xuất tự nhiên ra ngoài cùng nước tiểu. Nếu tình trạng sỏi ít, kích thước nhỏ, bác sĩ thường yêu cầu người bệnh uống nhiều nước để thải sỏi mà không sử dụng thuốc. Dựa trên kích thước sỏi, tỷ lệ và thời gian trung bình để sỏi tự đào thải như sau: (1)
Nếu số lượng sỏi nhiều, kích thước lớn, bác sĩ có thể can thiệp bằng cả phương pháp điều trị nội khoa và ngoại khoa. Một số biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra nếu sỏi đường tiết niệu không được điều trị sớm bao gồm:
Các trường hợp sỏi tiết niệu được chỉ định điều trị bằng thuốc thường gặp:
Nếu điều trị nội khoa từ 4-6 tuần không hiệu quả, hoặc sỏi gây ra biến chứng nguy hiểm, bác sĩ sẽ lựa chọn phương án điều trị ngoại khoa. Nếu các liệu pháp tán sỏi không khả quan, bác sĩ có thể chỉ định mổ mở.
Vậy trong điều trị nội khoa, người mắc sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì để làm tan và hỗ trợ tống xuất sỏi? Hãy cùng tìm hiểu ở phần tiếp theo.
Người bệnh bị sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì cho mau khỏi? Việc uống thuốc gì thực ra còn phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm của loại sỏi mà người bệnh đang mắc. Các loại sỏi tiết niệu phổ biến hiện nay là:
Các nhóm thuốc phổ biến được dùng trong điều trị sỏi tiết niệu gồm:
Cần lưu ý, các loại thuốc này chỉ được dùng khi có chỉ định của bác sĩ.
Nhóm thuốc kháng sinh, chống viêm được chỉ định trong điều trị sỏi nhiễm trùng, viêm đường tiết niệu do sỏi. Một số loại kháng sinh được dùng phổ biến trong điều trị sỏi tiết niệu gồm trimethoprim – sulfamethoxazole, nitrofurantoin, amoxicillin, cefotaxim. Các loại loại thuốc có thể được sử dụng riêng lẻ hoặc kết hợp để kháng khuẩn đường tiết niệu hiệu quả hơn.
Nhóm thuốc giãn cơ làm giãn cơ trơn để sỏi có thể di chuyển dễ dàng hơn trong đường tiết niệu. Thuốc giúp người bệnh giảm đau do co thắt cơ khi sỏi di chuyển. Thuốc giãn cơ trơn phổ biến dùng trong điều trị sỏi tiết niệu gồm drotaverin, alverin citrat, nhóm thuốc chẹn alpha.
Thuốc giãn cơ tác dụng trực tiếp lên cơ niệu quản giúp giảm tình trạng sưng, đau do co thắt. Ngoài ra, thuốc giãn cơ còn được dùng để giảm đau trong viêm loét dạ dày – tá tràng. Khi người bệnh dùng các loại thuốc giãn cơ trơn phải có sự tư vấn của bác sĩ, vì thuốc có thể gây ra tác dụng phụ và biến chứng lên hệ thần kinh trung ương.
Nhóm thuốc lợi tiểu làm giảm khả năng hấp thụ natri của thận, dẫn đến tăng lượng nước tiểu được đào thải. Một số loại thuốc lợi tiểu phổ biến là hydrochlorothiazide, bendroflumethiazide, chlorthalidone. Nước tiểu giúp hòa tan chất tạo sỏi và tống xuất sỏi dễ dàng hơn.
Các loại thuốc giảm đau đường uống phổ biến là paracetamol, ibuprofen, naproxen. Trong trường hợp thuốc giảm đau bình thường không có tác dụng, bác sĩ có thể sử dụng thuốc tiêm bắp (Piroxicam) hay truyền tĩnh mạch (Efferalgan).
Thuốc tan sỏi thay đổi môi trường nước tiểu, làm tan sỏi hoặc giảm kích thước sỏi, giúp sỏi dễ đào thải hơn. Ví dụ sỏi urat và cystine dễ kết tinh trong môi trường axit, cần dùng các loại thuốc kiềm hóa nước tiểu như kali citrat và natri bicarbonat.
Tùy vào bệnh trạng cụ thể, bác sĩ sẽ kê thuốc hỗ trợ phù hợp cho người bệnh. Một số loại thuốc hỗ trợ phổ biến gồm allopurinol làm giảm axit uric niệu; tiopronin giúp giảm kết tủa và tăng tốc bài tiết cystin niệu; citrate giúp ức chế hình thành và kết tinh của muối canxi.
Đông y có một số vị thuốc, cây thuốc đã được chứng minh giúp lợi tiểu, giảm viêm như kim tiền thảo hay râu mèo. Người bệnh nếu có nhu cầu sử dụng cũng phải nhờ bác sĩ tư vấn xem có phù hợp với tình trạng bệnh hay không.
Với thuốc tây y, việc quyết định sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì sẽ phụ thuộc vào tình trạng từng dạng sỏi. Trong khi đó, thuốc đông y đa phần chỉ có chức năng lợi tiểu, giúp giảm viêm, nhiễm trùng trong đường tiết niệu.
Uống đủ nước là phương pháp phòng ngừa, hỗ trợ điều trị sỏi tiết niệu phổ biến, đơn giản và hiệu quả nhất. Uống đủ nước giúp hòa tan các chất tạo sỏi và đẩy sỏi ra khỏi cơ thể dễ dàng hơn.
Chế độ ăn uống lành mạnh giúp việc điều trị, phòng ngừa sỏi hiệu quả và dễ dàng hơn:
Khi bị sỏi tiết niệu, người bệnh không nên uống rượu bia. Uống nhiều rượu bia khiến nồng độ axit uric trong cơ thể gia tăng, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi urat.
Người mắc sỏi tiết niệu nên bổ sung thêm các loại thực phẩm có vitamin, khoáng chất giúp đào thải sỏi dễ dàng hơn theo khuyến nghị của bác sĩ như citrate, vitamin B6, vitamin A… Người bệnh không tự dùng các loại thực phẩm chức năng, thuốc không được bác sĩ kê đơn. Việc người mắc sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì, cần ăn hay kiêng ăn thực phẩm nào phải tuân theo lời dặn của bác sĩ.
Quá trình điều trị nội khoa nên được theo dõi thường xuyên bởi bác sĩ để tránh xảy ra các biến chứng ngoài mong muốn. Bên cạnh đó, tái khám thường xuyên cũng giúp bác sĩ xác định được mức độ hiệu quả của quá trình điều trị, nhằm can thiệp kịp thời bằng các phương pháp ngoại khoa khi cần thiết.
Điều trị sỏi bằng tiết niệu thường hiệu quả đối với các viên sỏi có kích thước nhỏ, số lượng ít, dễ dàng tống xuất ra ngoài thông qua đường tiết niệu. Sỏi càng lớn, việc điều trị nội khoa bằng thuốc càng kém hiệu quả. Ngoài ra, người mắc sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì phải tuyệt đối dựa trên chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua và dùng các loại thuốc không được bác sĩ kê đơn.
Nếu kích thước sỏi quá lớn, gây ra những biến chứng nguy hiểm, phải can thiệp bằng các phương pháp điều trị ngoại khoa như tán sỏi qua da, tán sỏi nội soi, mổ mở.
Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị sỏi ở gồm:
Các yếu tố như sức khỏe tổng thể, độ tuổi, giới tính,… sẽ quyết định người mắc bệnh sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì để quá trình điều trị hiệu quả, an toàn.
Sau khi điều trị, sỏi tiết niệu rất dễ tái phát. Ở Việt Nam và các nước Đông Nam Á, tỷ lệ tái phát sỏi tiết niệu được ước tính khoảng 21%-53% trong 3-5 năm sau khi điều trị. Thế nên, việc theo dõi sức khỏe thường xuyên sau điều trị rất cần thiết, nhất l là với người từng bị sỏi hoặc gia đình có người bị sỏi.
Người từng điều trị sỏi tiết niệu cần duy trì lối sống lành mạnh, thường xuyên vận động, tập thể dục, uống đủ nước, tránh các thực phẩm làm tăng nguy cơ tạo sỏi. Bên cạnh đó, người bệnh cần khám định kỳ để theo dõi tình trạng sỏi trong cơ thể. Nếu phát hiện sỏi tái phát, người bệnh cần được điều trị càng sớm càng tốt để tránh các biến chứng nguy hiểm.
>> Xem chi tiết các bước chăm sóc người bệnh sỏi hệ tiết niệu tại đây
Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh TP.HCM đang là cơ sở uy tín trong khám và điều trị sỏi tiết niệu. Trung tâm Thận học – Tiết niệu – Nam khoa của bệnh viện có đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, tận tâm, đã tạo được uy tín cả trong và ngoài nước. Bệnh viện cũng được trang bị đầy đủ máy móc, thiết bị y tế hiện đại giúp các bác sĩ điều trị sỏi tiết niệu hiệu quả.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trong điều trị nội khoa, các bác sĩ sẽ quyết định người mắc sỏi đường tiết niệu uống thuốc gì dựa trên nhiều yếu tố như số lượng, kích thước, vị trí và loại sỏi trong đường tiết niệu. Một số nhóm thuốc phổ biến bao gồm thuốc giảm đau, giãn cơ trơn, kháng sinh, làm tan sỏi… Kết quả chữa sỏi bằng phương pháp nội khoa có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.
