Sỏi bàng quang xuất hiện do sự kết tinh của các tinh thể muối có mặt trong nước tiểu. Bệnh thường mắc phải ở nam giới có tắc nghẽn đường tiểu dưới do tuyến tiền liệt tăng sinh hoặc bất thường trong giải phẫu đường tiểu dưới (gồm bàng quang và niệu đạo). Ngoài ra, nhiễm trùng tiểu kéo dài hoặc dị vật đường tiểu cũng có thể tạo sỏi. Vậy sỏi bàng quang có nguy hiểm không? Có gây ảnh hưởng gì đến không?
Sỏi bàng quang có thể gây nguy hiểm hoặc không, phụ thuộc phần lớn vào kích thước và biến chứng mà sỏi đang gây ra. Niệu đạo là đường dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài, có độ giãn nở từ 6 – 10mm. Nếu sỏi nhỏ dưới 5mm có thể đào thải ra ngoài mà không gây triệu chứng, ít nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu sỏi lớn hơn 5mm trở lên, khi đào thải có thể gây đau, chảy máu do ma sát và tăng nguy cơ nhiễm trùng tiểu.
Trường hợp sỏi lớn hơn 10mm thì khả năng thảo thải tự nhiên rất thấp, nguy cơ bí tiểu cũng như biến chứng cao nếu cố gắng tự tiểu ra sỏi và cần được can thiệp điều trị kịp thời. Trường hợp bỏ mặc sỏi trong bàng quang không điều trị có thể gây tiểu đau, tiểu máu, tiểu nhắt, nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI), gây tổn thương vĩnh viễn cho bàng quang, niệu đạo. (1)
Mối liên hệ giữa sỏi bàng quang với ung thư bàng quang đã được gợi ý nghi ngờ từ lâu mặc dù nghiên cứu về vấn đề này còn có nhiều tranh cãi. Vì vậy, khi được chẩn đoán hoặc nghi ngờ mắc sỏi bàng quang, người bệnh nên tuân thủ các hướng dẫn về điều trị và theo dõi quá trình đào thải sỏi, nếu có bất thường cần báo ngay cho bác sĩ để được can thiệp kịp thời.
Sỏi bàng quang không được điều trị kịp thời sẽ gây các biến chứng, tiềm ẩn các nguy cơ sau:
Sỏi bàng quang có thể gây ma sát và loét niêm mạc bàng quang, tạo điều kiện cho vi khuẩn trong nước tiểu sinh sôi và gây viêm bàng quang. Một số loại sỏi do nhiễm trùng có thể làm nặng thêm tình trạng viêm bàng quang cũng như làm tăng kích thước sỏi. Khi bị viêm bàng quang do sỏi, người bệnh có thể cảm thấy các triệu chứng như: (2)
Sỏi bàng quang có thể chặn đường thoát nước tiểu từ bàng quang vào niệu đạo, khiến nước tiểu trào ngược lại lên niệu quản và đến thận. Nếu tình trạng này kéo dài khả năng cao gây nhiễm trùng, tổn thương thận và dẫn đến suy giảm chức năng hệ thống lọc máu. (3)
Mặc dù hiếm gặp nhưng sỏi bàng quang có thể gây rò bàng quang. Khi sỏi có kích thước quá lớn sẽ gây áp lực lên bàng quang và kích ứng thành bàng quang, làm tổn thương mô tại khu vực tiếp giáp giữa bàng quang và âm đạo, tạo thành lỗ rò vesicovaginal (VVF) xâm lấn vào âm đạo. Trường hợp này rất hiếm gặp vì chỉ có nguy cơ xảy ra với những viên sỏi rất lớn và dính chặt vào thành bàng quang. (4)
Đau hạ vị (đau bụng dưới) là triệu chứng phổ biến của sỏi bàng quang. Sỏi bàng quang kích thước lớn gây đau rõ rệt hơn, đặc biệt là khi sỏi di chuyển xuống lỗ thoát nước tiểu từ bàng quang vào niệu đạo.
Hiện có 3 phương pháp chính được áp dụng trong điều trị sỏi bàng quang là thay đổi lối sống, điều trị nội khoa (bằng thuốc) và can thiệp ngoại khoa (bằng mổ hoặc tán sỏi) khi điều trị bằng thuốc không đáp ứng hoặc sỏi bàng quang kích thước lớn.
Trong trường hợp sỏi bàng quang nhỏ hơn độ giãn nở của niệu đạo, có thể đào thải ra bằng đường tự nhiên mà ít hoặc không gây triệu chứng. Khi này, bác sĩ có thể khuyên người bệnh uống nhiều nước để sỏi có thể di chuyển qua niệu đạo đi ra ngoài. Phương pháp này cần nhiều thời gian để loại bỏ sỏi bàng quang. Nếu sỏi gây khó khăn trong việc làm rỗng bàng quang như chặn dòng nước tiểu, cần uống nhiều nước hơn hoặc kết hợp dùng thêm thuốc giãn cơ trơn cổ bàng quang để tạo điều kiện tống sỏi ra ngoài dễ dàng hơn.
Điều trị nội khoa cho sỏi bàng quang thường chỉ được sử dụng trong một số trường hợp nhất định, tùy thuộc vào loại sỏi. Ví dụ, Kali citrate có thể được dùng trong điều trị sỏi axit uric vì có khả năng kiềm hóa nước tiểu để hòa tan sỏi. Bác sĩ có thể kê đơn Natri bicarbonate để cân bằng độ pH cho bàng quang.
Ngoài ra, để kiểm soát tình trạng nhiễm trùng cũng như giảm các triệu chứng sỏi bàng quang, bác sĩ có thể dùng thêm các loại kháng sinh, giảm đau,… kê đơn để điều trị bổ sung. Trường hợp sỏi bàng quang quá lớn không đáp ứng với điều trị bằng thuốc cần được can thiệp phẫu thuật để loại bỏ sỏi.
Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật) là phương pháp thường dùng trong điều trị sỏi bàng quang. Hiện, có 3 lựa chọn điều trị ngoại khoa cho sỏi bàng quang gồm:
Phẫu thuật nội soi tán sỏi bàng quang là phương pháp điều trị ít xâm lấn, được ưu tiên sử dụng trong điều trị sỏi bàng quang. Người bệnh sẽ được gây mê toàn thân, sau đó bác sĩ đưa ống nội soi nhỏ (có thể là ống cứng hoặc ống mềm) có gắn camera ở cuối vào niệu đạo, đến bàng quang. Camera được gắn trên ống nội giúp bác sĩ xác định vị trí sỏi.
Sau khi tiếp cận sỏi, bác sĩ sẽ sử dụng năng lượng laser hoặc đầu dò tán sỏi cơ học để phá hủy viên sỏi thành những mảnh vụn nhỏ. Các mảnh sỏi lớn được đưa ra ngoài khi bác sĩ rút ống nội soi, các mảnh vụn nhỏ hơn được đào thải theo dòng nước tiểu sau vài ngày phẫu thuật.
Sau phẫu thuật tán sỏi, nguy cơ nhiễm trùng có thể phát triển nên người bệnh sẽ được dùng thêm kháng sinh để đề phòng. Hậu phẫu thuật, bàng quang có thể bị chấn thương nhẹ, cần nghỉ ngơi để phục hồi.
Để tránh làm tổn thương niệu đạo ở trẻ em mắc sỏi bàng quang, bác sĩ có thể tán sỏi nội soi qua da. Bác sĩ sẽ thực hiện 1 vết mổ nhỏ khoảng 1cm ở bụng dưới để đưa dụng cụ nội soi vào, rạch bàng quang và loại bỏ sỏi bằng kẹp gắp hoặc giỏ đá. Sau khi loại bỏ sỏi, bác sĩ tiến hành khâu bàng quang bằng chỉ tự tiêu và khâu vết thương ở bụng lại. Sau phẫu thuật, người bệnh cần điều trị nội trú từ 3 – 5 ngày để bác sĩ theo dõi quá trình hồi phục.
Trường hợp nam giới mắc sỏi bàng quang có bệnh phì đại tuyến tiền liệt hoặc kích thước sỏi quá lớn, không thể phẫu thuật nội soi, bác sĩ sẽ tiến hành mổ mở để lấy sỏi, đây được xem là phương pháp điều trị cuối cùng cho sỏi bàng quang. Mổ mở được thực hiện khi người bệnh gây mê toàn thân, bác sĩ sẽ thực hiện vết mổ lớn ở bụng, tiếp cận và mở bàng quang và gặp viên sỏi ra ngoài.
Sau khi loại bỏ hết sỏi, bác sĩ tiến hành khâu bàng quang bằng chỉ tự tiêu, khâu vết thương và đặt ống thông tiểu cho người bệnh. Sau phẫu thuật, người bệnh cần nằm viện trong 5 – 7 ngày để bác sĩ theo dõi quá trình hồi phục, ống thông tiểu sẽ được rút ra sau khi bác sĩ đánh giá tình trạng của bàng quang cũng như khả năng đi tiểu tự nhiên của người bệnh.
Đôi khi, bác sĩ vừa áp dụng mổ mở bàng quang để lấy sỏi và điều trị một số bất thường ở cấu trúc bàng quang như cắt bỏ túi thừa bàng quang hoặc túi thừa tuyến tiền liệt. Mổ mở bàng quang là thủ thuật điều trị xâm lấn nên sẽ gây đau nhiều hơn và thời gian hồi phục lâu hơn so với phẫu thuật nội soi.
Cách tốt nhất để phòng ngừa sỏi bàng quang là uống nhiều nước để làm loãng các khoáng chất trong nước tiểu và không nhịn tiểu. Việc nhịn tiểu có thể tạo điều kiện cho sỏi và nhiễm trùng bàng quang phát triển. Nếu là nam giới trên 50 tuổi cần đi thăm khám định kỳ để kiểm tra sức khỏe đường tiết niệu và mức độ mở rộng của tuyến tiền liệt.
Sỏi bàng quang cần được chẩn đoán và điều trị sớm để tránh gây các biến chứng lâu dài, ảnh hưởng đến sức khỏe hệ tiết niệu. Chẩn đoán và điều trị sỏi bàng quang tại khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Tiết niệu, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7. Tại đây có đội ngũ bác sĩ giỏi, là những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong điều trị các vấn đề về sỏi tiết niệu, trong đó có sỏi bàng quang.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp giải đáp thắc mắc về việc sỏi bàng quang có nguy hiểm không? Có gây ảnh hưởng gì không? cũng như những thông tin hữu ích khác về các phương pháp điều trị và phòng ngừa sỏi bàng quang.
