Tim bẩm sinh là một trong những dị tật bẩm sinh phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 8 trên 1000 trẻ sinh ra sống. Do đó, việc sàng lọc tim bẩm sinh bằng đo độ bão hòa oxy (SpO2) cho trẻ sau khi chào đời là rất cần thiết, nhằm phát hiện sớm các trường hợp tim bẩm sinh tiềm ẩn, từ đó có phương án điều trị kịp thời, cải thiện tiên lượng và chất lượng cuộc sống cho trẻ.
Sàng lọc tim bẩm sinh bằng đo độ bão hoà oxy qua da (SpO2) là một phương pháp không xâm lấn, sử dụng máy đo SpO2 để đánh giá gián tiếp nồng độ oxy trong máu của trẻ sơ sinh. Đầu dò SpO2 được gắn vào bàn tay phải và một trong hai bàn chân của trẻ.
Thời điểm đo SpO2 tối ưu thường được khuyến cáo là khi bé được 24 – 48 giờ tuổi. Đo SpO2 quá sớm (trong vòng 24 giờ đầu sau sinh) có thể làm tăng tỷ lệ dương tính giả do ảnh hưởng của quá trình chuyển tiếp từ tuần hoàn bào thai sang tuần hoàn phổi, dẫn đến độ bão hòa oxy chưa ổn định. Ngược lại, trì hoãn đo SpO2 có thể làm chậm trễ việc phát hiện và can thiệp sớm (nếu cần thiết).
Việc đo SpO2 ở trẻ sơ sinh giúp phát hiện các loại bệnh tim bẩm sinh nặng, bao gồm:
Sàng lọc tim bẩm sinh bằng SpO2 là một thủ thuật đơn giản, dễ thực hiện, không xâm lấn, không gây đau và có chi phí thấp. Phương pháp này giúp phát hiện sớm các bệnh tim bẩm sinh nghiêm trọng, từ đó tạo điều kiện cho việc chẩn đoán, điều trị và chăm sóc kịp thời, cải thiện tiên lượng cho trẻ.
Cơ thể cần một lượng oxy đủ để duy trì hoạt động bình thường. Độ bão hòa oxy trong máu (SpO2) là tỷ lệ phần trăm hemoglobin mang oxy so với tổng lượng hemoglobin trong máu. SpO2 thấp có thể là dấu hiệu của giảm oxy máu, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như tím tái, tổn thương các cơ quan (đặc biệt là tim và não).
Đo SpO2 dựa trên nguyên lý quang phổ và đặc tính hấp thụ ánh sáng của hemoglobin, kết hợp với tính chất mạch đập của dòng máu động mạch. Đầu dò SpO2 đặt trên bàn tay hoặc bàn chân phát ra ánh sáng đỏ và hồng ngoại, truyền qua mô đến bộ cảm biến. Hemoglobin giàu oxy hấp thụ nhiều ánh sáng hồng ngoại hơn, còn hemoglobin nghèo oxy hấp thụ nhiều ánh sáng đỏ hơn. Bộ vi xử lý trong đầu dò tính toán sự khác biệt này và chuyển đổi thành chỉ số SpO2 trên máy đo.
Trong sàng lọc tim bẩm sinh, SpO2 được sử dụng để đánh giá nhanh chóng tình trạng oxy hóa máu của trẻ sơ sinh. SpO2 bình thường ở trẻ sơ sinh thường trên 95%, với sự khác biệt không quá 3% ở chân và tay.
Sàng lọc tim bẩm sinh bằng SpO2 là một phương pháp an toàn, không xâm lấn và dễ thực hiện cho trẻ sơ sinh. Việc sử dụng máy đo SpO2 rất đơn giản: chỉ cần gắn đầu dò vào bàn tay phải và một trong hai bàn chân của trẻ, sau đó chờ kết quả hiển thị trên màn hình.
SpO2 cho kết quả nhanh chóng, giúp phát hiện sớm tình trạng giảm oxy máu trước khi các triệu chứng lâm sàng (như tím tái) trở nên rõ ràng. Điều này đặc biệt quan trọng để bác sĩ có thể kịp thời can thiệp và cải thiện tiên lượng bệnh cho trẻ sơ sinh.
Mặc dù là một công cụ hữu ích, sàng lọc SpO2 cũng có những hạn chế nhất định. Độ chính xác của phép đo SpO2 có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, dẫn đến kết quả dương tính giả hoặc âm tính giả.
Ngoài ra, độ chính xác của máy đo SpO2 có thể dao động (thường trong khoảng ±2% đến ±4%), và kết quả cần được diễn giải cẩn thận trong bối cảnh lâm sàng cụ thể.
Quy trình các bước thực hiện sàng lọc tim bẩm sinh bằng SpO2 như sau:
Đối tượng sàng lọc: Tất cả trẻ sơ sinh được sinh ra từ 35 tuần thai trở lên, thực hiện trước khi trẻ xuất viện. Loại trừ những trẻ được sinh ra dưới 35 tuần thai hoặc trẻ đã được chẩn đoán mắc tim bẩm sinh nặng trong thai kỳ.
Thời điểm sàng lọc: Thực hiện trong vòng 24 – 48 giờ sau khi sinh.
Cách thực hiện sàng lọc:
Diễn giải kết quả:
Kết quả đo âm tính khi chỉ số đo SpO2 đạt ≥ 95% và khác biệt giữa tay và chân không quá 3%.
Kết quả đo dương tính nếu thuộc một trong các trường hợp:
Trẻ có kết quả đo SpO2 ≤ 89% cần phải được làm siêu âm tim và hội chẩn ngay lập tức, không cần đo lại.
>>> Xem thêm: Chỉ số SpO2 bao nhiêu là nguy hiểm?
Sàng lọc SpO2 là một công cụ hữu ích để phát hiện sớm các vấn đề về tim và phổi ở trẻ sơ sinh. Khi SpO2 thấp, có nghĩa là máu không mang đủ oxy đến các cơ quan và mô trong cơ thể. Tình trạng thiếu oxy kéo dài có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến não, tim và các cơ quan khác. (1)
Chỉ số đo SpO2 bất thường có thể biểu hiện một số vấn đề:
Tim bẩm sinh
Là dị tật cấu trúc tim xuất hiện từ khi mới sinh. Các tim bẩm sinh tím (như tứ chứng Fallot, chuyển vị đại động mạch,…) gây giảm SpO2.
Bệnh lý hô hấp
Các yếu tố khác
Khi kết quả sàng lọc SpO2 bất thường, bác sĩ sẽ thực hiện thêm các bước sau để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp:
Đánh giá lâm sàng
Đo lại SpO2
Xét nghiệm chuyên sâu
Sàng lọc SpO2 không phải là một xét nghiệm hoàn hảo. Độ chính xác của nó có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, và có thể có sai số (thường là ± 2% đến ± 4%). Nếu nghi ngờ kết quả SpO2 không chính xác, xét nghiệm khí máu động mạch (ABG) là phương pháp đáng tin cậy hơn để đánh giá tình trạng oxy hóa máu.
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của SpO2 bao gồm:
Không, SpO2 bất thường không phải lúc nào cũng có nghĩa là trẻ bị tim bẩm sinh. Một số nguyên nhân có thể dẫn đến tình trạng SpO2 bất thường, bao gồm:
Sàng lọc SpO2 giúp phát hiện sớm nguy cơ tim bẩm sinh, nhưng không thể chẩn đoán xác định. Khi kết quả bất thường, bác sĩ sẽ thăm khám toàn diện và chỉ định thêm các xét nghiệm để đưa ra chẩn đoán chính xác.
Các xét nghiệm thường được chỉ định:
Được. Đo nồng độ SpO2 dễ thực hiện và không đòi hỏi nhiều kỹ thuật y khoa nên bạn hoàn toàn có thể thực hiện tại nhà. Điều quan trọng là cần phải nắm được các quy tắc cơ bản để hạn chế tối đa sai sót trong kết quả đo. Tuy nhiên, đo SpO2 tại nhà không thể thay thế cho việc thăm khám và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa. Vì vậy hãy đưa trẻ đến BVĐK Tâm Anh hoặc cơ sở y tế nếu kết quả đo SpO2 tại nhà ghi nhận bất thường.
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Sàng lọc tim bẩm sinh bằng SpO2 là phương pháp đơn giản, không xâm lấn giúp phát hiện sớm những bất thường về tim có liên quan đến thiếu oxy máu. Bố mẹ nên chủ động thực hiện tầm soát để đảm bảo con có một khởi đầu khỏe mạnh và vững chắc.
