Quá trình sản sinh hồng cầu giúp cơ thể duy trì nguồn tế bào máu khỏe mạnh, vận chuyển oxy đến các mô, hỗ trợ miễn dịch và góp phần vào cơ chế đông máu khi bị thương. Vậy hồng cầu sinh ra từ đâu và quá trình tạo hồng cầu diễn ra như thế nào trong cơ thể con người?
Hồng cầu được tạo ra từ tủy xương, nơi chứa các tế bào gốc tạo máu gọi là tế bào nguyên thủy. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, máu có thể được sản xuất tại các cơ quan khác ngoài tủy xương như gan hoặc lá lách – gọi là tạo máu ngoài tủy. Quá trình sinh sản của hồng cầu diễn ra ở các vị trí khác nhau, tùy thuộc vào giai đoạn trước hay sau khi sinh. (1)
Quá trình sản sinh hồng cầu khởi đầu từ khi chúng ta còn là bào thai, diễn ra bên trong tử cung của người mẹ. Giai đoạn đầu tiên là trong túi noãn hoàng – một cấu trúc bao quanh phôi thai trong những tuần đầu của thai kỳ. Trong suốt quá trình phát triển của thai nhi, việc sản sinh hồng cầu trải qua nhiều giai đoạn quan trọng, cụ thể như sau:
Sau khi ra đời, việc tạo hồng cầu tập trung chủ yếu tại tủy xương:
Quá trình sản sinh hồng cầu bắt đầu từ một tế bào gốc tạo máu (Hematopoietic Stem Cell – HSC) và kết thúc khi tế bào này trở thành một hồng cầu trưởng thành. Tế bào gốc này sẽ trải qua nhiều giai đoạn biệt hóa để có thể trở thành một hồng cầu hoàn chỉnh.
Tất cả các loại tế bào máu, bao gồm hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, đều bắt nguồn từ HSC. Để hình thành một hồng cầu, HSC đầu tiên biệt hóa thành tế bào tiền thân dòng tủy (Common Myeloid Progenitor – CMP). Từ CMP, tế bào có khả năng phát triển thành hồng cầu, tiểu cầu hoặc một số loại bạch cầu nhất định. Sau đó, CMP tiếp tục biệt hóa thành tế bào tiền thân dòng megakaryocyte-erythroid (Megakaryocyte-Erythroid Progenitor – MEP). Đây là giai đoạn quyết định, khi MEP bắt đầu chuyên biệt hóa theo hướng hồng cầu.
Từ MEP, quá trình sinh hồng cầu tiếp tục qua các giai đoạn như sau:
Khi quá trình hoàn tất, các hồng cầu trưởng thành được tủy xương giải phóng vào máu để thực hiện chức năng vận chuyển khí. Tại đây, đời sống hồng cầu sẽ chính thức bắt đầu và kéo dài trung bình khoảng 120 ngày, trong suốt thời gian đó chúng liên tục vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và mang carbon dioxide từ mô về phổi để thải ra ngoài.
Một chế độ ăn thiếu hụt các dưỡng chất thiết yếu như sắt, vitamin B12 và folate có thể làm giảm khả năng sản sinh hồng cầu.
Nhiều bệnh lý nền có thể tác động đến quá trình sản sinh hồng cầu, bao gồm:
Khi quá trình tạo hồng cầu gặp trục trặc, cơ thể có thể bị ảnh hưởng theo hai hướng: thiếu hụt hồng cầu (thiếu máu) hoặc sản xuất quá nhiều hồng cầu (tăng hồng cầu).
Erythropoietin (EPO) là một hormone được tế bào cạnh cầu thận sản xuất khi cơ thể bị thiếu oxy tế bào. Hormone này có nhiệm vụ kích thích tủy xương tăng cường sản xuất hồng cầu (quá trình sản xuất hồng cầu – erythropoiesis).
Số lượng hồng cầu (RBC) thấp là nguyên nhân làm tăng nguy cơ thiếu máu. Để cải thiện và tăng số lượng hồng cầu, nên bổ sung các thực phẩm giàu sắt, vitamin B12, vitamin B9 (folate), vitamin C, vitamin A và đồng. Bên cạnh đó, việc tăng cường luyện tập thể dục đều đặn và hạn chế tiêu thụ rượu cũng góp phần hỗ trợ quá trình này hiệu quả hơn. (2)
Quá trình tạo hồng cầu ở người kéo dài khoảng 7 ngày, trong đó các tế bào gốc chuyên biệt phát triển dần thành các tế bào hồng cầu trưởng thành. (3)
Tế bào hồng cầu được hình thành trong tủy xương, nơi sản xuất phần lớn các loại tế bào trong cơ thể. Bên trong hồng cầu có chứa hemoglobin – một loại protein chịu trách nhiệm vận chuyển oxy đến các mô.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Quá trình sản sinh hồng cầu diễn ra liên tục trong tủy xương, bắt đầu từ giai đoạn bào thai và kéo dài suốt cuộc đời. Quá trình sinh hồng cầu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Để bảo vệ sức khỏe và đảm bảo sản sinh hồng cầu hiệu quả, mỗi người nên thăm khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm và chủ động phòng ngừa các bệnh liên quan đến máu.
