Tìm hiểu về nhiễm trùng đường tiểu tuổi học đường

Nhiễm trùng đường tiểu là một trong những nhóm bệnh lý thường gặp ở trẻ em, đặc biệt trong độ tuổi học đường, gây ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt học tập của trẻ. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến nhiễm trùng đường tiểu tuổi học đường? Phòng ngừa thế nào?

Lý do gây ra tình trạng nhiễm trùng đường tiểu tuổi học đường

Nhiễm trùng đường tiểu tuổi học đường xảy ra chủ yếu do vi khuẩn xâm nhập từ niệu đạo vào đường tiết niệu, gây viêm nhiễm tại các vị trí như niệu đạo, bàng quang, bể thận… Tác nhân gây viêm đường tiết niệu thường là vi khuẩn đại tràng Escherichia coli (E. coli).

Vi khuẩn E. coli là tác nhân chính chiếm tới 50-90% các trường hợp nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Đây là chủng vi khuẩn có sẵn trong đường ruột, phân người và động vật, dễ dàng lây lan qua môi trường và tiếp xúc cá nhân. Vi khuẩn thường xâm nhập lên niệu đạo từ vùng hậu môn, nhất là ở trẻ gái do niệu đạo ngắn và gần hậu môn hơn trẻ trai, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn di chuyển lên các bộ phận khác của đường tiểu. (1)

Ngoài E. coli, một số vi khuẩn khác như Klebsiella, Proteus, Enterococcus và Enterobacter cũng có thể gây bệnh này. Đôi khi, nấm Candida hoặc virus cũng là tác nhân, nhưng ít gặp hơn.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu ở tuổi học đường bao gồm:

• Vệ sinh kém: Trẻ không rửa tay sạch và lau vùng kín không đúng cách (lau từ trước ra sau thay vì từ sau ra trước) sau khi đi vệ sinh hoặc mặc quần lót bẩn, ẩm.
• Môi trường nóng ẩm: Khí hậu nóng ẩm là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn, nấm phát triển, dễ dàng gây bệnh cho trẻ khi có cơ hội tiếp xúc với trẻ.
• Dị tật đường tiết niệu bẩm sinh: Một số bất thường đường tiết niệu như hẹp bao quy đầu ở bé trai, trào ngược bàng quang – niệu đạo, sỏi thận, tắc nghẽn đường tiểu làm ứ đọng nước tiểu; từ đó, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, nấm phát triển.
• Thói quen sinh hoạt: Trẻ hoạt động ngoài trời, tiếp xúc đất bẩn, đồ chơi bẩn có thể là tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Các bệnh lý khác: Các rối loạn tiêu hóa như táo bón, tiêu chảy có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây nhiễm trùng đường tiểu ở trẻ.

Dấu hiệu cảnh báo học sinh bị nhiễm trùng đường tiểu

Một số dấu hiệu nhận biết thường gặp bao gồm:

• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần, tiểu đau, cảm giác khó tiểu hết nước tiểu.
• Tiểu ra máu hoặc nước tiểu đục, có mùi hôi khó chịu.
• Đau vùng bụng dưới, đau thắt lưng hoặc vùng hông lưng.
• Sốt, thường là sốt nhẹ nhưng cũng có thể sốt kéo dài, sốt cao kèm rét run nếu viêm thận kèm theo.
• Mệt mỏi, chán ăn, khó chịu, đau đầu ở trẻ nhỏ và có thể có rối loạn tiêu hóa như nôn, tiêu chảy.
• Trẻ có thể có xu hướng dùng tay sờ nắn hoặc gãi ở bộ phận sinh dục nên tay có mùi khai.
• Ở một số trường hợp trẻ có thể tiểu dầm về đêm hoặc có thay đổi hành vi khi đi tiểu như né tránh, sợ hãi hay than đau.

Nên chẩn đoán tình trạng này như thế nào?

Việc chẩn đoán cần dựa vào kết quả khám lâm sàng và cận lâm sàng. Bác sĩ sẽ hỏi trẻ và bố mẹ về các triệu chứng khi đi tiểu? Trẻ có bị đau bụng hay sốt không? Trẻ đã từng bị chưa?…

Tiếp đó, một số cận lâm sàng có thể được chỉ định như:

• Xét nghiệm nước tiểu hoặc nuôi cấy nước tiểu: Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán bệnh giúp xác định vi khuẩn gây bệnh và kháng sinh đồ.
• Siêu âm hệ tiết niệu: Siêu âm được chỉ định nếu nghi ngờ dị tật đường tiết niệu, tắc nghẽn hoặc có biến chứng như áp xe.
• Chụp X-quang đường tiết niệu hoặc chụp cản quang: Được chỉ định khi nghi ngờ bất thường đường tiết niệu. (2)

Nhiễm trùng tiết niệu tuổi học đường nên làm gì?

Trẻ có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng tiết niệu cần được đưa đến bệnh viện để bác sĩ khám và tư vấn điều trị phù hợp. Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau, kháng sinh với liều dùng phù hợp. Bố mẹ cho trẻ dùng thuốc đúng chỉ định nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị, kết hợp với các biện pháp chăm sóc hỗ trợ như uống nhiều nước, bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ.

Đối với những trường hợp trẻ mắc bệnh này do bất thường bẩm sinh, dị tật, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp, phẫu thuật để xử trí triệt để nguyên nhân gây nhiễm trùng.

Các biến chứng mà tình trạng này có thể gây ra

Nhiễm trùng đường tiết niệu không chỉ gây các triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng sinh hoạt hàng ngày, suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như:

• Viêm thận cấp hoặc mạn tính, suy thận.
• Áp xe thận hoặc áp xe quanh thận.
• Nhiễm trùng huyết, dẫn đến hoại tử ống thận, bệnh thận kẻ.
• Tổn thương vĩnh viễn cấu trúc hệ tiết niệu, hoại tử nhu mô thận, thận ứ mủ, xơ hóa vỏ thận, xơ teo ống thận.
• Tăng huyết áp thứ phát do tổn thương thận.
• Ảnh hưởng đến sự phát triển chung của trẻ.

Có thể phòng tránh nhiễm trùng tiết niệu ở trường học được không?

Dưới đây là một số biện pháp giúp phòng ngừa nhiễm trùng tiết niệu ở tuổi học đường:

• Hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách sau khi đi vệ sinh; lau vùng kín đúng cách (theo hướng từ trước ra sau ở bé gái), giữ vùng kín sạch, khô thoáng.
• Khuyến khích trẻ uống đủ nước mỗi ngày, đi tiểu khi có nhu cầu, tránh nhịn tiểu lâu.
• Sử dụng quần áo, đồ lót thoáng khí, sạch sẽ.
• Cho trẻ khám sức khỏe tổng quát định kỳ nhằm phát hiện và điều trị sớm các dị tật hoặc bệnh lý đường tiết niệu.
• Thường xuyên dọn vệ sinh, khử khuẩn phòng học, không gian vui chơi, sinh hoạt của trẻ, đảm bảo môi trường học tập an toàn, vệ sinh tránh các bệnh học đường.

Nhiễm trùng đường tiểu tuổi học đường là bệnh lý thường gặp nhưng có thể phòng tránh và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Tạo không gian sinh hoạt, học tập lành mạnh, giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ là yếu tố then chốt trong phòng ngừa bệnh nhiễm trùng cho trẻ.