Nghiệm pháp Coombs được sử dụng để làm gì? Quy trình và kết quả

Nghiệm pháp Coombs là phương pháp xét nghiệm giúp bác sĩ chẩn đoán các vấn đề liên quan đến thiếu máu do bất thường hệ miễn dịch. Vậy xét nghiệm Coombs được thực hiện với quy trình như thế nào, bao lâu thì có kết quả?

Nghiệm pháp Coombs là gì?

Nghiệm pháp Coombs (hay còn gọi là xét nghiệm Coombs hoặc xét nghiệm Antiglobulin) là kỹ thuật y khoa giúp kiểm tra sự hiện diện của các kháng thể tấn công tế bào hồng cầu, gây ra tình trạng tan máu.

Kháng thể là yếu tố đặc biệt quan trọng, giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây hại như virus, vi khuẩn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, kháng thể có thể tấn công nhầm các tế bào khỏe mạnh, gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe.

Lúc này, việc thực hiện xét nghiệm này sẽ giúp bác sĩ tìm ra các kháng thể chống lại hay tấn công tế bào hồng cầu, từ đó đưa ra hướng can thiệp phù hợp để kiểm soát tình trạng này.

Xét nghiệm Coombs được sử dụng để làm gì?

Theo các chuyên gia, hiện nay có 2 phương thức xét nghiệm Coombs chính, gồm:

1. Trực tiếp

Xét nghiệm Coombs trực tiếp nhằm phát hiện các kháng thể bám trên bề mặt tế bào hồng cầu, thường được chỉ định trong chẩn đoán các bệnh huyết học như thiếu máu tán huyết tự miễn. Bác sĩ sẽ lấy mẫu máu, xử lý để loại bỏ huyết tương và các kháng thể không liên kết khỏi hồng cầu, sau đó ủ/ly tâm hồng cầu với kháng globulin người (thuốc thử Coombs).

Nếu xuất hiện hiện tượng ngưng kết, kết quả dương tính cho thấy có kháng thể hoặc bổ thể bám trên bề mặt hồng cầu, làm tăng nguy cơ phá hủy hồng cầu và dẫn đến thiếu máu.

2. Gián tiếp

Xét nghiệm gián tiếp có khả năng phát hiện kháng thể kháng hồng cầu lạ trôi nổi trong huyết thanh. Xét nghiệm gián tiếp dùng huyết thanh được chiết xuất từ mẫu máu của người bệnh, ủ với hồng cầu lạ có kháng nguyên đã biết, sau đó thêm kháng thể globulin người vào để quan sát phản ứng. Trường hợp xảy ra hiện tượng ngưng kết, nghĩa là có sự xuất hiện của kháng thể bất thường trong huyết thanh. Xét nghiệm này thường được thực hiện cho bà bầu hoặc người chuẩn bị truyền máu.

Chỉ định thực hiện nghiệm pháp Coombs

Nghiệm pháp Coombs được bác sĩ chỉ định tùy vào trường hợp cụ thể, thường được chỉ định cho đối tượng gặp/nghi ngờ gặp các vấn đề sau: (1)

• Thiếu máu tan máu tự miễn.
• Thiếu máu tan máu miễn dịch do thuốc.
• Phản ứng truyền máu tan máu do kháng thể dị loại trung gian.
• Bệnh tan máu ở trẻ sơ sinh.
• Lupus ban đỏ hệ thống.

Quy trình thực hiện nghiệm pháp Coombs

Quy trình thực hiện xét nghiệm kháng globulin có sự khác biệt tùy thuộc vào phương pháp xét nghiệm, cụ thể:

• Chuẩn bị
  • Đảm bảo về mặt nhân lực, trang thiết bị y tế.
  • Nhận bệnh phẩm (mẫu máu) và phiếu yêu cầu xét nghiệm, kiểm tra và đối chiếu thông tin, đảm bảo tính chính xác về thông tin của người bệnh.
  • Chuẩn bị ống nghiệm đã được xử lý đúng quy chuẩn, dán nhãn chứa thông tin người bệnh. Sau đó, nhỏ vào ống nghiệm 0,5 ml hồng cầu khối của người bệnh và rửa 3 lần bằng nước muối sinh lý 0,9% nhằm loại bỏ hết huyết thanh.
  • Chuẩn bị dung dịch hồng cầu 5%, quan sát dung dịch có hiện tượng ngưng kết không.
• Xét nghiệm trực tiếp: Tiếp tục sau bước chuẩn bị
  • Bước 1: Nhỏ 1 giọt dung dịch hồng cầu 5% vào ống nghiệm đã được chuẩn bị trước đó.
  • Bước 2: Tiếp tục thêm 2 giọt huyết thanh Coombs vào ống nghiệm, trộn đều.
  • Bước 3: Ly tâm 1000 vòng trong 20 giây.
  • Bước 4: Trường hợp ống nghiệm cho kết quả âm tính, tiếp tục nhỏ 1 giọt hồng cầu chứng và ly tâm 1000 vòng/phút x 15 – 30 giây. Kết quả cần nằm trong khoảng 2+ đến 3+. Trường hợp sau khi nhỏ hồng cầu chứng nhưng không xảy ra hiện tượng ngưng kết, nhân viên y tế cần thực hiện xét nghiệm lại từ đầu.
• Xét nghiệm gián tiếp: Tiếp tục sau bước chuẩn bị
  • Bước 1: Chuẩn bị các ống nghiệm:
    • Ống 1 ghi tên người bệnh: Nhỏ 1 giọt hồng cầu 5% + 2 giọt huyết thanh của người bệnh.
    • Ống 2 chứng âm: Nhỏ 1 giọt hồng cầu 5% + 2 giọt NaCl 0,9%.
    • Ống 3 chứng dương: Nhỏ 1 giọt hồng cầu 5% + 2 giọt NaCl 0,9%.
  • Bước 2: Ủ 3 ống nghiệm trong 15 – 30 phút ở nhiệt độ 37 độ C, sau đó lấy cả 3 ống nghiệm ra ngoài.
  • Bước 3: Rửa tế bào 3 lần bằng dung dịch muối sinh lý Nacl 0,9% để loại bỏ huyết thanh dư thừa, sau đó thấm hết nước.
  • Bước 4: Thêm 2 giọt huyết thanh Coombs vào mỗi ống và trộn đều, quay ly tâm 1000 vòng/phút trong khoảng 45 – 60 giây. Tiếp tục thêm 1 giọt anti D vào ống 3, trộn đều, quay ly tâm 1000 vòng/phút trong 45 – 60 giây.
  • Bước 5: Lấy ra đọc kết quả. Trường hợp khó xác định kết quả, có thể để ống nghiệm ở nhiệt độ phòng 5 phút rồi tiến hành quay ly tâm và đọc kết quả.

Ý nghĩa kết quả xét nghiệm Coombs

Ý nghĩa kết quả xét nghiệm Coombs được biểu đạt qua từng trường hợp cụ thể, gồm: (2)

1. Dương tính

• Trước khi truyền máu: Trường hợp kết quả nghiệm pháp hồng cầu dương tính trước khi truyền máu, bác sĩ cần cân nhắc khi chọn người hiến máu để đảm bảo tính tương thích, tránh rủi ro trong và sau khi tiếp nhận máu.
• Mang thai: Thai phụ có kết quả xét nghiệm dương tính, cần có biện pháp can thiệp phù hợp để tránh trường hợp thai nhi gặp phải tình trạng nhạy cảm với Rh.
• Trẻ sơ sinh: Kết quả Coombs dương tính ở trẻ sơ sinh cảnh báo tình trạng thiếu máu hoặc vàng da và cần có biện pháp điều trị phù hợp.

2. Âm tính

Kết quả này cho biết không tìm thấy kháng thể bám trên hồng cầu, đồng nghĩa với việc một người có thể tiếp nhận máu từ người hiến tặng một cách an toàn hoặc thai phụ không cần lo lắng thai nhi bị ảnh hưởng bởi tình trạng nhạy cảm với Rh.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm Coombs

Kết quả xét nghiệm Coombs có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố sau:

• Kỹ thuật chưa đạt chuẩn: Trang thiết bị y tế, quy trình xét nghiệm, tỷ lệ huyết thanh và hồng cầu, nhiệt độ và thời gian ủ, lực ion hóa, kỹ thuật rửa hồng cầu, thuốc thử, kỹ thuật thêm AHG, tốc độ ly tâm…
• Thuốc: Một số loại thuốc có thể gây ra kết quả dương tính giả. Trước khi thực hiện xét nghiệm, người bệnh nên cung cấp thông tin các thuốc đang dùng.
• Truyền máu: Trường hợp gần đây có truyền máu, quá trình thực hiện và cho ra kết quả chính xác có thể phức tạp hơn.
• Sức khỏe: Nếu người bệnh đang mắc các bệnh lý tự miễn hoặc nhiễm trùng, kết quả xét nghiệm có thể bị ảnh hưởng.

Bao lâu có kết quả xét nghiệm Coombs

Trong hầu hết các trường hợp, kết quả xét nghiệm kháng globulin sẽ được trả trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, thời gian trả kết quả có thể khác nhau tùy thuộc vào từng cơ sở y tế. Người bệnh có thể trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn cụ thể.

Như vậy, bài viết đã cung cấp thông tin cơ bản liên quan đến nghiệm pháp Coombs. Để đảm bảo kết quả chính xác, người bệnh nên đi khám, thực hiện nghiệm pháp hồng cầu tại các bệnh viện, cơ sở y tế uy tín để đáp ứng tốt về yếu tố nhân lực và trang thiết bị.