Trastuzumab: Hoạt chất cứu tinh cho ung thư vú và dạ dày

Trong lĩnh vực điều trị ung thư bằng liệu pháp nhắm trúng đích, Trastuzumab mang lại hiệu quả điều trị tối ưu đối với các trường hợp ung thư có biểu hiện quá mức thụ thể HER2. Vậy, Trastuzumab là thuốc gì và bác sĩ có thể chỉ định sử dụng như thế nào để đạt hiệu quả tối ưu?

Lưu ý: Trastuzumab là thành phần thuốc kê toa, chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, thông tin trong bài mang tính tham khảo. Việc sử dụng thuốc cần được chỉ định, hướng dẫn, theo dõi của bác sĩ chuyên khoa, hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Bài viết không chịu trách nhiệm cho các trường hợp tùy tiện sử dụng thuốc có chứa thành phần này.

Trastuzumab là thuốc gì?

Trastuzumab là một kháng thể đơn dòng tái tổ hợp có nguồn gốc từ DNA, được thiết kế đặc biệt để nhắm trúng đích vào miền ngoài tế bào của protein thụ thể yếu tố phát triển biểu bì người 2 (HER2).

Trong cơ thể người bình thường, HER2 có vai trò kiểm soát sự phát triển của tế bào. Tuy nhiên, ở một số người bệnh ung thư, gen HER2 bị khuếch đại dẫn đến việc sản sinh quá mức protein này. Điều này làm cho tế bào phân chia vô tội vạ, hình thành khối u và thúc đẩy di căn. Trastuzumab hoạt động như một “ổ khóa” gắn chặt vào các “chìa khóa” HER2 trên bề mặt tế bào ung thư, từ đó ngăn chặn sự phát triển của bệnh.

Dược lực học

Cơ chế dược lực học của Trastuzumab bao phủ bề mặt tế bào, tác động đa chiều vào chu trình sống của tế bào ung thư:

• Ngăn chặn tín hiệu tăng sinh: Khi Trastuzumab gắn vào thụ thể HER2, nó ngăn cản sự kết cặp (dimer hóa) của các thụ thể này. Nếu không có sự kết cặp, các tín hiệu kích thích tăng trưởng nội bào sẽ bị cắt đứt, khiến tế bào ung thư ngừng phân chia.
• Kích hoạt độc tế bào phụ thuộc kháng thể (ADCC): Đây là một cơ chế miễn dịch cực kỳ quan trọng. Khi hoạt chất này bám vào tế bào ung thư sẽ “đánh dấu” tế bào này để các tế bào diệt tự nhiên (NK cells) của hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt.
• Ngăn chặn sự phân tách miền ngoại bào: HER2 thường bị cắt đứt phần bên ngoài để tạo ra các mảnh p95 – một biến thể “nguy hiểm” của thụ thể HER2, có hoạt tính gây ung thư mạnh hơn. Hoạt chất này giúp ngăn chặn quá trình cắt tỉa này, giữ cho thụ thể ở trạng thái bất hoạt.
• Ức chế sự hình thành mạch máu: Nhóm hoạt chất này làm giảm biểu hiện của các yếu tố tăng trưởng mạch máu, khiến khối u không thể tự tạo ra mạng lưới mạch máu mới để nuôi dưỡng và di căn.

Dược động học

Dược động học của Trastuzumab cho thấy cách cơ thể hấp thu và đào thải hoạt chất này: (1,2)

1. Hấp thu

Vì bản chất là một protein kháng thể lớn, hoạt chất không thể hấp thu qua đường uống do sẽ bị enzyme dạ dày phân hủy. Do đó, nhóm hoạt chất này được dùng qua đường truyền tĩnh mạch hoặc tiêm dưới da để đạt được nồng độ tối đa trong huyết tương gần như ngay lập tức.

2. Phân bố

Thể tích phân bố của Trastuzumab thường khá thấp, chỉ khoảng $44 mL/kg$ trọng lượng cơ thể. Điều này cho thấy thuốc chủ yếu khu trú trong hệ tuần hoàn và dịch kẽ quanh tế bào, khó thâm nhập vào hàng rào máu não trừ khi có tổn thương do di căn.

3. Chuyển hóa

Khác với các thuốc hóa trị truyền thống bị chuyển hóa tại gan, nhóm hoạt chất này được phân hủy bởi hệ thống lưới nội mô hoặc thực bào tế bào thành các acid amin nhỏ, sau đó được cơ thể tái sử dụng hoặc đào thải.

4. Thải trừ

Thời gian bán thải của hoạt chất này khá dài, dao động từ 28 đến 38 ngày sau khi nồng độ thuốc đạt trạng thái ổn định. Sự thanh thải chậm này là lý do vì sao người bệnh có thể chỉ cần điều trị 3 tuần một lần.

Chỉ định và chống chỉ định Trastuzumab

1. Chỉ định

Trastuzumab có thể được bác sĩ chỉ định trong phác đồ điều trị ung thư khi người bệnh xét nghiệm HER2 dương tính (xác định bằng phương pháp IHC 3+ hoặc FISH dương tính).

• Ung thư vú giai đoạn sớm (EBC): Sử dụng hoạt chất này để hỗ trợ sau phẫu thuật hoặc phối hợp với các thuốc hóa trị để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại, ngăn ngừa tái phát.
• Ung thư vú giai đoạn di căn (MBC): Dùng đơn trị liệu cho người bệnh đã qua ít nhất 2 phác đồ hóa trị cho bệnh di căn hoặc phối hợp với các loại thuốc hóa trị.
• Ung thư dạ dày di căn: Kết hợp với các loại thuốc khác để điều trị ung thư biểu mô tuyến dạ dày hoặc thực quản di căn.

2. Chống chỉ định

• Người bệnh có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với Trastuzumab hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc.
• Người bệnh bị suy hô hấp nặng hoặc cần hỗ trợ oxy do các biến chứng ung thư tại phổi.
• Thận trọng đặc biệt và có thể chống chỉ định tương đối với người có chức năng tim kém (phân suất tống máu LVEF < 45%).

Liều lượng và cách dùng

1. Cách dùng

Việc sử dụng Trastuzumab đường tiêm dưới da hay truyền tĩnh mạch cần được thực hiện tại các bệnh viện uy tín bởi đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm:

• Dùng đường truyền tĩnh mạch: Dung dịch chứa hoạt chất được pha loãng trong dung dịch Natri Clorid 0,9%. Tuyệt đối không được tiêm tĩnh mạch nhanh (bolus). Lần truyền đầu tiên thường kéo dài 90 phút để theo dõi phản ứng truyền dịch, các lần sau có thể rút ngắn xuống 30 – 60 phút nếu người bệnh dung nạp tốt.
• Dùng đường tiêm dưới da: Sử dụng liều cố định 600mg tiêm vào vùng đùi trong khoảng 2 – 5 phút.

2. Liều lượng

Liều dùng Trastuzumab được bác sĩ chỉ định chuẩn cá nhân hóa dựa trên thể trạng của người bệnh và mục tiêu điều trị. Phác đồ điều trị bệnh ung thư bằng liệu pháp nhắm trúng đích ở mỗi người bệnh sẽ khác nhau, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng thuốc của bác sĩ.

Tác dụng phụ có thể gặp

Sử dụng Trastuzumab dưới sự chỉ định và giám sát của bác sĩ thường không tiềm ẩn rủi ro sức khỏe. Tuy nhiên, một số trường hợp ít gặp, quá trình sử dụng nhóm hoạt chất này có thể gây ra một số phản ứng không mong muốn:

• Phản ứng liên quan đến truyền dịch: Sốt, ớn lạnh, buồn nôn, đau đầu. Các triệu chứng này thường xuất hiện ở chu kỳ đầu tiên và giảm dần ở các chu kỳ sau.
• Rối loạn tiêu hóa: Tiêu chảy, chán ăn, đau bụng nhẹ.
• Mệt mỏi: Cảm giác suy nhược cơ thể, đau cơ và đau khớp.
• Phát ban da, mẩn ngứa hoặc khô da.
• Mất ngủ hoặc chóng mặt nhẹ.

Người bệnh gặp phải các phản ứng phụ trong quá trình sử dụng nhóm hoạt chất này để điều trị bệnh ung thư cần sớm thông báo với bác sĩ để có biện pháp xử trí kịp thời.

Tương tác thuốc

1. Tương tác với thuốc khác

• Anthracyclines (như Doxorubicin): Tương tác này cực kỳ nguy hiểm vì cả hai đều gây độc cho cơ tim. Vì vậy, bác sĩ luôn tránh dùng đồng thời hai loại hoạt chất này.
• Warfarin: Việc sử dụng đồng thời hai hoạt chất này có thể làm thay đổi nhẹ chỉ số đông máu, người bệnh cần theo dõi thường xuyên.

2. Tương kỵ thuốc

• Dung dịch Glucose (Dextrose): Không pha Trastuzumab với các dung dịch chứa đường vì sẽ gây kết tủa, làm hỏng thuốc và gây nguy hiểm cho người bệnh.
• Không được trộn lẫn hoạt chất với các thuốc khác trong cùng một dây truyền dịch.

Thận trọng khi dùng Trastuzumab

Để quá trình điều trị đảm bảo an toàn, người bệnh cần tuân thủ các lưu ý sau:

• Theo dõi tim mạch: Người bệnh phải được siêu âm tim để kiểm tra chỉ số LVEF(Phân suất tống máu thất trái) trước khi bắt đầu và định kỳ 3 tháng một lần trong suốt quá trình dùng thuốc.
• Thời kỳ mang thai và cho con bú: Trastuzumab có thể gây thiểu ối (thiếu nước ối) dẫn đến tử vong thai nhi hoặc dị tật bẩm sinh. Phụ nữ cần tránh mang thai trong khi điều trị ung thư và ít nhất 7 tháng sau liều dùng thuốc nhắm trúng đích cuối cùng.
• Vận hành máy móc: Nhóm hoạt chất này có thể gây chóng mặt hoặc buồn ngủ nhẹ ở một số bệnh nhân ngay sau khi truyền dịch.

Bảo quản

Công tác bảo quản Trastuzumab đóng vai trò quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt chất:

• Nhiệt độ: Luôn giữ lọ thuốc trong tủ lạnh ở nhiệt độ 2°C – 8°C.
• Ánh sáng: Giữ nguyên trong hộp carton để tránh ánh sáng trực tiếp.
• Sau khi pha: Dung dịch sau khi pha loãng với nước muối sinh lý chỉ ổn định trong vòng 24 giờ ở điều kiện nhiệt độ phòng hoặc tủ lạnh.
• Lưu ý: Tuyệt đối không lắc mạnh lọ thuốc sau khi pha vì có thể làm hỏng cấu trúc protein của kháng thể.

Tóm lại, Trastuzumab là một hoạt chất mang tính bước tiến đột phá, giúp chuyển đổi ung thư HER2 dương tính từ một thể bệnh tiên lượng xấu thành một bệnh lý có thể kiểm soát hiệu quả. Người bệnh ung thư cần tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa ung bướu theo phác đồ phù hợp, hiệu quả.