Vòm họng là gì? Cấu tạo giải phẫu, vị trí và chức năng trong cơ thể

Vòm họng (hay còn gọi là vòm hầu) nằm phía sau mũi, thường không thể quan sát được bằng mắt thường mà phải thông qua dụng cụ nội soi. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu cấu tạo giải phẫu, vị trí và chức năng vòm họng qua chia sẻ của thạc sĩ bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Trung Nguyên, Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7.

Vòm họng là gì?

Vòm họng là phần cao nhất của họng. Họng gồm vòm họng (họng mũi), họng miệng và hạ họng. Vị trí vòm họng nằm phía sau mũi, cấu tạo rỗng, cho phép không khí đi từ mũi xuống thanh khí quản vào phổi trong quá trình hô hấp.

Giải phẫu cấu tạo vòm họng

Vòm họng nằm ngay sau mũi, phía dưới xương sàn sọ và phía trên sàn mũi (khẩu cái mềm), là 1 trong 3 phần của họng (ngoài ra còn có họng miệng và hạ họng). Vòm hầu có kích thước đường kính 2-4cm, có thể chênh lệch lớn ở những người khác nhau. (1)

Vòm họng được nối với tai thông qua ống eustache, giúp cân bằng áp lực 2 bên màng nhĩ và dẫn lưu dịch tiết từ hòm nhĩ (tai giữa) ra vùng mũi họng. Vòm hầu cũng được bao quanh bởi nhiều mô lympho gọi là VA (Végétations Adénoides), có chức năng như cửa ngõ đầu tiên bảo vệ hệ hô hấp. VA có thể sản xuất các tế bào lympho chống lại tác nhân gây bệnh, nhiễm trùng như virus, vi khuẩn, khói bụi…

Hình ảnh vòm họng bình thường

Thông thường, bác sĩ không thể quan sát vòm họng nếu không có các thiết bị chuyên dụng như máy nội soi. Do đó, nếu cảm thấy triệu chứng bất thường như khó thở, thở khò khè, đau họng, chảy máu họng, nuốt nghẹn… người bệnh nên chủ động đến khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được bác sĩ chẩn đoán chính xác với các thiết bị chuyên dụng.

Chức năng của vòm họng

Chức năng chính của vòm họng là kết nối khoang mũi đến những phần còn lại của hệ hô hấp, cho phép không khí đi từ mũi đến phổi. Ngoài ra, vòm họng cũng có một số chức năng như: (2)

• Hỗ trợ kiểm soát áp lực của tai giữa với mũi họng.
• Lọc bớt khói bụi, vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh khác trong không khí trước khi vào phổi.
• Hỗ trợ tạo ra giọng nói.

Bệnh lý vòm họng thường gặp

Bệnh phổ biến hàng đầu ở vùng họng là viêm mũi họng hay cảm lạnh, do nhiễm trùng đường hô hấp trên gây bởi virus. Các triệu chứng thường xuất hiện trong 7-10 ngày, có thể gồm:

• Ngứa vùng họng, ho.
• Mệt mỏi nhẹ.
• Chảy nước mũi (chất nhầy tích tụ ở phía sau mũi và chảy xuống cổ họng).
• Sổ mũi.
• Hắt xì.
• Đau họng.
• Nghẹt mũi.

Ngoài ra, còn một số bệnh khác ít phổ biến hơn có thể ảnh hưởng đến vòm họng bao gồm:

1. Khối u vòm họng lành tính

Khối u vòm họng lành tính không phổ biến, gặp nhiều ở trẻ em và thanh niên. U lành tính bao gồm các khối u hoặc dị dạng của hệ thống mạch máu, chẳng hạn như u sợi mạch máu hay còn gọi tắt là u xơ vòm (angiofibromas), u máu (hemangiomas) và khối u tuyến nước bọt lành tính. Khối u vòm họng lành tính có thể không cần điều trị.

Đa phần khối u vòm lành tính không lan sang các bộ phận khác trên cơ thể và không đe dọa đến tính mạng. Tuy nhiên, khối u có thể phát triển to lên và gây một số triệu chứng như: đau, chảy máu cam, thay đổi thị lực…

2. Viêm VA – phì đại amidan

Ngoài viêm amidan, trẻ em dễ mắc viêm VA (Végétations Adénoides). VA cũng là tổ chức lympho giống amidan và thường tự teo nhỏ khi trưởng thành. Do đó, VA ở người trưởng thành được gọi là VA tồn dư. VA sưng to có thể gây bít tắc ống eustache hay nghẹt mũi, khiến trẻ phải thở bằng miệng. Do đó, bác sĩ thường chỉ định cắt VA nếu trẻ hay tái phát viêm hoặc có tình trạng tắc nghẽn mũi, ngủ ngáy thường xuyên.

3. Ung thư vòm họng

Là ung thư vùng đầu mặt cổ do các tế bào lót vòm họng phát triển bất thường ngoài tầm kiểm soát. Ung thư vòm họng ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng. Ở giai đoạn muộn hơn, người bệnh có thể xuất hiện khối u vùng cổ do hạch di căn phì đại. Đa số người bệnh ung thư vòm họng đã di căn hạch cổ khi phát hiện bệnh. Một số triệu chứng của ung thư vòm họng ở giai đoạn tiến triển xâm lấn tại chỗ – tại vùng xung quanh, có thể gặp như:

• Chảy máu mũi, khạc ra máu.
• Nghẹt mũi.
• Ù tai, thính lực giảm.
• Nhiễm khuẩn tai dai dẳng.
• Đau đầu.
• Đột ngột lé mắt 1 bên, nhìn 1 ra 2…

Bác sĩ thường chỉ định điều trị bằng cách kết hợp xạ trị, hóa trị. Phương pháp phẫu thuật hầu như không được dùng trong điều trị ung thư vòm họng. Một số trường hợp áp dụng khi bệnh tái phát hạch hoặc hạch cổ còn tồn lưu sau khi đã điều trị.

Chẩn đoán bệnh vòm họng – ung thư vòm họng

Bác sĩ sẽ tiến hành khám, hỏi bệnh sử để ghi nhận thêm các thông tin về triệu chứng, tiền sử bệnh của người bệnh và gia đình… Dựa vào thông tin đã thu thập, nếu nghi ngờ có khối u ác tính ở vòm họng, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện các kiểm tra cận lâm sàng theo mức độ ưu tiên từ không xâm lấn đến xâm lấn để chẩn đoán bệnh chính xác hơn.

• Nội soi tai mũi họng: bác sĩ dùng ống soi quan sát trực tiếp vùng niêm mạc vòm họng thông qua mũi. Đây là phương pháp đơn giản, phổ biến dùng để kiểm tra tổn thương vùng tai mũi họng.
• Sinh thiết: được thực hiện bằng cách lấy các tế bào từ vùng bất thường và quan sát dưới kính hiển vi. Có thể thực hiện nhiều cách sinh thiết khác nhau tùy thuộc vào vùng bất thường. Trong lúc nội soi, bác sĩ có thể lấy mô ở vùng tổn thương bằng các dụng cụ nội soi. Mẫu mô này sau đó được gửi đến phòng giải phẫu bệnh để xử lý và quan sát dưới kính hiển vi. Nếu mẫu sinh thiết có chứa tế bào ung thư, bác sĩ sẽ báo kết quả chi tiết loại ung thư cho người bệnh.

Nếu bác sĩ nghi ngờ người bệnh có khối u di căn hạch. Bác sĩ sẽ dùng kim rỗng (gắn với ống tiêm) lấy 1 phần nhỏ mô chứa tế bào ở vùng hạch tổn thương để sinh thiết.

• Chẩn đoán hình ảnh: chụp CT cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ MRI, chụp cắt lớp phát xạ positron (PET/CT), xạ hình xương toàn thân… là những phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến nhằm xác định đặc điểm kích thước, hình dạng và mức độ xâm lấn của khối u, đồng thời phát hiện sự lan tràn ung thư đến những cơ quan khác trong cơ thể. Từ đó, giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác giai đoạn bệnh, góp phần định hướng điều trị.

Biện pháp bảo vệ vòm họng khỏe mạnh – phòng ngừa các bệnh lý vùng vòm họng

Dưới đây là 1 số biện pháp giúp bảo vệ vòm họng và phòng tránh các bệnh lành tính liên quan vòm hầu, bao gồm:

• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp người đang bệnh (cảm lạnh hay có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp). Nếu bạn bị bệnh, hãy ở nhà và giữ khoảng cách với những người xung quanh.
• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi hoặc xì mũi và trước mỗi bữa ăn.
• Không chạm tay vào mắt, mũi hoặc miệng khi chưa rửa sạch.
• Nếu bạn cảm thấy phải hắt hơi/ho, nên che mũi hoặc miệng bằng khăn giấy hoặc hắt hơi/ho vào bên trong cánh tay, tránh hắt hơi hay ho trực tiếp thẳng vào người khác.
• Thường xuyên làm sạch và khử trùng các bề mặt mà có khả năng tiếp xúc với nhiều người như đồ chơi, tay nắm cửa, điện thoại…
• Tránh khói thuốc lá, rượu bia vì các chất này đã được ghi nhận tăng nguy cơ ung thư vòm. Ngoài ra cần khám sức khỏe tổng quát hằng năm nội soi kiểm tra để tầm soát và phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 có đầy đủ công nghệ, thiết bị y tế chuyên dụng phục vụ cho khám, tầm soát, chẩn đoán các bệnh vòm họng.

Bệnh viện có hệ thống trang thiết bị hiện đại, tiên tiến trong lĩnh vực y học và đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, được đào tạo bài bản, chuyên sâu, cùng quy trình khám khoa học và rõ ràng. Do đó, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh luôn nằm trong top địa chỉ khám vòm họng được nhiều khách hàng tin tưởng và ưu tiên khi có nhu cầu khám và tầm soát bệnh.

Tuân thủ các biện pháp bảo vệ giúp bạn duy trì sức khỏe cho vòm họng và giảm nguy cơ mắc các bệnh lành tính có liên quan đến vòm hầu. Nếu gặp phải bất kỳ triệu chứng hay vấn đề nào ở vòm họng, người bệnh cần thăm khám bác sĩ ngay để được tư vấn và điều trị kịp thời.