Tuyến yên có thể được coi là tuyến chủ của hệ thống nội tiết, có nhiệm vụ sản xuất và giải phóng nhiều hormone quan trọng. Các hormone này kiểm soát hoạt động của các tuyến đích, bao gồm: tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục (buồng trứng và tinh hoàn). Vậy cụ thể tuyến yên tiết ra những chất nào? Con người có thể sống mà không cần tuyến yên hay không?
Tuyến yên nằm bên trong hố yên tại não, phía dưới vùng hạ đồi. Tuyến này có đường kính khoảng 1cm, nặng 0,5g, gồm hai phần chính là thùy trước và thùy sau. Thùy trước lớn hơn thùy sau và chiếm khoảng 80% tổng trọng lượng của tuyến yên. Mỗi thùy có nhiệm vụ sản xuất và giải phóng các hormone riêng biệt (1). Những hormone này khi được vận chuyển vào máu sẽ kích thích hoặc ức chế chức năng của các tuyến đích.
Dưới đây là các thông tin cụ thể giúp bạn giải đáp thắc mắc tuyến yên tiết ra những chất nào:
Hormone FSH kích thích sự phát triển, trưởng thành của nang trứng và quá trình tiết estrogen của nữ giới. Với nam giới, hormone này tác động lên tế bào Sertoli và rất cần thiết cho quá trình sản sinh tinh trùng, phát triển ống sinh tinh.
Hormone LH ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng, tiết estrogen, tạo hoàng thể và bài tiết progesteron. Ở nam giới, hormone này cũng tác động lên tế bào Leydig của tinh hoàn để kích thích quá trình tổng hợp testosterone. (3)
Hormone GH tác động lên hầu hết các mô cơ thể, ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng thông qua tăng số lượng và kích thước tế bào, tăng kích thước các nội tạng. GH kích thích các mô sụn ở đầu xương phát triển, giúp thân xương dài ra và cốt hóa mô sụn. Nhờ đó, khi đến tuổi vị thành niên, đầu xương và thân xương hợp nhất với nhau và xương không dài ra nữa. GH còn làm dày màng xương ở xương đã cốt hóa. Tác dụng này rõ rệt nhất trong giai đoạn phát triển và tiếp tục duy trì suốt đời.
Prolactin được sản xuất trong các tế bào được gọi là lactotrophs, chiếm khoảng 30% tế bào của thùy trước tuyến yên. Trong giai đoạn mang thai, tuyến yên tăng gấp đôi kích thước, chủ yếu là do tăng sản và phì đại lactotrophs. Prolactin có nhiệm vụ kích thích tuyến vú tăng trưởng và tiết sữa lúc mang thai và cho con bú, đồng thời ức chế tác dụng của hormone sinh dục (gonadotropin, gồm estrogen và progesteron) tại buồng trứng.
Hormone TSH có tác dụng điều chỉnh cấu trúc, chức năng của tuyến giáp; kích thích tổng hợp và bài tiết hormone tuyến giáp.
Một trong những hormone quan trọng nằm trong danh sách tuyến yên tiết ra hormone gì là ACTH. Hormone ACTH còn được gọi là corticotropin, có nhiệm vụ kích thích vỏ thượng thận tổng hợp và giải phóng các hormone vỏ thượng thận (như cortisol, aldosterone và androgen). Đối với não, ACTH làm tăng hiệu quả học tập và cải thiện trí nhớ. Hormone này cũng có tác dụng kích thích tế bào sắc tố sản xuất melanin, do đó rối loạn bài tiết ACTH cũng có thể gây tăng hoặc giảm sắc tố ở da.
Tác dụng của hormone vasopressin chủ yếu là tăng tái hấp thu nước ở thận. Ở nồng độ cao, vasopressin gây co mạch, tăng huyết áp. Nhờ có vasopressin, cơ thể có thể giữ lại tới 90% lượng nước lẽ ra được thải qua nước tiểu. Nếu thiếu hormone vasopressin hoặc thận không đáp ứng với vasopressin thì cơ thể sẽ mất nhiều nước, khiến nước tiểu loãng, máu đặc hơn, mất cân bằng điện giải.
Hormone oxytocin có hai tác dụng chính:
Ngoài những hormone trên, tuyến yên tiết ra chất nào nữa không? Một số hormone khác được sản xuất bởi tuyến yên trước gồm: pro-opiomelanocortin (POMC, tạo ra ACTH), hormone kích thích tế bào hắc tố alpha và beta (MSH), beta-lipotropin (β-LPH), enkephalin và endorphin. POMC và MSH có thể gây tăng sắc tố da. Chức năng của β-LPH hiện vẫn chưa được nghiên cứu rõ. Enkephalin và endorphin liên quan đến quá trình dẫn truyền thần kinh, ảnh hưởng đến cảm xúc, cảm nhận đau của cơ thể…
Có, mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại hormone tuyến yên bị thiếu. Ví dụ:
Con người không thể sống mà không có tuyến yên, bởi tuyến yên sản xuất và giải phóng các hormone quan trọng, ảnh hưởng đến nhiều quá trình sinh lý của cơ thể. Khi không có tuyến yên, hoạt động của các tuyến đích sẽ rối loạn, gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống, trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng người bệnh.
Có 4 nguyên nhân gây các bệnh tuyến yên thường gặp, gồm: u tuyến yên, suy tuyến yên, cường tuyến yên và hội chứng hố yên trống.
U tuyến yên là khối u thường lành tính ở tuyến yên, phát triển chậm. Khi u phát triển quá lớn có thể chèn ép các mô, dây thần kinh xung quanh, gây đau đầu, rối loạn thị lực (khi khối u chèn ép dây thần kinh thị giác). Trường hợp hiếm, u tuyến yên quá lớn có thể gây chảy máu trong khối u. Một số u tuyến yên có thể kích thích tuyến yên sản sinh ra các hormone dư thừa, phổ biến nhất là hormone prolactin.
Suy tuyến yên là tình trạng thiếu hụt một, nhiều hoặc toàn bộ hormone do tuyến yên sản xuất. Suy tuyến yên thường là do tổn thương ở tuyến yên hoặc vùng hạ đồi, dẫn đến các bệnh:
Cường tuyến yên là tình trạng tuyến yên sản xuất dư thừa một hoặc nhiều loại hormone, thường do u tuyến yên gây ra. Cường tuyến yên dẫn đến các bệnh như:
Hội chứng hố yên trống là bệnh do bẩm sinh hoặc sau khi tuyến yên bị tổn thương (thiếu máu sau sinh, chấn thương sọ não, phẫu thuật, xạ trị). Lúc này hố yên chứa đầy dịch não tủy, làm phẳng tuyến yên vào thành hố yên, có thể dẫn đến suy tuyến yên.
Cách tốt nhất để bảo vệ tuyến yên khỏe mạnh là bảo vệ đầu, tránh chấn thương, nhất là chấn thương sọ não. Có thể áp dụng những cách sau để bảo vệ đầu và não:
Khách hàng có nhu cầu khám, tầm soát, điều trị các bệnh liên quan đến tuyến yên có thể đến Khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM hoặc Đơn vị Nội tiết – Đái tháo đường, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 để được tư vấn cụ thể. Khoa quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ uy tín, kết hợp với máy móc nhập khẩu hiện đại, quy trình chăm sóc chuyên nghiệp, tận tâm, là địa chỉ uy tín để người bệnh lựa chọn khám, điều trị.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là các thông tin giải đáp “Tuyến yên tiết ra những chất nào?” dành cho quý đọc giả. Tuyến yên là một phần quan trọng của hệ thống nội tiết, chịu trách nhiệm sản xuất và giải phóng các hormone quan trọng. Chúng điều hòa sự phát triển, trao đổi chất, sinh sản và phản ứng với căng thẳng, cũng như duy trì cân bằng nước và điện giải, quá trình chuyển dạ và sinh con… Chăm sóc, bảo vệ sức khỏe tuyến yên đúng cách sẽ giúp bạn phòng ngừa nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến rối loạn nội tiết.
