Răng sữa ở trẻ em là gì? Sơ đồ và cấu tạo như thế nào?

Khoảnh khắc con mọc răng sữa vô cùng đặc biệt, như đánh dấu 1 bước phát triển mới trong hành trình của bé. Chính vì vậy, nhiều bậc cha mẹ cảm thấy lo lắng khi con mọc răng chậm hơn các bạn cùng tuổi. Vậy răng sữa của bé là gì? Khi nào trẻ mọc răng sữa? Sơ đồ và cấu tạo răng sữa, ba mẹ cần chăm bé như thế nào? BS.CKI Nguyễn Thị Châu Bản, khoa Răng Hàm Mặt, BVĐK Tâm Anh TP.HCM sẽ chia sẻ những kiến thức y khoa, giúp bạn hiểu rõ hơn để chăm sóc con yêu.

Răng sữa là gì?

Răng sữa hay răng tạm thời là thuật ngữ để chỉ những chiếc răng đầu tiên của bé. Răng sữa phát triển trong giai đoạn phôi thai và bắt đầu mọc vào khoảng 6 tháng sau khi sinh. Một số em bé được sinh ra với chiếc răng đầu tiên. Một số khác bắt đầu mọc răng trước 4 tháng tuổi và một số khác sau 12 tháng. Nhưng hầu hết các bé bắt đầu mọc răng sữa vào khoảng tháng thứ 6.

Răng sữa có bao nhiêu cái?

Một em bé thường có 20 răng sữa, gồm 10 răng hàm trên và 10 răng hàm dưới. Khi bé khoảng 2 tuổi rưỡi sẽ mọc đủ răng sữa, cụ thể:

• 4 răng hàm thứ 2.
• 4 răng hàm thứ nhất.
• 4 răng nanh (còn gọi là răng mắt).
• 4 răng cửa bên.
• 4 răng cửa giữa.

Khi răng vĩnh viễn bắt đầu mọc, răng sữa sẽ rụng. Trẻ em bắt đầu mọc răng vĩnh viễn khoảng năm 6 tuổi. So với răng vĩnh viễn, răng sữa có phần trắng sáng hơn.

Sơ đồ răng sữa của trẻ em

Sơ đồ răng sữa thể hiện toàn bộ quá trình mọc răng sữa của trẻ cũng như vị trí răng sữa trong hàm răng. Cùng tìm hiểu thứ tự mọc răng sữa trong sơ đồ răng sữa của trẻ nhé.

Dấu hiệu trẻ mọc răng sữa

Trong thời kỳ mọc răng sữa, bé có thể xuất hiện các triệu chứng như: khó chịu, gián đoạn giấc ngủ, sưng hoặc viêm nướu, chảy nước dãi, chán ăn, nhiệt độ tăng nhẹ, tiêu chảy, thích nhai hoặc gặm, hay cọ xát nướu và thậm chí dụi tai,….

• Cảm giác khó chịu: khi răng mọc xuyên qua nướu khiến bé thường xuyên quấy khóc, bỏ bú. Những chiếc răng đầu tiên và răng hàm gây khó chịu nhất.
• Chảy nước dãi hoặc phát ban trên da: mọc răng kích thích chảy nước dãi, khi bắt đầu mọc răng bé thường chảy nước dãi rất nhiều.
• Ho: nước bọt tiết ra nhiều hơn trong quá trình mọc răng gây ho, nấc cục hoặc nghẹn thường xuyên.
• Cắn và gặm nhấm: cắn vào bất cứ thứ gì có thể làm giảm áp lực từ dưới nướu và giúp bé dễ chịu hơn.
• Xoa má và kéo tai: cơn đau ở nướu răng có thể lan lên má và tai, đặc biệt khi răng hàm đang mọc. Trẻ có xu hướng chà xát những khu vực đó. Tuy nhiên, kéo hoặc xoa tai cũng có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng tai, hãy liên hệ với bác sĩ nhi khoa nếu triệu chứng này tiếp tục hoặc kèm theo sốt cao.
• Tiêu chảy: nhiều người nghĩ rằng nước bọt tăng lên trong quá trình mọc răng có thể khiến phân trở nên lỏng. Nhưng tiêu chảy có thể là dấu hiệu của một bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng hơn. Trong thời kỳ mọc răng sữa, nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài, kèm nôn mửa, sốt cao hãy đưa bé đến gặp bác sĩ.
• Sốt: sốt nhẹ khi mọc răng gây ra do trẻ đưa tay không sạch vào miệng. Nếu bé sốt cao hãy liên hệ với bác sĩ nhi khoa.

Trên thực tế, bé mọc răng sữa bắt đầu vào khoảng 6 tháng tuổi. Đây cũng là lúc khả năng miễn dịch của trẻ sơ sinh nhận được từ mẹ qua nhau thai đang giảm dần. Trong giai đoạn này, hệ thống miễn dịch của trẻ sơ sinh đang được thiết lập. Khi mọc răng sữa, trẻ dễ bị nhiễm trùng nhẹ. Bởi vì thay đổi này đang diễn ra nên các triệu chứng mọc răng có thể bị nhầm lẫn với 1 vài bệnh nhẹ hoặc cảm lạnh và ngược lại.

Tuổi mọc răng sữa ở trẻ

Tuổi mọc răng sữa ở trẻ sẽ bắt đầu vào khoảng 6 tháng tuổi, quá trình này sẽ tiếp tục cho đến khoảng 3 tuổi. Từ 6 tuổi, những chiếc răng sữa đầu tiên bắt đầu rụng để nhường chỗ cho răng vĩnh viễn, trẻ sẽ thay hết răng sữa khi được 12 tuổi. Khi phát triển đến tuổi thiếu niên, chúng ta sẽ có 32 chiếc răng trưởng thành hay răng vĩnh viễn.

Thứ tự mọc răng sữa của bé

Chiếc răng sữa đầu tiên của bé mọc vào khoảng 6 tháng hoặc sau sinh nhật đầu tiên, đây là điều hoàn toàn bình thường (1). Thậm chí, một số bé vừa sinh ra đã có răng sữa cũng không sao. Răng sữa của bé thường mọc theo thứ tự như sau:

• Đầu tiên là răng cửa giữa hàm dưới: răng giữa hàm dưới thường mọc đầu tiên, khi bé từ 5 – 10 tháng. Sự phát triển của răng do di truyền, nếu bạn mọc răng sớm rất có thể con bạn cũng như vậy!
• Thứ 2 là răng cửa giữa hàm trên: bé sẽ xuất hiện răng giữa hàm trên vào khoảng 6 – 12 tháng. Răng thường mọc theo cặp.
• Thứ 3 là răng cửa bên dưới: răng cửa hàm dưới ở giữa sẽ xuất hiện khi trẻ được 10 – 16 tháng.
• Thứ 4 là răng cửa bên hàm trên: từ tháng thứ 9 – 13, bạn sẽ thấy răng hàm trên ở bên phải và bên trái bắt đầu mọc. Lúc này, bé sẽ có 1 hàng 4 chiếc răng ở phía trên.
• Thứ 5 là răng hàm trên thứ nhất: răng hàm đầu tiên là những chiếc răng lớn hơn về phía sau miệng, sẽ mọc khi bé được 12 – 19 tháng.
• Thứ 6 là răng hàm dưới thứ nhất: các răng hàm dưới thứ nhất mọc cùng lúc với các răng hàm trên.
• Thứ 7 là răng nanh hàm trên: lấp đầy khoảng trống giữa răng cửa và răng hàm thứ nhất, chúng mọc lên trong khoảng 16 – 23 tháng.
• Thứ 8 là răng nanh hàm dưới: có vị trí đối xứng răng nanh hàm trên, răng nanh hàm dưới xuất hiện khi trẻ được 16 – 23 tháng.
• Thứ 9 là răng hàm thứ 2 hàm dưới: răng hàm sau thường mọc ở hàm dưới trước, trong khoảng từ 20 – 33 tháng tuổi.
• Cuối cùng là răng hàm trên thứ 2: đây là những chiếc răng sữa cuối cùng của bé, mọc khi 25 – 33 tháng. Hầu hết, trẻ em đều có đủ 20 chiếc răng sữa khi 3 tuổi.

Cấu tạo răng sữa như thế nào?

Cấu tạo của răng sữa bao gồm 3 phần chính: thân răng, cổ răng và chân răng.

• Thân răng là phần nhìn thấy được của răng.
• Cổ răng là khu vực giữa thân răng và chân răng.
• Chân răng là phần răng kéo dài qua nướu và vào xương hàm.

Cấu trúc giải phẫu của răng sữa bao gồm những thành phần sau:

• Men răng: là phần bao phủ bên ngoài thân răng, có nguồn gốc từ ngoại bì, thành phần chủ yếu từ protein hữu cơ. Với răng sữa, men răng thường mỏng và yếu hơn, bào mòn theo độ tuổi, dễ bị tác động bởi những yếu tố bên ngoài.
• Ngà răng: có đặc tính mềm và xốp, các mô khoáng được hình thành từ trung bì, sợi collagen. Ngà răng thay đổi theo thời gian do hoạt động của nguyên bào ngà, càng về hốc tủy răng, ngà răng càng dày.
• Tủy răng: có nguồn gốc từ trung mô, tủy răng là phần mô mềm chứa nhiều mạch máu, mạch bạch huyết và thần kinh.

Đặc điểm của răng sữa là gì?

Răng sữa là những chiếc răng đầu tiên của trẻ sơ sinh và chúng bắt đầu mọc khi trẻ được 6 tháng tuổi. Những chiếc răng tạm thời này rất cần thiết cho sự phát triển bình thường của trẻ nhỏ. Chúng giúp bé học cách nói và ăn, giúp đỡ cho sự phát triển của răng vĩnh viễn trong tương lai. Có một số đặc điểm giúp chúng ta nhận biết răng sữa:

• Răng sữa nhỏ hơn răng vĩnh viễn để phù hợp với kích thước hàm của em bé.
• Răng có màu trắng đục, sáng hơn răng vĩnh viễn.

Răng sữa có tác dụng gì?

Răng sữa có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ, bao gồm:

• Răng sữa giúp trẻ học nói, ăn uống đúng cách. Răng sữa rất cần thiết để bé có thể nhai và nuốt thức ăn một cách dễ dàng. Chúng còn giúp trẻ học cách nói trong quá trình nhai, đặc biệt khi bé sắp tập nói.
• Răng sữa có ảnh hưởng đến sức khỏe của răng vĩnh viễn, các nha sĩ có thể dự đoán khá chính xác sức khỏe răng miệng và triển vọng răng của trẻ khi trưởng thành bằng cách nhìn vào răng sữa của trẻ. Có răng sữa khỏe mạnh, không bị sâu hoặc không có bất kỳ vấn đề nào khác, có nghĩa là sức khỏe răng miệng lâu dài của trẻ có nhiều khả năng khỏe mạnh hơn.
• Sự thẳng hàng và vị trí của răng trưởng thành đều được quyết định bởi răng sữa – chính răng sữa sẽ đặt nền móng cho răng ở tuổi trưởng thành. Bé có thể bị mất khá nhiều răng sữa ngay cả trước khi chúng mọc răng vĩnh viễn, ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành và sự sắp xếp của bộ răng vĩnh viễn tương lai. Răng sữa bị mọc lệch, biến dạng hoặc răng sữa bị sâu, khiến bé không thể nhai đúng cách, dẫn đến các vấn đề tiêu hóa. Trong độ tuổi mọc răng sữa, nếu chế độ ăn uống kém, không đánh răng, thói quen ăn uống không tốt sẽ ảnh hưởng đến các lựa chọn chăm sóc răng miệng lâu dài như nhổ răng và niềng răng.
• Răng sữa ảnh hưởng đến sự phát triển khả năng nói. Nếu răng sữa bị thiếu hoặc biến dạng thì khả năng phát âm của trẻ có thể suy giảm, không thể phát âm chính xác 1 số âm thanh trong quá trình trị liệu ngôn ngữ.
• Răng sữa ảnh hưởng đến sự phát triển của xương và cơ mặt. Vì chúng có tác động lớn đến lưỡi, vòm miệng, hàm và thậm chí hơi thở của bé. Răng sữa khấp khểnh có thể gây ra các vấn đề về thể chất lâu dài như đau cơ và khớp, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Các bệnh răng sữa phổ biến ở trẻ em

1. Sâu răng

Sâu răng ở trẻ em có thể phòng ngừa được. Nguy cơ sâu răng có thể giảm đáng kể nhờ thói quen vệ sinh răng miệng tốt và chế độ ăn uống lành mạnh ngay từ bé. Răng sữa bị sâu cần được bác sĩ nha khoa điều trị.

Trong một số trường hợp, cần điều trị chuyên khoa tại bệnh viện dưới hình thức gây mê toàn thân. Nếu bị bỏ quên, răng sâu gây đau, áp xe răng (nhọt hoặc sưng tấy do răng bị nhiễm trùng) và các vấn đề với các răng xung quanh. (2)

Răng sữa bị sâu nặng có thể ảnh hưởng đến việc ăn uống và giấc ngủ, khiến trẻ chậm phát triển. Nếu mất răng hàm sớm do sâu răng nghiêm trọng, các răng sữa lân cận có thể di chuyển vào khoảng trống và khi răng vĩnh viễn mọc lên gây chen chúc hoặc mọc kẹt.

2. Viêm nướu

Mọc răng là nguyên nhân rất phổ biến gây sưng nướu ở trẻ em. Khi răng sữa hoặc răng vĩnh viễn mọc lên, nướu gần đó sẽ có xu hướng sưng, viêm. Khu vực này mềm và thậm chí có thể bị đổi màu nhẹ. Tất cả điều này bình thường.

Nếu viêm nướu nặng, kèm sốt, bạn cần đưa bé đến gặp nha sĩ, duy trì vệ sinh răng miệng tốt, khám định kỳ 6 tháng 1 lần để đảm bảo răng miệng của bé khỏe mạnh.

3. Viêm tủy răng

Viêm tủy răng sữa là bệnh xảy ra khi sâu răng quá lớn xâm nhập vào mô tủy răng, làm tăng tưới máu dẫn đến tăng áp lực trong buồng tủy, chèn ép dây thần kinh và gây đau nhức. Nguyên nhân gây viêm tủy răng sữa thường gặp là sâu răng, chấn thương răng.

4. Răng mọc lệch lạc, hô, móm

Thực tế, việc răng sữa mọc khấp khểnh là điều khá bình thường. Răng sữa là vật giữ chỗ cho răng trưởng thành của trẻ, giúp định hướng răng phát triển và mọc lên sau này. Sự phát triển này vẫn có thể diễn ra hoàn toàn bình thường ngay cả khi răng sữa của trẻ sơ sinh không thẳng.

Tuy nhiên, khi tình trạng mọc lệch nghiêm trọng hơn có thể gây ra vấn đề răng miệng. Nếu những chiếc răng đầu tiên của trẻ mọc quá chen chúc, lệch lạc hoặc lệch vị trí nghiêm trọng sẽ gây ra các vấn đề sức khỏe răng miệng sau này.

• Răng quá chen chúc: có thể tạo ra các triệu chứng như cắn sâu (răng trên nhô ra rất xa so với răng dưới), cắn ngược, hoặc cắn hở.
• Quá nhiều răng: hay còn gọi là răng thừa, là tình trạng răng phát triển nhiều hơn mức bình thường. Đôi khi răng thừa xuất hiện bên cạnh hoặc giữa các răng thông thường, gây khó chịu, khó nhai và các triệu chứng khác.

Hậu quả khi mất răng sữa sớm

Mất răng sữa sớm có thể gây ra những biến chứng như sau:

• Phát triển giọng nói: trẻ mất răng sớm có thể ảnh hưởng đến sự phát âm một số từ bình thường.
• Sự phát triển của khuôn mặt: răng sữa tác động đến tất cả các khía cạnh của hàm, cơ và sự phát triển trên khuôn mặt. Xương hàm trưởng thành cần có sự hiện diện của răng để kích thích sự phát triển thích hợp.
• Hẹp đường hô hấp trên: mất răng vĩnh viễn trong tương lai có thể gây ra các vấn đề như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, hẹp đường thở hoặc ngáy. Khó nhai và tiêu hóa kém.
• Khó tiêu hóa thức ăn: các răng trong miệng có hình dạng và kích thước khác nhau, giúp chúng phát huy tốt vai trò cụ thể của mình. Một số răng dùng để cắn hoặc xé thức ăn, trong khi những răng khác lại dùng để nhai, nghiền. Mất răng có thể khiến trẻ khó tiêu hóa thức ăn.
• Răng lệch lạc và chen chúc: nếu mất răng sữa sớm, những chiếc răng lân cận sẽ di chuyển về phía khoảng trống, làm mất khoảng trống cho răng vĩnh viễn mọc lên. Dẫn đến răng mọc lên bị lệch, vẹo và chen chúc với những răng khác..

Dấu hiệu thay răng sữa và có nên tự nhổ răng cho bé tại nhà?

Khi bé khoảng 6 tuổi, răng sữa sẽ lung lay, rụng tự nhiên và nhường chỗ cho răng vĩnh viễn. Tuy nhiên, một số trẻ có vấn đề cần nhổ răng sữa trước khi răng vĩnh viễn sẵn sàng mọc lên. Những lý do phổ biến nhất là:

• Sâu răng nghiêm trọng không thể khắc phục được bằng trám răng hoặc điều trị tủy.
• Răng bị gãy đến mức không thể sửa chữa.
• Răng vĩnh viễn tương ứng đã mọc lên trong khi răng sữa vẫn còn tồn tại trên cung hàm.
• Chuẩn bị niềng răng.
• Hầu hết các nha sĩ sẽ khuyên bạn nên nhổ răng như là phương án cuối cùng khi các lựa chọn điều trị khác không hiệu quả.

Mất răng sữa sớm có thể gây ra các vấn đề về khả năng nói, nhai và phát triển của trẻ, vì vậy hãy trao đổi với nha sĩ về những lựa chọn khác trước khi nhổ răng sữa cho trẻ.

Cách chăm sóc răng sữa cho bé

Chăm sóc răng miệng đúng cách bắt đầu trước khi chiếc răng đầu tiên của trẻ xuất hiện. Mỗi ngày, bạn dùng 1 chiếc khăn sạch, ẩm hoặc bàn chải đánh răng cho trẻ sơ sinh để giúp nướu của bé loại bỏ vi khuẩn có hại.

Khi trẻ bắt đầu mọc răng, hãy làm theo những lời khuyên sau:

• Đánh răng bằng bàn chải đánh răng dành cho trẻ sơ sinh.
• Sử dụng nước và một ít kem đánh răng dành cho trẻ sơ sinh được bác sĩ hoặc nha sĩ khuyên dùng.
• Khi răng của bé mọc nhiều hơn, bạn có thể bắt đầu dùng chỉ nha khoa để làm sạch các kẽ răng.
• Khi trẻ khoảng 2 tuổi, bắt đầu dạy trẻ nhổ nước bọt khi đánh răng.
• Không nên dùng nước súc miệng và khạc nhổ vì trẻ có thể nuốt kem đánh răng.

Khoa Răng Hàm Mặt, BVĐK Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ uy tín, được nhiều phụ huynh lựa chọn để điều trị các vấn đề liên quan bệnh răng miệng cho bé và cả người lớn. Tại đây, chúng tôi có đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, hệ thống trang thiết bị hiện đại, chuẩn 5 sao, cung cấp cho quý khách hàng dịch vụ khám chữa bệnh uy chuyên nghiệp, tận tâm, chu đáo.

Răng sữa là những chiếc răng đầu tiên, đánh dấu sự phát triển của bé. Chính vì vậy, ba mẹ cần chăm sóc bé chu đáo, nhận biết thời điểm, dấu hiệu và cách chăm sóc răng sữa để bé có sức khỏe răng miệng tốt, phát triển toàn diện.