Gân cơ trên gai liên kết cơ trên gai với xương cánh tay, là một trong bốn gân tạo nên chóp xoay, thực hiện chức năng ổn định khớp vai, hỗ trợ động tác nâng và xoay cánh tay. Cấu trúc này có thể bị rách, đứt, viêm hoặc vôi hóa do nhiều nguyên nhân khác nhau, gây đau nhức và hạn chế phạm vi chuyển động.
Gân cơ trên gai (có tên tiếng Anh là supraspinatus tendon) là bộ phận thuộc nhóm cơ chóp xoay, cấu tạo gồm 2 phần là nửa trước dài, dày và nửa sau ngắn, mỏng hơn. Cấu trúc này đóng vai trò liên kết quan trọng, giúp vai cử động ổn định và linh hoạt, đặc biệt là khi thực hiện các động tác xoay, duỗi tay ra phía trước, nây tay qua đầu…
Gân trên gai rất dễ bị tổn thương nếu vận động với tần suất cao, dùng lực mạnh hoặc có lực tác động đến vùng vai – cánh tay như khiêng vác, chơi bóng chày… Ngoài ra, nguyên nhân cũng có thể liên quan đến bệnh lý, di truyền, té ngã, tuổi tác…
Gân cơ trên gai là một phần của chóp xoay vai, nằm ở bên dưới mỏm cùng vai, kéo dài đi qua mỏm vai và trên đầu xương cánh tay. Cấu trúc này thực hiện chức năng hỗ trợ các cơ bắp xung quanh xoay và chuyển động.
Gân cơ trên gai là một phần của chóp xoay vai, có cấu tạo gồm hai phần: là nửa trước dài, dày và nửa sau ngắn, mỏng hơn. Gân bám vào củ lớn của xương cánh tay ( the greater tubercle of the humerus), phần phía trước nhất tạo thành dấu chân hình tam giác. (1)
Bên trong gân được tạo thành từ các bó collagen chạy song song với trục căng (the axis of tension). Mặt trên hay mặt hoạt dịch của gân liên kết với dây chằng cùng quạ cánh tay và dây chằng ngang cánh tay. Mặt dưới hay mặt hướng về khớp (mặt khớp) của gân hòa vào bao khớp. Gân trên gai có bốn tiểu đơn vị cấu trúc, bao gồm: gân chính, sụn xơ bám, cáp xoay và bao khớp.
Gân cơ trên gai vai thực hiện nhiều chức năng quan trọng như sau:
Gân cơ trên gai là một phần của chóp xoay (ngoài ra còn có các cơ: cơ dưới vai, cơ trên gai, cơ dưới gai và cơ tròn bé), hoạt động như đòn bẩy di chuyển xương khi cơ co và giãn.
Gân cơ trên gai là một phần trong cấu trúc chóp xoay vai, thực hiện chức năng hỗ trợ cánh tay chuyển động. Các bệnh lý thường gặp phải kể đến như:
Viêm gân cơ trên gai là nguyên nhân phổ biến gây đau vai. Nguyên nhân chủ yếu do chuyển động vai lặp đi lặp lại, đặc biệt là động tác đưa tay lên cao, tư thế không đúng, bị tác động lực mạnh, dây chằng lỏng lẻo, chấn thương… (2)
Các triệu chứng bao gồm: Đau khi giơ cánh tay, Cảm giác nóng rát ở vai, Yếu khi nâng vật gì đó, Khó khăn trong các hoạt động thường ngày và Đau lan đến cánh tay trên.
Rách gân cơ trên gai chủ yếu xảy ra do tai nạn, chấn thương đột ngột ở vùng vai hoặc vận động quá mức, thực hiện các động tác lặp đi lặp lại tăng áp lực lên gân… Tình trạng này xảy ra phổ biến ở vận động viên thường xuyên sử dụng cánh tay ở tư thế nâng lên hạ xuống, chẳng hạn như cầu thủ bóng chày, vận động viên bơi lội, vận động viên quần vợt… Rách, đứt gân cơ trên gai thường xuất hiện đồng thời với các vết rách cơ chóp xoay khác. Triệu chứng thường gặp gồm: (3)
Ngoài các nguyên nhân do chấn thương, rách, đứt gân cơ trên gai cũng có thể là tình trạng thoái hóa do tuổi tác.
Vôi hóa gân cơ trên gai là tình trạng lắng đọng canxi trong gân cơ trên gai, gây kích ứng cục bộ trong gân, gây triệu chứng viêm, đau khó chịu. Bệnh lý này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến trong giai đoạn từ 30 – 60 tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Các yếu tố làm tăng nguy cơ vôi hóa gân cơ trên gai gồm:
Triệu chứng thường gặp của vôi hóa gân cơ trên gai là đau dữ dội ở phía trước/ bên vai, cử động vai phát ra tiếng kêu lách tách. Cơn đau xuất hiện nhanh trong vòng vài giờ đến vài ngày, không có nguyên nhân hoặc chấn thương rõ ràng. Tình trạng đau đớn nghiêm trọng khiến người bệnh bị hạn chế vận động. Đặc biệt, mức độ đau tăng lên khi nâng vật nặng hoặc thực hiện động tác với tay lên cao.
Phương pháp điều trị cụ thể đối với các tình trạng tổn thương gân cơ trên gai còn phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể, phổ biến gồm:
Để phòng ngừa tổn thương gân trên gai, mỗi người nên chủ động thực hiện các biện pháp quan trọng sau đây:
Xem thêm về phương pháp kỹ thuật tiêm gân cơ trên gai
Đau vùng gân trên gai có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý, tình trạng tổn thương khác nhau. Trong trường hợp này, người bệnh nên thực hiện các biện pháp sau đây:
Nếu triệu chứng không cải thiện trong vài ngày, người bệnh nên đi khám bác sĩ Tâm Anh để được chỉ định phương pháp điều trị phù hợp, tránh bệnh diễn tiến nặng hơn. Nếu cơn đau xảy ra đột ngột, đau không thể chịu được, tốt hơn hết là nên đi khám ngay để được chẩn đoán nguyên nhân chính xác.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết trên đây đã tổng hợp thông tin chi tiết về gân cơ trên gai, cấu tạo, vị trí, chức năng và một số bệnh lý thường gặp. Ngay khi có những dấu hiệu nghi ngờ tổn thương cấu trúc này, người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị hiệu quả.
