8 cách chăm sóc hen phế quản ở trẻ em hiệu quả, mau khỏe và an toàn

Hen phế quản ở trẻ là bệnh lý viêm đường hô hấp mạn tính thường gặp nhất ở trẻ em. Cách chăm sóc hen phế quản ở trẻ em hiệu quả, an toàn luôn là vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các bậc phụ huynh. Việc chăm sóc trẻ mắc bệnh hen đúng cách sẽ giúp cho quá trình điều trị hiệu quả hơn, trẻ phòng được các cơn hen cấp nặng, giảm tối đa triệu chứng của bệnh hen, giúp trẻ có trạng thái sức khỏe thể chất và tinh thần thoải mái nhất.

Hen phế quản ở trẻ em là gì?

Hen phế quản là một bệnh không đồng nhất, đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính tại đường thở. Trẻ thường có các triệu chứng tại đường hô hấp như khò khè, nặng ngực, khó thở, ho, các triệu chứng này thay đổi theo thời gian và cường độ cùng với sự giới hạn dòng khí thở ra thay đổi. (1)

Nguyên nhân thường gặp gây khởi phát cơn hen cấp ở trẻ là nhiễm virus như Cúm, RSV hoặc khi trẻ tiếp xúc với tác nhân dị ứng như mạt nhà, bụi, phấn hoa… gây nên tình trạng co thắt, phù nề, tăng xuất tiết phế quản làm tắc hẹp đường thở. (2)

Hen phế quản có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên có cơ địa dị ứng và có yếu tố di truyền trong gia đình. Bệnh có thể nhẹ hoặc nghiêm trọng đến mức ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày của trẻ.

Hướng dẫn cách chăm sóc hen phế quản ở trẻ em

Thực hiện các biện pháp phòng ngừa là cách tốt nhất để việc chăm sóc trẻ hen phế quản hiệu quả, ngăn ngừa khởi phát các cơn hen suyễn nghiêm trọng. Một số cách chăm sóc hen phế quản ở trẻ em cha mẹ cần lưu ý:

1. Tránh tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây dị ứng

Chất gây dị ứng có thể xâm nhập vào cơ thể bằng cách hít vào, ăn, chạm vào hoặc tiêm vào. Không nên ăn những thức ăn mà cha mẹ nghi ngờ con có khả năng bị dị ứng như tôm, cua, sữa bò, lạc…

2. Duy trì độ ẩm ở nhà

Độ ẩm cao trong nhà là điều kiện thúc đẩy sự phát triển của nấm mốc, mạt bụi và các loại vi khuẩn có hại khác. Độ ẩm thấp có thể làm khô không khí và gây kích ứng mũi và phổi của trẻ. Độ ẩm lý tưởng cho trẻ hen phế quản là từ 30% đến 50%, có thể đo bằng máy đo độ ẩm (tương tự như nhiệt kế) và được điều chỉnh bằng máy tạo độ ẩm hoặc máy hút ẩm.

3. Vệ sinh môi trường sống của trẻ

Đảm bảo môi trường trong nhà hoặc tại trường học thoáng mát, hạn chế bụi bẩn, mạt bụi, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc,… Nên sử dụng máy hụt bụi trong nhà, lau các bề mặt thường xuyên bằng khăn ẩm. Hạn chế sử dụng thảm trong gia đình để tránh sự phát triển của mạt nhà.

Tránh sử dụng chất tẩy rửa hóa học mạnh và chất tẩy rửa có mùi thơm nồng xung quanh trẻ bị hen suyễn. Sử dụng chất tẩy rửa và nước xả vải không mùi. Không cho vật nuôi vào phòng ngủ của trẻ. Bộ lọc không khí có thể giúp loại bỏ chất gây dị ứng.

4. Tránh tiếp xúc với khói thuốc, thuốc lá điện tử

Trẻ mắc hen phế quản có đường hô hấp nhạy cảm, dễ bị kích ứng bởi khói thuốc lá và thuốc lá điện tử. Những chất độc hại trong khói thuốc có thể làm nặng thêm các triệu chứng của hen phế quản ở trẻ, tăng nguy cơ xuất hiện những cơn hen cấp tính và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hô hấp của trẻ.

5. Hạn chế tiếp xúc với không khí lạnh

Hít thở không khí lạnh, khô có thể kích ứng phổi, gây viêm và làm trầm trọng triệu chứng hen phế quản, khiến trẻ khó thở hơn. Vì vậy, khi trời lạnh, hạn chế cho trẻ ra ngoài. Nếu cần, hãy cho trẻ đeo khăn hoặc khẩu trang thoáng khí để che mũi, miệng và mặc nhiều lớp quần áo giữ ấm.

6. Tập môn thể thao phù hợp

Khuyến khích trẻ vận động thường xuyên với các môn thể thao phù hợp giúp cải thiện sức khỏe hô hấp, tăng dung tích phổi và giảm nguy cơ lên cơn hen. Các bài tập nhẹ nhàng, kiểm soát nhịp thở như bơi lội, đi bộ, đạp xe hoặc yoga có thể giúp trẻ rèn luyện khả năng hít thở sâu và đều.

Tuy nhiên, cần tránh các môn thể thao đòi hỏi sức bền cao hoặc tiếp xúc với môi trường có thể kích thích cơn hen, như chạy đường dài hoặc hoạt động ngoài trời trong thời tiết lạnh, khô. Nếu trẻ tham gia vận động ngoài trời, hãy đảm bảo trẻ được giữ ấm, khởi động kỹ trước khi tập và nghỉ ngơi khi có dấu hiệu khó thở.

7. Tiêm vắc-xin theo khuyến cáo của bộ y tế

Tiêm vắc-xin cúm hàng năm và tiêm đầy đủ các loại vắc-xin theo lịch khuyến cáo là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ trẻ khỏi các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt là trẻ mắc hen phế quản. Các bệnh như cúm, viêm phổi, ho gà có thể làm nặng thêm triệu chứng hen, gây khó thở và tăng nguy cơ biến chứng.

8. Tuân thủ phác đồ điều trị dự phòng theo chủ định từ bác sĩ

Việc tuân thủ điều trị dự phòng theo hướng dẫn của bác sĩ đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát hen phế quản ở trẻ. Phụ huynh cần đảm bảo trẻ sử dụng thuốc đúng liều lượng, đúng kỹ thuật, đặc biệt với các loại thuốc dạng xịt hoặc khí dung.

Nếu dùng sai cách, thuốc có thể không phát huy hiệu quả tối đa, làm tăng nguy cơ lên cơn hen. Không tự ý bỏ thuốc, dừng thuốc hay giảm liều ngay cả khi trẻ không có triệu chứng, vì hen có thể tái phát bất ngờ. Việc thay đổi phác đồ điều trị chỉ nên thực hiện dưới sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.

Ngoài ra, tái khám định kỳ mỗi 3 tháng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng kiểm soát hen, điều chỉnh thuốc nếu cần và hướng dẫn các biện pháp dự phòng phù hợp. Nếu trẻ có dấu hiệu hen trở nặng như khó thở thường xuyên, ho dai dẳng về đêm hoặc phải dùng thuốc cắt cơn liên tục, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm để điều chỉnh điều trị kịp thời.

Trẻ bị hen phế quản nên ăn gì?

Theo tiến sĩ Hạnh đến từ Bệnh viện Tâm Anh cho biết, thức ăn có thể là tác nhân hen phế quản ở trẻ do dị ứng thực phẩm hoặc không dung nạp hóa chất. Có khoảng 2,5% trong số tất cả những trẻ bị hen phế quản bị ảnh hưởng bởi thức ăn và đồ uống.

Mặc dù không có chế độ ăn cụ thể nào được khuyến nghị trong việc chăm sóc hen phế quản ở trẻ em, nhưng việc ăn uống lành mạnh có lợi cho việc duy trì sức khỏe đường hô hấp. Có những loại thực phẩm và chất dinh dưỡng cụ thể có thể giúp hỗ trợ chức năng phổi và do đó cải thiện các triệu chứng hen phế quản.

Khi chăm sóc hen phế quản ở trẻ em nên ưu tiên chế độ ăn tăng cường các thực phẩm sau:

• Chất béo Omega-3: Một trong những lưu ý khi chăm sóc hen phế quản ở trẻ em là cần cho trẻ ăn cá hồi, cá hồi vân và cá mòi có thể làm giảm các triệu chứng hen phế quản. Cá béo có nhiều axit béo omega-3 có đặc tính chống viêm. Nghiên cứu phát hiện ra rằng chỉ cần ăn cá hai lần một tuần có thể làm giảm đáng kể tình trạng viêm phổi ở trẻ em bị hen phế quản.
• Trái cây và rau quả: Chế độ ăn nhiều thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như trái cây và rau quả đã được chứng minh là làm giảm nguy cơ bùng phát bệnh hen phế quản và cải thiện chức năng phổi khi so sánh với chế độ ăn ít chất chống oxy hóa. Để tăng cường chất chống oxy hóa trong chế độ ăn của trẻ, hãy đảm bảo bạn cung cấp 5 khẩu phần rau và 2 khẩu phần trái cây mỗi ngày.
• Thực phẩm giàu vitamin D: Một số nghiên cứu thấy có mối liên quan giữa giảm nồng độ Vitamin với bệnh lý hen ở trẻ. Nguồn Vitamin D chính của cơ thể đến từ việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, tuy nhiên, một lượng nhỏ hơn cũng có thể được hấp thụ thông qua thực phẩm. Các nguồn thực phẩm chứa vitamin D bao gồm; cá béo như cá hồi, cá ngừ và cá mòi, trứng, nấm, sữa và ngũ cốc. Việc đảm bảo cho trẻ nhận được đủ vitamin D  giúp hạn chế các đợt nặng của bệnh hen, giúp sự phát triển của hệ xương của trẻ tốt hơn trong quá trình điều trị ICS.
• Thực phẩm giàu magie: Đây là nhóm thực phẩm tốt cho người mắc bệnh hen do tính kháng viêm và giãn cơ trơn của chúng. Người bệnh hen phế quản nên ăn các thực phẩm giàu magie như: Các loại rau xanh, quả bơ, các loại đậu (đậu đen, đậu xanh, đậu đỏ, đậu trắng…), các loại hạt (hạt bí, hạt điều, hạt dẻ…), chuối, ngũ cốc nguyên hạt, sữa, các chế phẩm từ sữa.

Trẻ bị hen phế quản nên kiêng gì?

Thực phẩm đôi khi có thể làm trầm trọng hơn tình trạng hen phế quản ở trẻ em. Do đó, để kiểm soát các cơn hen phế quản ở trẻ cần lưu ý kiêng một số chất, đồ ăn sau:

• Chất béo chuyển hóa: Chế độ ăn nhiều chất béo không lành mạnh như chất béo chuyển hóa, đã được chứng minh là làm tăng nguy cơ hen phế quản phát triển ở trẻ bằng cách thúc đẩy tình trạng viêm. Nguồn chất béo không lành mạnh chính là thức ăn nhanh (như khoai tây chiên và gà viên) và các đồ ăn nhẹ chiên hoặc có dầu khác. Chế độ ăn giàu chất béo dẫn đến tình trạng béo phì  ở trẻ làm tăng nguy cơ hen phế quản.
• Sulfite: Đây là chất phụ gia thường được sử dụng trong thực phẩm chế biến như chất bảo quản. Các loại thực phẩm phổ biến có chứa sulfite là nước ép trái cây, cá đóng hộp và trái cây sấy khô.
• Phẩm màu thực phẩm: Mặc dù rất hiếm, một số chất tạo màu thực phẩm như thuốc nhuộm thực phẩm màu vàng tartrazine có thể gây ra các cơn hen phế quản ở trẻ. Nhìn chung, cha mẹ nên tránh ăn bất kỳ chất tạo màu thực phẩm nào nếu trẻ đã từng bị phản ứng với một chất tạo màu thực phẩm cụ thể nào trước đó. Khi đọc bảng thông tin dinh dưỡng của sản phẩm, hãy chú ý đến những con số sau để tránh chất tạo màu thực phẩm: 102, 107, 110, 122-129, 132, 133, 142, 151, 155.
• Salicylat: Nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 5-10% số trẻ bị hen phế quản nhạy cảm với salicylate. Đây là những hóa chất thực phẩm tự nhiên có trong nhiều loại thực phẩm lành mạnh, bao gồm mật ong, nước tương, sốt cà chua và sốt cà chua. Thuốc aspirin (axit acetylsalicylic) cũng là một salicylate. Các loại thuốc chống viêm không steroid (NSAID) khác cũng có thể gây ra các cơn hen nguy hiểm ở những người nhạy cảm với aspirin.
• Mononatri Glutamat (MSG): MSG là một loại hóa chất tự nhiên được cho là có thể gây ra các cơn hen phế quản ở trẻ. Nó thường được sử dụng như một chất phụ gia để tăng hương vị, đặc biệt là trong các loại đồ ăn nhẹ mặn. Các loại thực phẩm có chứa nồng độ MSG cao bao gồm viên súp, nước sốt, nước tương và súp đóng gói. Khi đọc bảng thông tin dinh dưỡng của sản phẩm, MSG có thể được liệt kê là số 620-625.

Khi nào cần đưa trẻ đi bệnh viện?

Mặc dù bệnh hen suyễn thường có thể được kiểm soát, nhưng đây vẫn là một tình trạng nghiêm trọng có thể gây ra những biến chứng hen phế quản ở trẻ nghiêm trọng. Do đó, cần đưa trẻ đến bác sĩ khi nhận thấy tình trạng hen phế quản ở trẻ không thuyên giảm và ngày càng trở nên trầm trọng hơn mặc dù đã sử dụng thuốc, để được thăm khám và điều trị kịp thời. Đặc biệt là khi xuất hiện những biểu hiện sau:

• Môi và móng tay có màu xanh hoặc xám.
• Khó khăn khi nói và thở.
• Các vùng bên dưới xương sườn hoặc giữa cổ và xương sườn kéo vào khi hít vào…

Nếu có thêm những thắc mắc liên quan đến cách chăm sóc hen phế quản ở trẻ em hiệu quả, an toàn hoặc gặp phải vấn đề trong quá trình chăm sóc trẻ cần hỗ trợ có thể liên hệ đến BVĐK Tâm Anh qua phương thức:

Bên trên là thông tin về cách chăm sóc hen phế quản ở trẻ em và những lưu ý giúp trẻ nhanh hồi phục. Hy vọng, qua những nội dung được chia sẻ trong bài sẽ giúp bạn lựa chọn được phương pháp điều trị phù hợp, hiệu quả, biết cách chăm sóc, xây dựng chế độ dinh dưỡng giúp trẻ kiểm soát tốt tình trạng hen phế quản.