Sỏi niệu quản là những viên sỏi rớt từ thận vào niệu quản, có thể gây tắc hẹp đường dẫn nước tiểu, gây biến chứng nguy hiểm như thận ứ nước. Vậy có cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài mà không cần phẫu thuật không? Trường hợp nào sỏi có thể tự đào thải? Hãy cùng tìm hiểu qua chia sẻ của bác sĩ chuyên khoa I Phan Huỳnh Tiến Đạt, Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Sỏi niệu quản kích thước nhỏ có thể tự đào thải tại nhà thông qua đường tiểu. Kích thước sỏi càng lớn, khả năng tự đào thải sỏi càng thấp. Tuy nhiên, không phải tất cả sỏi nhỏ trong hệ tiết niệu đều có thể tự đào thải, một số viên sỏi dù nhỏ vẫn có thể ở lâu trong cơ thể. Nếu sỏi nhỏ không gây biến chứng (như viêm đường tiết niệu, thận ứ nước), người bệnh chỉ cần theo dõi mà không can thiệp điều trị.
Đa phần sỏi ≤5mm có thể tự đào thải tại nhà qua đường tiểu. Theo Hướng dẫn về sỏi đường tiết niệu của Hội Niệu khoa châu Âu (EAU) khoảng 75% sỏi <5mm và 62% sỏi trên 5mm có thể đi qua niệu quản với thời gian tống xuất trung bình 17 ngày (thường từ 6-29 ngày).
Một thống kê khác trên trang Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia Hoa Kỳ (NCBI), khoảng 86% sỏi tiết niệu tự đào thải trong vòng 30-40 ngày. (1) Cụ thể, tỷ lệ và thời gian tống xuất sỏi tiết niệu dựa trên kích thước sỏi như sau:
| Kích thước sỏi | Khả năng đào thải qua đường tự nhiên | Thời gian đào thải sỏi tự nhiên trung bình |
| ≤2mm | 87% | 8 ngày |
| 3mm | 76% | 12 ngày |
| 4-6mm | 60% | 22 ngày |
| 7mm | 48% | – |
| 8-9mm | 25% | – |
Dựa trên 2 thống kê có thể thấy, kích thước sỏi càng lớn, khả năng tống xuất sỏi tự nhiên càng thấp và thời gian để sỏi được đào thải càng dài. Dựa trên kích thước sỏi, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp hỗ trợ tống xuất sỏi tại nhà khác nhau.
Sỏi có kích thước ≤5mm thường có thể tự đào thải tự nhiên thông qua đường tiết niệu. Trong giai đoạn này, uống nhiều nước là cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài đơn giản, dễ thực hiện nhất, nước tiểu hỗ trợ quá trình đào thải sỏi nhỏ hiệu quả, nhanh chóng hơn. Người bệnh thường không cần uống thuốc hay can thiệp điều trị nếu không xuất hiện biến chứng. Thay vào đó, cần theo dõi (tái khám) thường xuyên để kiểm tra sỏi đã ra khỏi cơ thể hay chưa.
Với sỏi có kích thước trên 5mm, việc tự tống xuất thường khó khăn, dễ gây biến chứng như thận ứ nước cấp, đau quặn thận, nhiễm trùng đường niệu… do đó, bác sĩ thường can thiệp y tế bằng cả nội khoa lẫn ngoại khoa.
Với sỏi có khả năng tống xuất tự nhiên (ví dụ 5-6mm) bác sĩ có thể chỉ định một số thuốc giúp lợi tiểu, làm giãn cơ niệu quản để sỏi dễ ra ngoài hơn. Trong trường hợp điều trị nội khoa không hiệu quả, người bệnh đang gặp biến chứng hoặc sỏi kích thước sỏi từ 7mm trở lên, tỷ lệ tống xuất sỏi thấp, bác sĩ thường chỉ định can thiệp nội soi tán sỏi ngược dòng bằng ống mềm (URS) hoặc tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích hội tụ (ESWL).
Tùy thuộc vào từng trường hợp, bác sĩ sẽ khuyến nghị phương pháp phù hợp. Ví dụ, người béo phì thường được ưu tiên nội soi tán sỏi ngược dòng thay vì tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích.
Với sỏi có kích thước trên 10mm, gần như buộc phải can thiệp y tế sớm để tránh biến chứng do cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài bằng nội khoa không còn hiệu quả. Do lòng niệu quản có kích thước rất nhỏ (thường chỉ 2-3mm khi chưa căng dãn), việc sỏi có kích thước quả lớn kẹt ở niệu quản dễ gây biến chứng và nguy hiểm cho người bệnh. Phương pháp phổ biến vẫn là nội soi tán sỏi ngược dòng và tán sỏi ngoài cơ thể với sống xung kích.
Tìm hiểu thêm: Bị sỏi niệu quản có quan hệ được không?
Dưới đây là một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tự đào thải sỏi niệu quản tại nhà:
Kích thước sỏi là yếu tố quyết định đến việc sỏi niệu quản có thể được đào thải tự nhiên hay không. Sỏi càng nhỏ (tốt nhất ≤4mm), khả năng tự đào thải càng dễ dàng, nhanh chóng hơn. Ngược lại, nếu sỏi niệu quản quá lớn (ví dụ 6-7mm), bác sĩ có thể chỉ định can thiệp ngoại khoa.
Tìm hiểu thêm: Sỏi niệu quản bao nhiêu cần phải mổ?
Tùy thuộc vào vị trí sỏi trong niệu quản mà khả năng tống xuất sỏi có thể khác nhau. Sỏi càng ở đoạn cuối niệu quản, khả năng tống xuất sỏi càng cao. Theo EAU, sỏi <5mm ở đoạn xa (phía dưới) niệu quản có tỷ lệ đào thải 89%, trong khi ở đoạn trên niệu quản (gần thận) khoảng 71%.
Nước tiểu nhiều giúp đẩy sỏi ra khỏi niệu quản nhanh hơn. Do đó, với sỏi nhỏ, bác sĩ thường khuyến khích người bệnh uống nhiều nước hơn để tăng khả năng đào thải sỏi. Đôi khi, bác sĩ cũng kê một số thuốc lợi tiểu giúp người bệnh đẩy sỏi hiệu quả hơn. Tuy nhiên, với sỏi lớn, chỉ uống nhiều nước không phải cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài hiệu quả.
Dưới đây là 5 cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài hiệu quả, dùng trong trường hợp sỏi nhỏ, không gây biến chứng:
Uống nhiều nước giúp tăng lưu lượng nước tiểu, giúp đẩy sỏi ra khỏi niệu quản nhanh hơn, đặc biệt sỏi kích thước nhỏ. Người bệnh có thể cần uống 3-4 lít nước mỗi ngày nếu đang trong quá trình đẩy sỏi. Uống nhiều nước còn giúp giảm các biến chứng do sỏi như nhiễm trùng đường tiết niệu, giúp “rửa” sạch vi khuẩn trong niệu quản cũng như hệ tiết niệu.
Tuy không trực tiếp đẩy sỏi ra khỏi niệu quản nhưng vận động có thể giúp sỏi bong ra khỏi lòng niệu quản, đặc biệt những sỏi có cạnh sắc, cứng. Ngoài ra, vận động giúp duy trì cân nặng hợp lý (BMI<23kg/m2), giảm nguy cơ mắc sỏi thận. Một số nghiên cứu đã chỉ ra, nhiều mỡ nội tạng có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc sỏi thận.
Dùng một số loại thảo dược dân gian như kim tiền thảo là cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài phổ biến. Những loại thảo dược này thường có tính lợi tiểu, giúp tăng lưu lượng nước tiểu, giúp đào thải sỏi nhanh hơn.
Ngoài uống nhiều nước, cần lưu ý chế độ dinh dưỡng lành mạnh, hạn chế ăn các thực phẩm có chất tạo sỏi. Dưới đây là một số thực phẩm nên tránh khi mắc sỏi đường tiết niệu:
Ngoài uống nhiều nước, điều trị nội khoa cũng là cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài phổ biến. Bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc hỗ trợ quá trình điều trị nhằm giảm triệu chứng hỗ trợ tống xuất sỏi. Một số nhóm thuốc phổ biến trong điều trị sỏi tiết niệu nói chung và sỏi niệu quản nói riêng gồm:
Người bệnh có sỏi lớn >7mm không nên tự tìm cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài tại nhà, do tỷ lệ sỏi tự đào thải khá thấp, có thể gây một số biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Người bệnh nên đến bệnh viện uy tín để được chẩn đoán và điều trị bằng phương pháp phù hợp.
Dù sỏi nhỏ có thể tự thoát ra khỏi cơ thể qua nước tiểu, người bệnh vẫn cần lưu ý:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là một số cách đẩy sỏi niệu quản ra ngoài dành cho sỏi nhỏ, có thể hỗ trợ tống xuất mà không cần can thiệp ngoại khoa. Tuy nhiên, người bệnh cần tuân theo chỉ định của bác sĩ và can thiệp điều trị sớm để hạn chế nguy cơ xảy ra biến chứng do sỏi kẹt ở niệu quản.
