Xẹp phổi: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, cách phòng ngừa

Xẹp phổi là một căn bệnh nguy hiểm có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng. Điều đáng nói là xẹp nhu mô phổi thường không được các bệnh nhân nhận biết và điều trị kịp thời, dẫn đến tình trạng bệnh lý tiến triển nhanh chóng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về bệnh này từ các khía cạnh khác nhau như nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị và cách phòng ngừa. Hy vọng thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh này và có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Xẹp phổi là gì?

Xẹp phổi (at-uh-LEK-tuh-sis) là tình trạng phổi bị xẹp hoàn toàn hoặc một phần phổi, còn được gọi là thùy phổi. Nó xảy ra khi các túi khí nhỏ trong phổi, gọi là phế nang, bị mất không khí. Đây là một trong những biến chứng hô hấp phổ biến nhất sau phẫu thuật. Và cũng là một biến chứng có thể xảy ra của các vấn đề về hô hấp khác, bao gồm xơ nang, khối u phổi, chấn thương ngực, dịch trong phổi và suy hô hấp. (1)

Thường xẹp nhu mô phổi xảy ra khi có một vết thương hoặc tổn thương ở phổi, khiến cho không khí không thể đi vào một vùng phổi và tích tụ trong tổn thương đó. Tình trạng này cũng có thể xảy ra khi sự co bóp cơ học của ngực tạo áp lực không đủ để phổi mở rộng để hút khí vào.

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra, phổi bị xẹp có thể là một căn bệnh nghiêm trọng hoặc chỉ là hiện tượng tạm thời và tự phục hồi sau vài tuần.

Nguyên nhân xẹp phổi

Xẹp phổi có thể xảy ra vì nhiều lý do, có thể phân loại thành không tắc nghẽn và tắc nghẽn: (2)

1. Xẹp phổi tắc nghẽn

Xẹp phổi tắc nghẽn xảy ra khi đường phổi bị tắc nghẽn do:

• Nút nhầy: Nút nhầy là sự tích tụ đờm hoặc đờm trong đường thở. Nó thường xảy ra trong và sau phẫu thuật vì người bệnh không thể ho. Thuốc được dùng trong quá trình phẫu thuật khiến hơi thở kém sâu hơn. Vì vậy, chất nhầy thay vì di chuyển ra khỏi phổi có thể tích tụ trong đường thở của người bệnh. Tình trạng này gặp ở trẻ em, người mắc bệnh xơ nang và trong các cơn hen nặng.
• Vật thể lạ: Xẹp ở phổi thường gặp ở trẻ em và người già khi hít phải một vật thể vào phổi, chẳng hạn như miếng thức ăn nhỏ hoặc một phần của đồ chơi đi vào trong và chắn đường thở.
• Khối u: Một khối u có thể là ung thư, phát triển trong đường thở hoặc trong mô phổi làm thu hẹp hoặc chặn đường thở.

2. Xẹp phổi không tắc nghẽn

Xẹp phổi không tắc nghẽn là phổi bị xẹp do những tác động bên ngoài không có nguyên nhân bởi vật cản tác động vào đường thở bao gồm:

• Chấn thương: Chấn thương ở ngực, chẳng hạn như do ngã hoặc tai nạn ô tô, có thể khiến bạn tránh hít thở sâu do đau. Điều này có thể dẫn đến việc phổi của bạn bị xẹp.
• Tràn dịch màng phổi: Tình trạng này liên quan đến sự tích tụ chất lỏng trong khoảng trống giữa phổi và bên trong thành ngực.
• Viêm phổi: Nhiều loại viêm phổi, là một bệnh nhiễm trùng phổi, có thể gây bệnh.
• Tràn khí màng phổi: Đây là khi không khí rò rỉ vào khoảng trống giữa phổi và thành ngực của bạn, khiến một phần hoặc toàn bộ phổi bị xẹp.
• Sẹo mô phổi: Chấn thương, bệnh phổi hoặc phẫu thuật có thể để lại sẹo.
• Khối u ở ngực: Một khối u lớn ở gần phổi  có thể ép vào phổi và đẩy không khí ra khỏi phổi.

Triệu chứng xẹp phổi

Triệu chứng của xẹp nhu mô phổi có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra và mức độ nghiêm trọng của căn bệnh. Một số triệu chứng thường gặp nhất là:

• Đau ngực đột ngột và dữ dội, thường ở một bên: Đây là một trong những triệu chứng phổ biến nhất của bệnh. Cảm giác đau có thể trải dài từ vùng ngực sang vai hoặc lưng.
• Khó thở: Một triệu chứng rõ ràng khác của xẹp nhu mô phổi là khó thở. Đây có thể là do áp suất không khí trong phổi bị giảm, khiến cho việc lấy oxy vào cơ thể trở nên khó khăn.
• Ho: Khi có một tổn thương tại phổi, bạn có thể bị ho để giúp đẩy hết các chất độc hại hay tế bào bị tổn thương ra khỏi cơ thể.
• Sốt: Nếu phổi bị xẹp là do một bệnh lý nhiễm trùng, bạn có thể bị sốt nhẹ hoặc cao tùy thuộc vào mức độ tổn thương.
• Mệt mỏi: Phổi bị xẹp cũng có thể gây ra mệt mỏi vì thiếu oxy và cơ thể phải tiêu tốn nhiều năng lượng hơn để hoạt động.
• Tim đập nhanh: Khi cơ thể thiếu oxy, tim sẽ phải đập nhanh hơn để cung cấp đủ oxy cho các tế bào.
• Xanh tím quanh môi hoặc đầu ngón tay, ngón chân: Đây là dấu hiệu của sự thiếu hụt oxy nghiêm trọng.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh xẹp phổi

Các yếu tố nêu trên có thể làm tăng nguy cơ mắc phải bệnh này. Tuy nhiên, còn có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh xẹp phổi như:

• Tuổi tác: bất kỳ trẻ nhỏ dưới 3 tuổi hoặc trên 60 tuổi có nguy cơ dễ mắc bệnh.
• Những người ít vận động và phải nằm thường xuyên.
• Những người bị bệnh về phổi (hen suyễn, COPD, giãn phế quản, xơ nang).
• Phẫu thuật vùng bụng và ngực.
• Hút thuốc.
• Thuốc gây ra tình trạng thở nông.
• Đau hoặc chấn thương có thể gây đau khi ho hoặc khiến thở yếu, bao gồm đau dạ dày hoặc gãy xương sườn.
• Bất kỳ tình trạng nào gây khó nuốt.
• Thiếu chất lỏng (chất hoạt động bề mặt) bao phủ niêm mạc phế nang, giúp nó không bị xẹp xuống. Điều này có thể xảy ra ở trẻ sinh non hoặc ở người lớn đã điều trị bằng oxy hoặc thở máy quá nhiều.
• Tiền sử gia đình.

Xẹp phổi có nguy hiểm không?

Xẹp phổi nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng khác như:

• Lượng oxy vào trong máu thấp: Do phổi không thể cung cấp oxy vào cơ thể dẫn đến lượng oxy phân bổ vào trong máu thấp.
• Viêm phổi: Nguy cơ viêm phổi của bạn vẫn tiếp tục cho đến khi tình trạng xẹp phổi biến mất. Chất nhầy trong phổi bị xẹp có thể dẫn đến nhiễm trùng.
• Suy hô hấp: Mất một thùy hoặc toàn bộ phổi, đặc biệt ở trẻ sơ sinh hoặc người mắc bệnh phổi, có thể đe dọa tính mạng.

>>>Xem chi tiết vấn đề trên tại đây: Bệnh xẹp phổi có nguy hiểm không? Ảnh hưởng sức khỏe như thế nào?

Chẩn đoán bệnh xẹp phổi

Kiểm tra của bác sĩ và chụp X-quang ngực đơn giản có thể là tất cả những gì cần thiết để chẩn đoán phổi bị xẹp. Nhưng các xét nghiệm khác có thể được thực hiện để xác nhận nguồn gốc của các triệu chứng hoặc tìm ra loại hoặc mức độ nghiêm trọng.

1. Chụp CT

Chụp CT (Computed Tomography) là một kỹ thuật hình ảnh được sử dụng để chụp hình của cơ thể bằng việc sử dụng tia X và máy tính. Kỹ thuật này có thể giúp xác định chính xác vị trí tổn thương và mức độ tổn thương đối với bệnh lý phổi.

2. Đo oxy

Đo oxy là một kỹ thuật đo lường nồng độ oxy trong máu. Trong trường hợp xẹp phổi, thiếu oxy có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe, do đó việc đo oxy giúp xác định mức độ tổn thương và có những biện pháp điều trị kịp thời.

3. Siêu âm lồng ngực

Siêu âm lồng ngực là một kỹ thuật hình ảnh khác được sử dụng để chụp hình của cơ thể bằng sóng âm. Kỹ thuật này có thể giúp xác định chính xác vị trí tổn thương và mức độ tổn thương đối với các bệnh lý liên quan đến phổi.

4. Nội soi phế quản

Nội soi phế quản là một quá trình kiểm tra bằng cách đưa một ống mềm có camera qua miệng hoặc mũi và xuống phế quản. Quá trình này có thể giúp tìm ra những tổn thương trong phổi và đưa ra chẩn đoán chính xác.

Điều trị bệnh xẹp nhu mô phổi

Điều trị xẹp phổi phụ thuộc vào nguyên nhân. Phổi bị xẹp nhẹ có thể biến mất mà không cần điều trị nếu ở tình trạng nhẹ, tuy nhiên trong nhiều trường hợp thuốc được sử dụng để làm loãng và làm loãng chất nhầy giúp tình trạng bệnh đỡ hơn. Nếu tình trạng này là do tắc nghẽn, bạn có thể cần phải phẫu thuật hoặc các phương pháp điều trị khác. (3)

1. Thuốc điều trị phổi bị xẹp

Việc điều trị phổi bị xẹp phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra và mức độ nghiêm trọng của căn bệnh. Một số thuốc được sử dụng để làm giãn sự tắc nghẽn của đường thở như:

• Thuốc giãn phế quản: Thuốc được dùng qua ống hít hoặc khí dung để giảm tình khó thở cấp.
• Thuốc giảm đau: Để giảm cảm giác đau do xẹp ở phổi, các loại thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen có thể được sử dụng.
• Thuốc kháng viêm: Nếu phổi bị xẹp do viêm nhiễm, việc sử dụng thuốc kháng viêm như corticosteroid có thể giúp giảm viêm và phục hồi tình trạng phổi.
• Thuốc kháng sinh: Trong trường hợp phổi bị xẹp do nhiễm trùng, việc sử dụng kháng sinh sẽ giúp tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh.

2. Vật lý trị liệu hô hấp

Vật lý trị liệu hô hấp là một phương pháp điều trị bằng cách sử dụng các kỹ thuật vật lý như massage, tập thở, và tập luyện để cải thiện chức năng phổi và giảm triệu chứng phổi bị xẹp. Những kỹ thuật này bao gồm:

• Thực hiện các bài tập thở sâu bằng thiết bị cầm tay gọi là phế dung kế, sau đó là ho sâu để giúp làm sạch phổi. Kỹ thuật này có thể giúp loại bỏ chất nhầy và các chất tiết khác. Và nó có thể giúp phổi của bạn trở lại kích thước lớn hơn.
• Nằm tư thế đầu thấp hơn ngực. Điều này cho phép chất nhầy thoát ra tốt hơn từ đáy phổi của bạn.
• Massage ngực trên vùng bị xẹp để làm lỏng chất nhầy. Bạn cũng có thể sử dụng các thiết bị làm sạch chất nhầy cơ học, chẳng hạn như áo rung hoặc dụng cụ cầm tay.

3. Phẫu thuật, thủ thuật

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, phẫu thuật/thủ thuật có thể được áp dụng để loại bỏ tắc nghẽn trong phổi hoặc dẫn lưu khí, dịch khoang màng phổi và khắc phục tình trạng xẹp nhu mô phổi.

4. Điều trị hỗ trợ hô hấp

Đối với những trường hợp phổi bị xẹp nặng, việc sử dụng máy hỗ trợ hô hấp có thể cần thiết để duy trì chức năng hô hấp và cung cấp đủ oxy cho cơ thể.

Biến chứng nguy hiểm của xẹp phổi

Nếu không được chăm sóc và điều trị kịp thời, xẹp phổi có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như:

• Suy hô hấp: Do thiếu oxy và áp suất không khí trong phổi giảm, có thể dẫn đến suy hô hấp nếu không được điều trị kịp thời.
• Viêm phổi: Xẹp ở phổi tạo điều kiện cho vi khuẩn hoặc virus xâm nhập và gây ra viêm phổi, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng.
• Tâm thần: Triệu chứng xẹp ở phổi như khó thở, đau ngực và mệt mỏi có thể ảnh hưởng đến tâm lý và tinh thần của người bệnh.

Biện pháp phòng ngừa xẹp phổi

Để ngăn ngừa xẹp nhu mô phổi, bạn có thể thực hiện những biện pháp sau:

• Ngừng hút thuốc lá và tránh hít phải khói thuốc lá từ người khác.
• Hạn chế tiếp xúc với các chất độc hại như bụi, hóa chất và khói.
• Thực hiện các biện pháp bảo vệ phổi như đeo khẩu trang khi tiếp xúc với môi trường ô nhiễm.
• Duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm ăn uống cân đối, tập thể dục đều đặn và tránh căng thẳng.
• Thực hiện các bài tập thở để cải thiện chức năng phổi và tăng cường sức khỏe hô hấp.
• Tuân thủ điều trị của bác sĩ đối với bệnh nhân hen suyễn, xơ phổi hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
• Cẩn thận khi chăm sóc trẻ nhỏ và người già, tránh để tiếp xúc với các vật nhỏ dễ nuốt để tránh bị dị vật hô hấp.
• Tránh lặn biển và đi máy bay với những người có bệnh nền hô hấp: Các hoạt động liên quan đến sự thay đổi mạnh mẽ về áp suất không khí, chẳng hạn như lặn biển và di chuyển bằng máy bay, có thể làm tăng nguy cơ xẹp nhu mô phổi.

Khi nào cần gặp đến cơ sở y tế?

Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào của xẹp nhu mô phổi như đau ngực, khó thở, bạn nên đến gặp bác sĩ hoặc chuyên gia hô hấp để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Nếu triệu chứng trở nên nghiêm trọng hoặc kéo dài, bạn cũng nên đến ngay các cơ sở y tế để được các bác sĩ chẩn đoán và điều trị bệnh tránh các biến chứng nguy hiểm đến sức khỏe.

Địa chỉ khám xẹp phổi đáng tin cậy

Bệnh viện Tâm Anh có chuyên khoa Hô hấp chuyên sâu, cung cấp các dịch vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh lý phổi, bao gồm xẹp ở phổi. Các phương pháp chẩn đoán hiện đại như chụp X-quang, CT scan, nội soi phế quản bằng ống mềm giúp phát hiện sớm và chính xác tình trạng xẹp phổi. Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, từ điều trị nội khoa đến can thiệp ngoại khoa khi cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

1. Phổi bị xẹp có phục hồi được không?

Việc phục hồi sau phổi bị xẹp phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra và mức độ tổn thương. Trong một số trường hợp nhẹ, phục hồi hoàn toàn có thể xảy ra sau điều trị kịp thời và đúng cách.

>>>Xem chi tiết tại đây: Bệnh xẹp phổi có hồi phục được không? Cần lưu ý những gì?

2. Bệnh xẹp nhu mô phổi có lây không?

“Bệnh xẹp phổi có lây không?” cũng là vấn đề được nhiều người thắc mắc. Xẹp ở phổi không phải là một căn bệnh lây nhiễm từ người sang người, mà thường do các yếu tố khác như hút thuốc lá hoặc bệnh lý phổi.

3. Phổi bị xẹp sống được bao lâu?

Tuổi thọ của người mắc xẹp nhu mô phổi phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra, mức độ tổn thương, và liệu pháp điều trị. Việc chăm sóc và điều trị kịp thời có thể giúp kéo dài tuổi thọ và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4. Phổi bị xẹp nên ăn gì?

Người mắc xẹp ở phổi nên ăn uống cân đối, giàu protein, vitamin và khoáng chất để tăng cường sức khỏe phổi và hệ thống miễn dịch.

Mọi thắc mắc liên quan đến các bệnh lý về phổi hoặc muốn đặt lịch khám bệnh với chuyên gia, bác sĩ đầu ngành, quý khách vui lòng liên hệ:

Xẹp phổi là một căn bệnh phổ biến có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được chăm sóc và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và phòng ngừa xẹp ở phổi là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bạn. Hãy luôn chăm sóc và theo dõi sức khỏe phổi của mình để có một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc.