Viêm thượng củng mạc xảy ra ở phần ngoài cùng của nhãn cầu, gọi là thượng củng mạc. Vậy nguyên nhân gì gây bệnh và có cách điều trị nào? Bác sĩ CKI Nguyễn Đức Huy, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, BVĐK Tâm Anh TP.HCM sẽ giải đáp qua bài viết dưới đây.
Viêm thượng củng mạc (Episcleritis) là tình trạng viêm cấp tính xảy ra ở 1 hoặc cả 2 mắt, ảnh hưởng đến lớp thượng củng mạc (lớp mô mỏng nằm giữa kết mạc và củng mạc). Lớp thượng củng mạc này chứa các mô liên kết lỏng lẻo, được nuôi dưỡng bởi nguồn máu từ các động mạch mi trước hay còn gọi là nhánh của động mạch mắt.
Tình trạng viêm thượng củng mạc có thể xuất hiện cục bộ tại 1 vùng, dưới dạng các nốt nhỏ hoặc lan rộng trên toàn bộ bề mặt thượng củng mạc [1]. Mặc dù thường xảy ra tự phát, bệnh cũng có thể liên quan đến các bệnh toàn thân như bệnh tự miễn hoặc một số bệnh nhiễm trùng. Các triệu chứng phổ biến bao gồm đỏ mắt, cảm giác khó chịu hoặc đau nhẹ, nhưng thị lực của người bệnh thường không bị ảnh hưởng.
Bệnh có thể được phân loại dựa trên nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm nguyên nhân, vị trí và thời gian diễn biến. Dưới đây là hai cách phân loại viêm thượng củng mạc thường gặp:
Viêm thượng củng mạc đơn thuần là dạng phổ biến hơn, thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng đỏ mắt, có thể khu trú ở một vùng hoặc lan tỏa khắp bề mặt thượng củng mạc. Người bệnh có cảm giác khó chịu, cộm, nóng rát, nhưng thường không ảnh hưởng đến thị lực. Dạng viêm này thường tự khỏi trong vòng 2-3 ngày mà không cần điều trị, mặc dù trong một số trường hợp có thể kéo dài hơn. Đây là loại bệnh lành tính và ít để lại biến chứng.
Viêm thượng củng mạc dạng nốt ít gặp hơn nhưng thường nghiêm trọng hơn. Bệnh biểu hiện bằng sự xuất hiện từ từ của một hoặc nhiều nốt viêm nhỏ trên bề mặt củng mạc, đi kèm với đau và đỏ khu trú quanh nốt. Viêm dạng nốt thường kéo dài hơn so với viêm đơn thuần, có thể từ vài tuần đến vài tháng. Loại viêm này đôi khi liên quan đến các bệnh lý tự miễn, do đó cần được bác sĩ theo dõi và điều trị nếu có dấu hiệu tái phát hoặc liên quan đến bệnh toàn thân.
Có nhiều nguyên nhân gây viêm thượng củng mạc khác nhau. Phần lớn các trường hợp là bệnh tự phát, không có nguyên nhân rõ ràng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh có thể liên quan đến các yếu tố sau:
Viêm thượng củng mạc có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn, nhưng phổ biến nhất ở người trong độ tuổi từ 40 đến 50. Đặc biệt, phụ nữ trưởng thành được ghi nhận là nhóm có nguy cơ cao nhất.
Một số trường hợp viêm thượng củng mạc có thể do các tình trạng nhiễm trùng gây ra, bao gồm cả nhiễm trùng do vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng. Những nhiễm trùng này thường kích thích phản ứng viêm tại thượng củng mạc, gây đỏ mắt, đau nhẹ và khó chịu. Các tình trạng nhiễm trùng cụ thể có thể kể đến:
Những tác nhân nhiễm trùng này tuy không phổ biến nhưng cần được xem xét trong chẩn đoán bệnh, nhất là khi người bệnh có các yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng nghiêm trọng kéo dài. Việc xác định chính xác nguyên nhân nhiễm trùng giúp đảm bảo điều trị đúng cách, ngăn ngừa biến chứng và tái phát.
Ung thư có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng viêm tại thượng củng mạc. Các bệnh ung thư liên quan bao gồm:
Sự liên quan giữa viêm thượng củng mạc và ung thư có thể là dấu hiệu của rối loạn toàn thân nghiêm trọng, do đó, khi bệnh kéo dài hoặc không đáp ứng với các phương pháp điều trị thông thường, cần kiểm tra kỹ lưỡng để loại trừ khả năng mắc các bệnh ác tính.
Khi hóa chất tiếp xúc với mắt, chúng có thể làm tổn thương lớp biểu mô bảo vệ, gây ra viêm cấp tính hoặc mãn tính. Tình trạng này cần được xử lý khẩn cấp để tránh gây tổn thương nặng hơn, bao gồm viêm loét giác mạc hoặc giảm thị lực.
Dị vật nhỏ, chẳng hạn như cát, bụi, hoặc mảnh vụn kim loại, có thể vô tình rơi vào mắt và kích thích thượng củng mạc. Các dị vật này không chỉ gây viêm mà còn có nguy cơ gây tổn thương cơ học trực tiếp, đặc biệt nếu chúng không được loại bỏ kịp thời.
Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm thượng củng mạc có thể bao gồm [2]:
Viêm thượng củng mạc không gây nguy hiểm cho sức khỏe, đây là tình trạng viêm phổ biến ở mắt và hiếm khi dẫn đến biến chứng. Bệnh có tính chất tự giới hạn, tức là có thể tự khỏi mà không cần điều trị.
Tuy nhiên, bệnh có thể tái phát nhiều lần, gây ra nhiều triệu chứng khó chịu cho người bệnh khó chịu với các triệu chứng như đỏ mắt, đau nhẹ và khó chịu [3]. Dù không ảnh hưởng đến thị lực, việc thăm khám và điều trị vẫn cần thiết khi mắc bệnh.
Chẩn đoán bệnh lý này được bác sĩ nhãn khoa xác định thông qua một cuộc kiểm tra mắt toàn diện. Việc kiểm tra vùng viêm bằng đèn khe là rất quan trọng. Khi sử dụng chùm tia khe hẹp và sáng, bác sĩ có thể phân biệt viêm thượng củng mạc dạng nốt với viêm củng mạc. Bác sĩ cũng có thể hỏi thêm về thời gian xuất hiện, mức độ đau, tiền sử các bệnh miễn dịch của bạn để đưa ra kết luận chính xác.
Bác sĩ có thể kê đơn thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid hoặc thuốc chống viêm không steroid (NSAID) để giảm viêm và làm giảm triệu chứng của viêm thượng củng mạc. Việc sử dụng các loại thuốc này giúp tình trạng bệnh thuyên giảm nhanh chóng và cải thiện sự khó chịu ở mắt.
Vì nguyên nhân gây bệnh rất đa dạng và thường không rõ ràng, nên không có phương pháp cụ thể để ngăn ngừa hoàn toàn tình trạng này. Tuy nhiên, việc chăm sóc mắt cẩn thận và tránh tiếp xúc với các tác nhân kích thích như khói bụi, hóa chất, hoặc vi khuẩn có thể giúp giảm nguy cơ mắc phải viêm thượng củng mạc.
Việc chẩn đoán sai viêm thượng củng mạc rất ít khi xảy ra, vì đa số các tình trạng tương tự có thể phân biệt rõ ràng qua tiền sử bệnh và thăm khám với bác sĩ. Dưới đây là một số tình trạng cần phân biệt:
Viêm thượng củng mạc thường là một bệnh lành tính và trong nhiều trường hợp, nó có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc biệt. Thông thường, các triệu chứng sẽ giảm dần và biến mất trong vòng 1-2 tuần.
Viêm thượng củng mạc có thể tái phát, đặc biệt ở những người có các yếu tố nguy cơ hoặc bệnh lý nền. Mặc dù đây là một bệnh lành tính, nhưng tình trạng tái phát có thể xảy ra nếu các nguyên nhân tiềm ẩn không được kiểm soát hoặc loại bỏ.
Để điều trị viêm thượng củng mạc, bạn có thể lựa chọn Trung tâm Mắt Công nghệ cao – Hệ thống BVĐK Tâm Anh. Tại đây, bạn sẽ được thăm khám toàn diện và đánh giá kỹ lưỡng tình trạng bệnh bởi đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và chuyên môn cao.
Ngoài ra, trung tâm còn được trang bị hệ thống công nghệ tiên tiến và cơ sở vật chất hiện đại, hỗ trợ tối ưu cho việc chẩn đoán và điều trị các bệnh về mắt. Cùng với quy trình chăm sóc tận tâm, chuyên nghiệp, bạn hoàn toàn có thể yên tâm về hiệu quả điều trị cũng như chất lượng dịch vụ tại đây.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tuy là bệnh lành tính và dễ điều trị, nhưng viêm thượng củng mạc gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến cuộc sống và sinh hoạt hàng ngày của người bệnh. Vì vậy, việc chăm sóc và bảo vệ đôi mắt để ngăn ngừa bệnh lý này nói riêng, cũng như các bệnh nhãn khoa nói chung, là điều vô cùng cần thiết. 1 đôi mắt khỏe mạnh chính là nền tảng cho chất lượng cuộc sống tốt hơn.
