Nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B khi mang thai không nghiêm trọng đối với mẹ bầu, nhưng có thể gây hại cho trẻ sơ sinh như nhiễm trùng huyết, viêm phổi, viêm màng não và thậm chí là tử vong. Dưới đây là những thông tin mẹ cần biết nếu nhiễm liên cầu khuẩn B khi mang thai.
Liên cầu khuẩn nhóm B (Group B streptococcus – GBS) là một loại vi khuẩn có thể tìm thấy trong âm đạo hoặc trực tràng của phụ nữ mang thai. GBS thường được tìm thấy trong âm đạo và/hoặc trực tràng ở khoảng 25% phụ nữ khỏe mạnh. GBS thường không gây ra bệnh nghiêm trọng và không phải là bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs). (1)
ThS.BS Lê Nhất Nguyên, Bác sĩ Sản Phụ khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Quận 8 cho biết, GBS thường được tìm thấy trong âm đạo hoặc trực tràng của mẹ bầu, điều này đồng nghĩa GBS có thể truyền từ mẹ sang thai nhi trong quá trình chuyển dạ. Tuy nhiên tình trạng này khá hiếm, chỉ xảy ra ở 1-2/100 trẻ sơ sinh nếu mẹ không được điều trị kháng sinh trong quá trình chuyển dạ. Khả năng trẻ sơ sinh bị bệnh thấp hơn nhiều khi mẹ được điều trị.
Không ít mẹ bầu thắc mắc tại sao lại bị nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B khi mang thai? GBS tồn tại trong cơ thể người một cách tự nhiên, kể cả ở phụ nữ khỏe mạnh. Đến nay vẫn chưa rõ con đường lây lan của GBS vì vi khuẩn này không lây qua đường tình dục, cũng không lây qua đường ăn uống hoặc tiếp xúc với người khác.
Tuy nhiên, trong quá trình chuyển dạ và sinh ngả âm đạo (sinh thường), mẹ có thể truyền vi khuẩn sang trẻ sơ sinh nếu trẻ tiếp xúc hoặc nuốt phải chất lỏng chứa GBS. Đây chính là nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh dương tính với GBS trong tuần đầu tiên sau sinh.
Theo bác sĩ Nguyên, hầu hết mẹ bầu thường không có biểu hiện gì khi nhiễm GBS. Một số trường hợp GBS gây nhiễm trùng ối, nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm nội mạc tử cung. Vi khuẩn GBS chứa nhiều men phospholipid A2 để tổng hợp prostaglandin E2 nên có thể gây sảy thai, thai lưu, vỡ ối sớm, sinh non… hoặc gây viêm nhiễm tổn thương đường sinh dục khi chuyển dạ.
Khoảng 25% mẹ bầu bị GBS nhưng không biết vì không có triệu chứng. Đó là lý do tất cả mẹ bầu nên được kiểm tra GBS vào giai đoạn cuối thai kỳ để phát hiện loại vi khuẩn phổ biến này, qua đó được lên kế hoạch chăm sóc và theo dõi thai kỳ để bảo vệ thai nhi. (2)
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo sàng lọc thường quy liên cầu khuẩn nhóm B ở tất cả thai kỳ, trong khoảng từ 36 tuần đến 37 tuần 6 ngày (đối với đơn thai) hoặc 32-34 tuần (đối với đa thai). Tầm soát bằng phương pháp cấy phân lập vi trùng và kháng sinh đồ. Đối với những thai kỳ nguy cơ cao như dọa sinh non trên thai non tháng ≤37 tuần, rỉ ối hoặc vỡ ối, chuyển dạ chưa tầm soát GBS… sẽ được tầm soát bằng phương pháp xét nghiệm sinh học phân tử GBS Real-Time PCR. PCR có độ nhạy cao và cho thời gian trả kết quả nhanh hơn so với phương pháp cấy truyền thống. Kết quả xét nghiệm dương tính nghĩa là mẹ đã nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B khi mang thai.
Nếu mẹ bị nhiễm GBS trong quá trình chuyển dạ sinh con mà không được điều trị, nguy cơ trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng khoảng 1-2%. Nguy cơ này sẽ cao hơn nếu mẹ có bất kỳ một trong các yếu tố sau đây:
GBS không ảnh hưởng đến thai nhi khi thai nhi vẫn còn nằm trong tử cung và được bảo vệ trong màng ối nguyên vẹn. Tuy nhiên, trẻ sơ sinh có thể bị nhiễm GBS trong quá trình chuyển dạ và sinh nở. Do đó, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng kháng sinh để giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh cho trẻ.
Mặc dù trẻ sơ sinh hiếm khi nhiễm GBS, nhưng nếu nhiễm GBS sẽ rất nghiêm trọng. Trẻ sơ sinh nhiễm GBS có thể mắc bệnh nhiễm trùng khởi phát sớm hoặc khởi phát muộn.
Với nhiễm trùng khởi phát sớm, trẻ sơ sinh sẽ có các triệu chứng rõ ràng trong vòng 12-48 giờ sau khi sinh hoặc trong vòng 7 ngày đầu tiên. Bệnh khởi phát sớm có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng như:
Nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B khởi phát muộn thường do trẻ sơ sinh tiếp xúc với mẹ hoặc những người khác bị nhiễm GBS. Với bệnh khởi phát muộn, trẻ có các triệu chứng trong khoảng 1 tuần đến vài tháng sau khi sinh.
Mặc dù nhiễm trùng khởi phát muộn ít phổ biến hơn và ít có nguy cơ dẫn đến tử vong hơn so với nhiễm trùng khởi phát sớm, nhưng bệnh cũng rất nghiêm trọng và có thể gây viêm màng não. Ở trẻ sơ sinh, các triệu chứng cảnh báo viêm màng não khá mờ nhạt nên khó phát hiện. Nếu nhận thấy trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào gồm lừ đừ, quấy khóc, sốt cao, bú kém… mẹ hãy đưa trẻ thăm khám ngay để được bác sĩ kiểm tra và chẩn đoán chính xác.
Bác sĩ Nguyên chia sẻ, để giảm nguy cơ lây nhiễm GBS từ mẹ sang trẻ sơ sinh, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị kháng sinh cho những mẹ bầu bị nhiễm trùng tiểu do GBS và yêu cầu kháng sinh dự phòng trong quá trình chuyển dạ cho những trường hợp sau:
Để giảm thiểu các nguy cơ của GBS, mẹ bầu sẽ được sử dụng thuốc kháng sinh để loại bỏ vi khuẩn có thể gây hại cho trẻ sơ sinh. Nếu phát hiện GBS ở âm đạo hoặc trực tràng, mẹ không cần điều trị kháng sinh cho đến khi quá trình chuyển dạ bắt đầu, bởi nghiên cứu cho thấy, việc điều trị kháng sinh trước khi chuyển dạ không giúp giảm nguy cơ nhiễm GBS ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, nếu phát hiện GBS trong nước tiểu, mẹ cần điều trị kháng sinh ngay khi có chẩn đoán để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI).
Penicillin là kháng sinh được sử dụng để dự phòng nhiễm GBS khởi phát sớm ở trẻ sơ sinh. Việc điều trị nên bắt đầu càng sớm càng tốt khi mẹ có dấu hiệu chuyển dạ hoặc vỡ ối. Khi được điều trị kháng sinh, tỷ lệ lây nhiễm bệnh từ mẹ sang trẻ rất thấp. Theo nghiên cứu, kháng sinh giúp giảm nguy cơ trẻ sơ sinh bị nhiễm GBS trong tuần đầu tiên sau sinh từ khoảng 1/400 xuống còn 1/4000.
Một số mẹ bầu có thể cảm thấy buồn nôn hoặc tiêu chảy sau khi sử dụng penicillin, đó là các tác dụng phụ tạm thời của thuốc và sẽ giảm khi ngừng sử dụng. Số ít trường hợp xuất hiện các phản ứng nghiêm trọng, sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Nếu mẹ có tiền sử dị ứng với penicillin hoặc bất kỳ loại thuốc nào, hãy thông báo cho bác sĩ để được chỉ định loại kháng sinh khác an toàn hơn.
Trường hợp mẹ lựa chọn không sử dụng kháng sinh trong chuyển dạ, trẻ sơ sinh cần được theo dõi chặt chẽ trong vòng 12 giờ sau khi sinh vì trẻ có nguy cơ nhiễm GBS khởi phát sớm cao hơn.
Sau khi sinh, trẻ sơ sinh cần được theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu của GBS nếu có:
Việc chẩn đoán và điều trị sớm tình trạng nhiễm GBS ở trẻ sơ sinh là rất quan trọng bởi nếu chậm trễ có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng trẻ. Mẹ hãy đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ kiểm tra và chẩn đoán chính xác khi trẻ có những dấu hiệu sau:
Nếu phát hiện nhiễm GBS trước khi mang thai, mẹ hãy điều trị dứt điểm. Nếu nhiễm GBS trong khi mang thai, bác sĩ sẽ tư vấn cho mẹ phác đồ điều trị kháng sinh dự phòng GBS trong quá trình chuyển dạ. Điều quan trọng là mẹ hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn kế hoạch theo dõi, chăm sóc và bảo vệ thai nhi tốt nhất.
>>> Xem thêm: Chăm sóc tiền sản là gì? Hướng dẫn các bước để có thai kỳ khỏe mạnh
Khi xét nghiệm GBS có kết quả dương tính, hầu hết các mẹ bầu đều có chung nỗi lo sợ rằng quá trình chuyển dạ sinh thường sẽ lây bệnh cho con, phải sinh mổ mới đảm bảo an toàn cho trẻ sơ sinh.
Tuy nhiên, mẹ cần biết rằng kết quả xét nghiệm GBS dương tính không phải là cơ sở để chỉ định phẫu thuật lấy thai. Mẹ vẫn được theo dõi chuyển dạ như thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng thuốc kháng sinh qua đường tĩnh mạch khi có dấu hiệu chuyển dạ để bảo vệ thai nhi không lây nhiễm GBS từ mẹ trong quá trình chuyển dạ. Đối với những trường hợp có chỉ định mổ lấy thai sẽ không cần sử dụng kháng sinh dự phòng GBS nếu mẹ chưa có dấu hiệu chuyển dạ hoặc ối chưa vỡ.
Nhưng mẹ cũng cần lưu ý rằng, các trường hợp có chỉ định sinh mổ vẫn nên được xét nghiệm tầm soát GBS vì chuyển dạ có thể xảy ra trước khi mổ lấy thai. Nếu kết quả xét nghiệm GBS dương tính, trẻ sơ sinh cần được theo dõi sát sao bệnh GBS sau khi sinh.
Mẹ vẫn có thể nuôi con bằng sữa mẹ. Việc cho con bú vẫn an toàn, không được chứng minh làm tăng nguy cơ nhiễm GBS mà ngược lại còn mang lại nhiều lợi ích cho cả mẹ và trẻ sơ sinh.
Trung tâm Sản Phụ khoa Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia – bác sĩ giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, sở hữu hệ thống máy móc hiện đại, phác đồ chuyên sâu và cá thể hóa, phối hợp chặt chẽ cùng các chuyên khoa trong bệnh viện như Trung tâm Xét nghiệm, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, Trung tâm Gây mê hồi sức, Trung tâm Sơ sinh… giúp chẩn đoán chính xác và điều trị dự phòng hiệu quả các trường hợp nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B khi mang thai, giúp mẹ bầu an tâm tận hưởng thai kỳ khỏe mạnh, sinh nở an toàn, trẻ sơ sinh được chăm sóc tốt nhất ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời, đảm bảo sức khỏe và nền tảng phát triển thể chất trong tương lai.
Để đặt hẹn thăm khám và tư vấn với các chuyên gia – bác sĩ Sản Phụ khoa tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, mẹ vui lòng liên hệ đến:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là những thông tin tổng quan về nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B khi mang thai. Nếu có bất kỳ thắc mắc hoặc lo lắng nào, mẹ bầu có thể đến ngay Trung tâm Sản Phụ khoa Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được các chuyên gia – bác sĩ giỏi tư vấn cụ thể!
