Trào ngược dạ dày là một trong những bệnh lý tiêu hóa thường gặp, có thể diễn ra tạm thời hoặc kéo dài, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Vậy nguyên nhân gây bệnh và làm sao để phòng tránh hiệu quả?
Trào ngược dạ dày là tình trạng dịch vị dạ dày với thành phần chính là axit, đôi khi kèm theo thức ăn chưa tiêu hóa và dịch mật trào lên thực quản (một ống nối từ miệng đến dạ dày). Hiện tượng này có thể xảy ra tạm thời do ăn no, nằm sau khi ăn, căng thẳng hoặc sử dụng rượu bia và thuốc lá. Tuy nhiên, nếu kéo dài, axit có thể làm kích thích lớp niêm mạc thực quản và gây những triệu chứng khó chịu như ợ hơi, ợ nóng, đau rát ngực, buồn nôn… Nghiêm trọng hơn, axit còn có thể di chuyển lên hầu họng và thanh quản, dẫn đến kích ứng cổ họng và xoang.
Bệnh xảy ra do cơ vòng thực quản dưới (LES) – một dải cơ nằm ở vị trí tiếp giáp thực quản và dạ dày, bị suy yếu tạm thời hoặc vĩnh viễn. LES bị giãn bất thường hoặc không đóng kín sẽ khiến axit trào ngược lên thực quản. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này có thể do:
Các triệu chứng thường rõ ràng và nghiêm trọng hơn vào ban đêm hoặc sau khi ăn no, nằm, cúi người, hút thuốc và uống rượu bia. Người bệnh có thể nhận thấy những biểu hiện như:
Những dạng trào ngược thường gặp gồm:
Những phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng gồm:
Thông thường, bác sĩ có thể sử dụng thang điểm GERD-Q để đánh giá ban đầu về dạ dày trào ngược dựa trên các triệu chứng lâm sàng. Hệ thống gồm 6 câu hỏi với thang điểm từ 0 – 3 (câu 1, 2, 5 và 6) và 3 – 0 (câu 3, 4) liên quan đến triệu chứng, tần suất, mức độ nghiêm trọng, biểu hiện liên quan và tác động đến chất lượng cuộc sống. (1)
Kết quả GERD-Q giúp bác sĩ phân biệt chứng trào ngược tạm thời và thường xuyên, từ đó chỉ định những xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết để chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị tối ưu. Ngoài ra, GERD-Q còn được ứng dụng nhằm theo dõi hiệu quả của quá trình điều trị bệnh. Tổng điểm GERD-Q trên 8 có thể gợi ý nguy cơ bị dạ dày trào ngược và cần thêm những phương pháp khác để xác nhận.
Khoảng 10 – 20% trường hợp trào ngược dạ dày thực quản có phát hiện bất thường trong quá trình nội soi. Tuy nhiên, phương pháp này giúp kiểm tra mức độ tổn thương và đánh giá khả năng xảy ra biến chứng như viêm thực quản, Barrett thực quản và hẹp thực quản.
Bác sĩ sẽ sử dụng một ống soi mềm và dài luồn qua miệng, đưa vào thực quản, dạ dày và tá tràng. Camera gắn ở đầu ống sẽ thu hình ảnh bên trong của các cơ quan này và truyền lên màn hình có độ phân giải cao. Qua đó bác sĩ có thể quan sát các cấu trúc bên trong đường tiêu hóa trên rõ ràng nhất để phát hiện và đánh giá tổn thương chính xác nhất. Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy một mẫu mô và mang đến phòng thí nghiệm để sinh thiết và tìm kiếm dấu hiệu bất thường.
Đo pH trở kháng 24 giờ giúp xác định tần suất và nguyên nhân trào ngược có phải do axit hay không. Bác sĩ sẽ đưa một ống thông nhỏ và mềm có cảm biến trở kháng vào đường mũi xuống thực quản và dạ dày. Ống được kết nối với một thiết bị ghi dữ liệu nhỏ có thể đeo ngang thắt lưng để ghi nhận sự thay đổi nồng độ axit và những hoạt động khác của thực quản suốt 24 giờ. Trào ngược được cho là do axit khi pH nhỏ hơn 4 tối thiểu 5 giây khi xảy ra trào ngược; nếu cao hơn, nguyên nhân có thể liên quan đến dịch mật hoặc yếu tố khác.
Bên cạnh đó, bác sĩ có thể chỉ định đo áp lực nhu động thực quản nhằm loại trừ những bệnh lý có triệu chứng tương tự hoặc đánh giá trước khi phẫu thuật chống trào ngược. Một ống thông cảm ứng áp suất sẽ được đặt vào mũi và di chuyển xuống thực quản cho đến khi hình ảnh đường áp lực màu của cơ thắt thực quản trên và dưới hiện lên màn hình. Qua đó, bác sĩ sẽ đánh giá sức mạnh và sự phối hợp của các cơn co thắt cơ, đồng thời kiểm sức mạnh và độ giãn của LES.
Tùy theo trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp chẩn đoán bổ sung như:
Bất cứ ai cũng có khả năng bị trào ngược axit dạ dày. Tuy nhiên, nguy cơ sẽ cao hơn nếu thuộc một trong những trường hợp sau:
Nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng như:
Tùy theo mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp điều trị như: (3)
Để phòng ngừa, người bệnh nên thực hiện những biện pháp sau:
Hạn chế sử dụng những thực phẩm làm tăng nguy cơ trào ngược như socola, đồ ăn nhiều dầu mỡ, cà phê, rượu bia và bạc hà. Thay vào đó, nên bổ sung những thực phẩm tốt cho hệ tiêu hóa như ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, sữa chua, thịt thăn lợn, các loại cá chế biến bằng cách hấp hoặc nấu canh… Có thể chia nhỏ thành nhiều bữa ăn để hạn chế áp lực lên dạ dày và không nên nằm ngay sau khi ăn.
Thừa cân và căng thẳng kéo dài làm trầm trọng thêm các triệu chứng của GERD. Vì vậy, một trong những cách phòng tránh tốt nhất là chủ động duy trì cân nặng hợp lý và giảm stress bằng những biện pháp như vận động thể chất đều đặn, trò chuyện với gia đình và bạn bè, tham gia các hoạt động xã hội…
Mỗi người nên ngủ đủ 7 – 8 tiếng mỗi ngày. Khi ngủ, có thể nâng cao đầu giường khoảng 15 – 20 cm hoặc nằm nghiêng về bên trái để giảm trào ngược. Song song đó, tập luyện thể thao cũng góp phần kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ bị GERD. Những môn thể thao có thể tham khảo gồm đi bộ, đạp xe, aerobic, yoga…
Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa tiêu hóa nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, đặc biệt kèm theo những dấu hiệu bất thường như nuốt khó, đau tức ngực, ho liên tục, tăng tiết nước bọt…
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trào ngược dạ dày có thể điều trị bằng những phương pháp như sử dụng thuốc, điều chỉnh lối sống hoặc phẫu thuật (nếu triệu chứng nghiêm trọng). Tuy nhiên, nếu không can thiệp kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nặng và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, người bệnh nên đến bệnh viện thăm khám chuyên khoa tiêu hóa càng sớm càng tốt nếu nhận thấy những dấu hiệu bất thường như ợ hơi, ợ chua, đau tức vùng thượng vị, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân…
