Rối loạn chức năng gan có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài, khiến người bệnh chỉ phát hiện khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây chức năng gan bị rối loạn, các dấu hiệu cảnh báo sớm và phương pháp điều trị phù hợp giúp chủ động bảo vệ cơ quan quan trọng này.
Rối loạn chức năng gan là tình trạng gan không thể thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ thiết yếu như chuyển hóa dinh dưỡng, tổng hợp protein, thải độc tố và sản xuất dịch mật hỗ trợ tiêu hóa. Trên thực tế, có nhiều yếu tố dẫn đến rối loạn chức năng của gan bao gồm chế độ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt, bệnh lý nền, tuổi tác… Việc xác định chính xác nguyên nhân gan hoạt động kém giúp bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp, đồng thời giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe an toàn, hiệu quả.
Một số nguyên nhân có thể gây rối loạn chức năng gan, bao gồm:
Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến gan phải làm việc quá tải, cụ thể:
Thói quen sinh hoạt không khoa học như thức khuya, căng thẳng kéo dài, ít vận động, sử dụng chất kích thích… đều tác động tiêu cực đến gan. Đặc biệt, các loại thức uống chứa lượng cồn cao như rượu, bia… khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa tại gan, sinh ra acetaldehyde – một chất độc phá hủy màng tế bào gan. Dung nạp thức uống chứa cồn thường xuyên trong thời gian dài có thể dẫn đến viêm gan do rượu, xơ gan hoặc ung thư gan.
Hút thuốc lá cũng là tác nhân làm giảm lượng oxy trong máu, khiến gan phải tăng cường hoạt động để thải lọc độc tố. Ngoài ra, kéo dài tình trạng stress và thiếu ngủ cũng là tác nhân gây tổn thương tế bào gan, giảm khả năng hồi phục hồi tự nhiên.
Lạm dụng thuốc là nguyên nhân phổ biến gây rối loạn chức năng gan, tiềm ẩn nguy cơ khởi phát biến chứng nguy hiểm. Đặc biệt là việc lạm dụng các loại thuốc như thuốc giảm đau, hạ sốt (đặc biệt là nhóm paracetamol), kháng sinh hoặc thuốc chống lao có thể sinh độc chất trong quá trình chuyển hóa, làm hại tế bào gan.
Ngoài ra, việc tự ý sử dụng thực phẩm chức năng, thuốc Đông y hoặc thuốc không rõ nguồn gốc khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ có thể gây tổn thương gan nặng nề. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ đơn thuốc điều trị của bác sĩ, không tự ý kết hợp hay kéo dài thuốc khi chưa được chỉ định.
Nhiễm các loại virus gây viêm gan như virus viêm gan A, B, C, D hoặc E là nguyên nhân điển hình gây tổn thương gan. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, các loại virus này sẽ gây viêm và phá hủy tế bào gan, khiến gan sưng to, hoạt động kém hiệu quả.
Nếu không được điều trị triệt để, viêm gan do virus có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính, xơ gan, thậm chí ung thư gan. Ngoài virus, một số vi khuẩn, ký sinh trùng (như amip, sán lá gan) cũng gây viêm nhiễm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan.
Trong quá trình lão hóa, khả năng tái tạo tế bào gan có xu hướng giảm dần. Đồng thời, lưu lượng máu qua gan cũng giảm theo tuổi, làm giảm khả năng chuyển hóa và thải độc. Ngoài ra, người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh, sử dụng thuốc kéo dài, khiến gan phải xử lý nhiều độc chất hơn. Khi đó, nguy cơ bị rối loạn chức năng của gan có thể gia tăng theo độ tuổi.
Một số bệnh mạn tính như tiểu đường, béo phì, rối loạn mỡ máu, bệnh lý tuyến giáp hay sỏi mật đều có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan. Ở người béo phì, mỡ tích tụ trong gan làm thay đổi cấu trúc mô gan, gây viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Ngoài ra, các bệnh về tim mạch, thận hoặc đường mật có thể là tác nhân khiến lưu lượng máu đến gan bị thay đổi cũng làm suy giảm chức năng gan theo thời gian.
Triệu chứng rối loạn chức năng gan thường không biểu hiện rõ rệt ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, khi tế bào gan bị tổn thương đáng kể, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như:
Vàng da và củng mạc mắt là dấu hiệu của các bệnh lý về gan thường gặp. Khi gan suy giảm, kéo theo khả năng xử lý sắc tố mật bilirubin giảm theo. Bilirubin tích tụ trong máu, lắng đọng ở da và mắt, gây tình trạng vàng da, vàng mắt, kèm theo ngứa nhẹ.
Dịch mật do gan sản xuất đóng vai trò tạo màu cho phân. Khi gan rối loạn, dịch mật bị ứ trệ, khiến phân nhạt màu hoặc bạc màu, trong khi nước tiểu trở nên sẫm hơn bình thường. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo ứ mật hoặc viêm gan, người bệnh cần sớm đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám chuyên sâu.
Rối loạn chức năng của gan ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Người bệnh thường cảm thấy đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc chán ăn, đặc biệt là khi ăn thực phẩm nhiều dầu mỡ. Cảm giác chán ăn kéo dài sẽ khiến người bệnh bị sụt cân và thiếu dinh dưỡng.
Khi gan hoạt động kém, quá trình chuyển hóa năng lượng bị đình trệ, độc tố tích tụ trong máu, khiến người bệnh thường xuyên mệt mỏi, khó tập trung, làm việc kém hiệu quả.
Triệu chứng đau tức vùng hạ sườn phải có thể xuất hiện khi gan to hoặc viêm gan. Cảm giác đau âm ỉ, nặng tức thường tăng lên sau khi ăn hoặc khi người bệnh thay đổi tư thế.
Khi gan mất khả năng tổng hợp albumin, dịch bị ứ đọng trong khoang bụng, khiến bụng căng phồng, da bụng bóng và dễ nhiễm trùng dịch báng. Đây là tình trạng nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp.
Chất độc không được thải qua gan sẽ tích tụ dưới da, gây ngứa và phát ban. Người bệnh thường gãi nhiều khiến da trầy xước, dễ nhiễm khuẩn thứ phát. Triệu chứng ngứa thường tăng về đêm, ảnh hưởng lớn đến giấc ngủ và tinh thần của người bệnh.
Để xác định tình trạng rối loạn chức năng gan, bác sĩ sẽ chỉ định kết hợp nhiều xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán khác nhau:
Rối loạn chức năng gan là dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương và nếu không điều trị sớm, có thể tiến triển thành các bệnh lý mạn tính như viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan. Khi gan mất khả năng thải độc, cơ thể dễ bị ngộ độc, rối loạn đông máu, phù, cổ trướng, bệnh não gan hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng. (2)
Điều trị rối loạn chức năng gan cần được cá thể hóa cho từng trường hợp, dựa trên nguyên nhân cụ thể và mức độ tổn thương gan.
Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng một số loại thuốc để hỗ trợ cải thiện chức năng gan. Phác đồ điều trị bằng thuốc sẽ được bác sĩ chỉ định cụ thể về loại thuốc, liều lượng và tần suất sử dụng sao cho phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Các loại thuốc thường có trong phác đồ điều trị rối loạn chức năng của gan như thuốc kháng virus, thuốc điều hòa miễn dịch, thuốc bảo vệ chức năng gan…
Bên cạnh phác đồ điều trị y khoa, người bệnh cần kết hợp việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt, tuân thủ lối sống khoa học:
Khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn có biến chứng như cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan…, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định người bệnh áp dụng phác đồ điều trị đặc hiệu. Trường hợp suy gan nặng, ghép gan có thể là giải pháp tối ưu nhằm cứu sống người bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.
Để phòng ngừa rối loạn chức năng gan, mỗi người cần bắt đầu từ việc xây dựng lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Cụ thể:
Mỗi người nên chọn thăm khám sức khỏe, kiểm tra chức năng gan định kỳ tại các bệnh viện uy tín, ứng dụng máy móc hiện đại và công nghệ tiên tiến. Đơn cử như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đầu tư đồng bộ các thiết bị chuyên dụng chuẩn quốc tế phục vụ chẩn đoán chính xác các bệnh lý về gan như rối loạn chức năng của gan, viêm gan B – D, gan nhiễm mỡ, xơ gan, ung thư gan… bao gồm:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, mức độ nguy hiểm của tình trạng rối loạn chức năng gan phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, thời gian phát hiện và khả năng đáp ứng điều trị. Tuy nhiên, với phác đồ điều trị phù hợp của bác sĩ giàu kinh nghiệm và theo dõi y tế định kỳ, người bệnh hoàn toàn có thể cải thiện chức năng gan tối ưu và sớm phục hồi sức khỏe.
