Tìm hiểu về viêm gan B mạn tính tiến triển

Viêm gan B mạn tính tiến triển tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. Làm sao để nhận biết và điều trị bệnh hiệu quả?

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ viêm gan B mạn tính tiến triển

Virus viêm gan B (HBV) sau khi xâm nhập vào cơ thể sẽ tấn công tế bào gan (hepatocyte). Hệ miễn dịch sẽ phản ứng để tiêu diệt virus, đồng thời gan cũng hoạt động nhiều hơn bằng cách tăng lượng enzyme và dẫn đến viêm gan, gọi là viêm gan B cấp tính. Đa số trường hợp có thể loại bỏ virus trong khoảng 6 tháng kể từ khi nhiễm, không còn lây lan cho người khác và giảm khả năng tái nhiễm trong tương lai.

Tuy nhiên, nếu không được đào thải ra khỏi cơ thể trong vòng 6 tháng, virus sẽ tiếp tục nhân lên trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Điều này dẫn đến viêm gan B mạn tính tiến triển, tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan và ung thư gan. Song song đó, người bệnh cũng có thể lây truyền virus cho người khác. Tình trạng này có thể xảy ra ở những đối tượng như:

• Tuổi tác cao, đặc biệt là người trên 40 tuổi
• Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới
• Đồng nhiễm các loại virus khác như viêm gan C, viêm gan D hoặc HIV
• Hệ miễn dịch suy giảm do dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thiếu hụt chất dinh dưỡng
• Người từng ghép tạng hoặc đang điều trị bằng hóa trị, xạ trị
• Mắc các rối loạn chuyển hóa di truyền như bệnh Wilson, ứ sắt
• Lạm dụng rượu bia, thuốc và các chất kích thích

Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng

Người bị viêm gan B mạn tính tiến triển có thể xuất hiện những triệu chứng lâm sàng như đau tức hạ sườn phải, mệt mỏi, vàng da và mắt, chán ăn, buồn nôn, đỏ lòng bàn tay… Tuy nhiên, những biểu hiện này thường ít hoặc không rõ ràng nên khó nhận biết. Đa số trường hợp được phát hiện thông qua các chẩn đoán cận lâm sàng khi khám sức khỏe tổng quát. Những dấu hiệu có thể gợi ý nhiễm HBV mạn tính gồm:

• Xét nghiệm máu:
  • HBsAg dương tính > 6 tháng
  • HBsAg dương tính kèm HBc total dương, HBc IgM âm tính
  • Chức năng gan: chỉ số alanine aminotransferase (ALT), AST tăng cao liên tục
• Siêu âm đo độ đàn hồi gan: giúp quan sát hình ảnh của gan, qua đó đánh giá mức độ cứng, xơ hóa và sẹo của gan.
• Sinh thiết gan: bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ từ gan và mang đến phòng thí nghiệm để kiểm tra và tìm kiếm những dấu hiệu bất thường.

Chẩn đoán viêm gan B mạn tính tiến triển

Những phương pháp chẩn đoán HBV mạn tính tiến triển gồm:

1. Xét nghiệm huyết thanh học và virus học

Xét nghiệm huyết thanh học và virus học kiểm tra các chỉ số gồm:

• Những chỉ số liên quan đến HBV:
  • HBsAg: kháng nguyên bề mặt HBV
  • HBeAg: kháng nguyên e của HBV
  • Anti-HBs: kháng thể kháng kháng nguyên bề mặt HBV
  • Anti-HBc: kháng thể kháng kháng nguyên lõi HBV
  • Anti-HBe: kháng thể kháng kháng nguyên e của HBV
• Xét nghiệm HBV-DNA định lượng (tải lượng virus)
• Xét nghiệm chức năng gan: đánh giá các chỉ số alanine aminotransferase huyết thanh (ALT), aspartate aminotransferase (AST) và phosphatase kiềm
• Xét nghiệm khác: albumin huyết thanh, bilirubin, số lượng tiểu cầu và thời gian prothrombin
• Xét nghiệm kiểu gen HBV (HBV genotype)

2. Đánh giá mức độ xơ hóa gan

Các cấp độ xơ hóa gan gồm:

• F0: không có xơ hóa
• F1: xơ hóa khoảng cửa
• F2: xơ hóa khoảng cửa với vài cầu nối
• F3: xơ hóa bắt cầu
• F4: xơ gan

Để đánh giá mức độ xơ hóa gan ở người bị HBV mạn tính tiến triển, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm đo độ đàn hồi gan hoặc áp dụng chỉ số FIB-4.

3. Sinh thiết gan trong trường hợp cần thiết

Bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ từ gan để kiểm tra và đánh giá mức độ tổn thương gan và đề xuất phương pháp điều trị phù hợp. Những trường hợp không nên áp dụng gồm nhiễm trùng máu, rối loạn đông máu, suy hô hấp hoặc người bệnh không hợp tác khi thực hiện.

Phương pháp điều trị

Người mắc HBV mạn tính tiến triển có thể cần điều trị và theo dõi lâu dài, kể cả khi các triệu chứng thuyên giảm. Mục tiêu nhằm giảm tải lượng virus, kiểm soát mức ALT và hạn chế nguy cơ tổn thương gan. Ngưng điều trị đột ngột có thể khiến bệnh tái phát nghiêm trọng hoặc biến chứng xơ gan, ung thư gan. Những phương pháp điều trị phổ biến gồm: (1)

• Thuốc kháng virus: Được chỉ định trong trường hợp HBV-DNA tăng, chỉ số men gan tăng và có dấu hiệu biến chứng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ để tránh tác dụng phụ.
• Biện pháp hỗ trợ:
  • Điều chỉnh chế độ ăn uống lành mạnh, bổ sung nhiều thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, uống đủ nước
  • Tránh tiêu thụ thực phẩm nhiều muối, đường, dầu mỡ, thức ăn nhanh, rượu bia, cà phê và các chất kích thích
  • Tập thể dục đều đặn, kiểm soát cân nặng hợp lý
  • Khám sức khỏe định kỳ để theo dõi các chỉ số liên quan
• Phẫu thuật: Ghép gan có thể được cân nhắc khi không đáp ứng điều trị nội khoa hoặc gan tổn thương nghiêm trọng.

Biến chứng thường gặp

Viêm gan virus B mạn tính tiến triển có thể gây ra những biến chứng như:

1. Xơ gan mất bù

Đây là một trong những biến chứng thường gặp ở người mắc viêm gan B mạn tính tiến triển. Bệnh xảy ra khi gan tổn thương khiến mô sẹo hình thành dày đặc dẫn đến suy giảm chức năng gan nghiêm trọng. Những triệu chứng phổ biến gồm cổ trướng, sụt cân, mệt mỏi, phù chân, lú lẫn, lòng bàn tay đỏ, ngứa ngáy bất thường…

2. Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC)

HCC được xem như biến chứng nặng nề nhất của HBV mạn tiến triển. Bệnh có tốc độ tiến triển chậm và khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Phần lớn trường hợp được phát hiện khi tổn thương đã lan rộng và dẫn đến suy gan, gây khó khăn trong việc điều trị.

3. Suy gan cấp trên nền mạn (ACLF)

Đây là một hội chứng lâm sàng xảy ra khi có tình trạng mất bù đột ngột ở người mắc bệnh gan mạn tính trước đó. Bên cạnh suy gan, các cơ quan khác cũng có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ tử vong.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát

Để phòng tránh nhiễm HBV, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp như:

1. Tiêm vaccine phòng viêm gan B

Đây là phương pháp phòng ngừa viêm gan B hiệu quả nhất, đặc biệt là những đối tượng có yếu tố nguy cơ cao như:

• Người có thành viên trong gia đình nhiễm HBV
• Người mắc bệnh lây qua đường tình dục, suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh thận giai đoạn cuối có chạy thận
• Người mắc bệnh gan mạn tính, viêm gan C
• Quan hệ tình dục đồng giới hoặc có nhiều bạn tình
• Nhân viên y tế hoặc người đi du lịch đến khu vực đang lưu hành HBV cao

2. Lối sống và dinh dưỡng lành mạnh

Để hạn chế nguy cơ nhiễm HBV, mỗi người nên chú ý điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống lành mạnh bằng những biện pháp như:

• Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tăng cường bổ sung nhiều rau xanh, trái cây và uống đủ nước, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và rượu bia.
• Tập thể dục đều đặn 5 – 7 ngày/tuần
• Ngủ đủ 7 – 8 tiếng/ngày, tránh làm việc quá sức và thức khuya
• Tránh lạm dụng thuốc hoặc tự ý thay đổi liều lượng mà chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ
• Kiểm soát tốt bệnh nền (nếu có), đặc biệt là béo phì, tiểu đường
• Không sử dụng chung bàn chải, khăn tắm, dao cạo râu…
• Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục

3. Theo dõi định kỳ

Mỗi người nên chủ động khám sức khỏe tổng quát và tầm soát viêm gan B định kỳ 1 – 2 lần/năm. Đặc biệt, nếu được chẩn đoán nhiễm HBV, người bệnh nên tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát quá trình bệnh tiến triển.

So sánh viêm gan B mạn tính ổn định và viêm gan B mạn tính tiến triển

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Viêm gan B mạn tính tiến triển cần được điều trị và theo dõi lâu dài, kể cả khi triệu chứng dần cải thiện. Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ virus tái phát và làm tổn thương gan nghiêm trọng.