Biểu hiện rối loạn thị giác và cách phòng ngừa

Rối loạn thị giác là tình trạng khá phổ biến, có thể gây ra những thay đổi bất thường trong việc nhìn, như nhìn mờ, hình ảnh méo mó, thấy ánh sáng nhấp nháy hoặc mất một phần thị trường. Những biểu hiện này có thể chỉ thoáng qua, nhưng đôi khi là dấu hiệu của những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến mắt hoặc hệ thần kinh thị giác. Vậy rối loạn thị giác là gì? Có những biểu hiện nào thường gặp và làm thế nào để phòng ngừa?

Rối loạn thị giác là gì?

Rối loạn thị giác là thuật ngữ chung chỉ những tình trạng bất thường của mắt hoặc hệ thần kinh thị giác. Tình trạng này có thể làm suy giảm khả năng tiếp nhận, xử lý và truyền đạt hình ảnh từ mắt đến não, có thể ảnh hưởng tạm thời hoặc kéo dài, tùy theo nguyên nhân. Một số rối loạn chỉ gây khó chịu nhẹ, trong khi các trường hợp nghiêm trọng có thể gây giảm hoặc mất thị lực, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và chất lượng cuộc sống. (1)

Ai có nguy cơ bị rối loạn thị giác?

Bất kỳ ai cũng có thể trải qua. Tuy nhiên một số bệnh có thể làm tăng nguy cơ mắc phải tình trạng này, bao gồm: (2)

• Các bệnh về mắt: các bệnh có thể gây ảnh hưởng đến thị lực như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, glaucoma, thoái hóa điểm vàng, bệnh võng mạc…
• Bệnh toàn thân: Bệnh đái tháo đường gây tổn thương võng mạc, u não hoặc tổn thương dây thần kinh thị giác, đau nửa đầu gây tình trạng trên thoáng qua, với các biểu hiện như chớp sáng, vầng sáng hoặc mất một phần thị trường.

>>> Xem thêm: Viêm dây thần kinh thị giác là gì?

Nguyên nhân gây rối loạn thị giác

Có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các vấn đề đơn giản của mắt cho đến các bệnh nghiêm trọng toàn thân. Để hiểu rõ hơn, các nguyên nhân này có thể phân loại thành các nhóm chính sau đây: (3)

1. Do tật khúc xạ

Tật khúc xạ là những bất thường về cách ánh sáng hội tụ trong mắt, khiến hình ảnh không được hiển thị rõ nét trên võng mạc. Đây là nguyên nhân phổ biến gây nhìn mờ:

• Cận thị: Khó nhìn rõ các vật ở xa.
• Viễn thị: Khó nhìn rõ các vật ở gần.
• Loạn thị: Gây nhìn mờ hoặc nhìn méo ở mọi khoảng cách.

2. Do bệnh về mắt

Nhiều bệnh tại mắt có thể gây từ nhẹ đến nặng:

• Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD): Mất dần thị lực trung tâm, nhìn méo hình, đường thẳng biến dạng.
• Đục thủy tinh thể: Gây giảm thị lực từ từ và tiến triển.
• Khô mắt: Gây cảm giác cộm, ngứa và nhìn mờ thoáng qua.
• Bệnh võng mạc và màng trước võng mạc: Các rối loạn ảnh hưởng đến võng mạc, gây ra các đường lượn sóng, đốm đen hoặc mất thị lực.
• Tăng nhãn áp (cườm nước, glaucoma): Tổn thương thần kinh thị giác, gây mất thị lực ngoại vi (thu hẹp thị trường hình ống).
• Viêm hoặc tổn thương dây thần kinh thị giác: Gây đau khi chuyển động mắt, mờ mắt hoặc mất màu sắc.
• Bong võng mạc: Gây hiện tượng ruồi bay, chớp sáng và mất thị lực nghiêm trọng.

3. Do bệnh toàn thân

Một số bệnh hệ thống cũng có thể gây ra, do ảnh hưởng đến mạch máu, thần kinh hoặc cấu trúc não:

• Đau nửa đầu: Gây tiền triệu thị giác như chớp sáng, vầng sáng hoặc điểm mù thoáng qua.
• Tăng huyết áp: Có thể gây xuất huyết võng mạc hoặc nhìn mờ.
• Bệnh đái tháo đường: Gây biến chứng võng mạc, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực.
• Đột quỵ, phình động mạch và khối u não: Gây mất thị lực, nhìn đôi hoặc điểm mù do ảnh hưởng đến não bộ.
• Nhiễm trùng, viêm và bệnh tự miễn: Có thể gây viêm mắt, đau và giảm thị lực. Một số tác nhân như virus herpes, vi khuẩn giang mai hoặc lao có thể ảnh hưởng đến mắt và dây thần kinh thị giác.

4. Do tác động ngoại cảnh

Những tổn thương vật lý từ bên ngoài có thể gây rối loạn thị giác như chấn thương đầu hoặc chấn thương mắt, gây ra các triệu chứng như nhìn đôi, mờ mắt hoặc đốm đen.

Các biểu hiện thường gặp

Các dấu hiệu của rối loạn thị giác có thể là:

1. Nhìn mờ

Nhìn mờ là tình trạng mất độ sắc nét của thị lực, khiến các vật thể trở nên khó nhìn và chi tiết không rõ ràng. Tình trạng này có thể là dấu hiệu của các tật khúc xạ như cận, viễn hoặc loạn thị. Trong những trường hợp này, việc đeo kính hoặc kính áp tròng có thể giúp khắc phục. Tuy nhiên, nếu nhìn mờ là triệu chứng của một bệnh lý khác như tiểu đường, thì cần có phương pháp điều trị chuyên sâu hơn.

2. Nhìn đôi (song thị)

Song thị hay nhìn đôi là khi bạn thấy hai hình ảnh của một vật thể duy nhất; có hai loại là song thị một mắt và song thị hai mắt. Đây có thể là dấu hiệu của vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

3. Mù màu

Mù màu là tình trạng suy giảm khả năng phân biệt một số màu sắc nhất định. Hầu hết những người bị mù màu chỉ mù một phần, tức là họ khó phân biệt các sắc thái cụ thể của một vài màu (phổ biến nhất là đỏ và xanh lá cây).

4. Mất thị lực tạm thời

Đây là tình trạng giảm hoặc mất thị lực đột ngột, xuất hiện ngắn ngủi ở một hoặc cả hai mắt. Tình trạng này có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút. Bất kỳ trường hợp mất thị lực đột ngột nào cũng cần được đánh giá y tế ngay lập tức.

5. Nhức mỏi mắt

Nhức mỏi mắt là cảm giác khó chịu hoặc đau ở mắt, có thể khác nhau tùy thuộc vào tình trạng bệnh tiềm ẩn. Cảm giác này có thể giống như bị cào xước khi bạn mở và nhắm mí mắt (thường do khô mắt), hoặc là một cảm giác nhói liên tục, âm ỉ và không thuyên giảm khi nhắm mắt (có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc một bệnh nghiêm trọng hơn).

Rối loạn thị giác có tự khỏi không?

Việc rối loạn thị giác có tự khỏi hay không phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gốc rễ gây ra tình trạng đó. Những trường hợp nhẹ do tác động từ lối sống như mỏi mắt kỹ thuật số, khô mắt tạm thời hoặc các triệu chứng thoáng qua do đau nửa đầu thường có khả năng tự cải thiện sau khi mắt được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, phần lớn liên quan đến cấu trúc như tật khúc xạ (cận, viễn, loạn thị), quá trình lão hóa tự nhiên hay các bệnh nghiêm trọng như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp và tổn thương võng mạc đều không thể tự khỏi mà cần có sự can thiệp chuyên khoa kịp thời.

Chẩn đoán rối loạn thị giác

Để xác định nguyên nhân và mức độ, bác sĩ tại BVĐK Tâm Anh sẽ tiến hành nhiều bước thăm khám và xét nghiệm khác nhau. Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

1. Khám lâm sàng

• Khám thị lực cơ bản: Kiểm tra xem có thay đổi về thị lực khi nhìn gần hay nhìn xa không
• Bài kiểm tra lưới Amsler: Giúp phát hiện biến dạng hoặc điểm mù trong thị giác trung tâm, thường được sử dụng cho người có bệnh liên quan đến điểm vàng. Người bệnh cũng có thể tự kiểm tra tại nhà để theo dõi những thay đổi thị lực.
• Khám mắt giãn đồng tử: Bác sĩ nhỏ thuốc làm giãn đồng tử để quan sát rõ hơn cấu trúc bên trong mắt, phát hiện đục thủy tinh thể, tổn thương võng mạc hoặc dấu hiệu bệnh khác.
• Kiểm tra trường thị giác: Đánh giá tầm nhìn ở các góc phần tư giúp phát hiện sơ bộ tổn thương thị trường.

2. Các xét nghiệm chuyên khoa về mắt

• Chụp mạch huỳnh quang: Dùng thuốc nhuộm huỳnh quang để quan sát hệ mạch máu võng mạc và màng mạch.
• Kiểm tra khô mắt: Như test Schirmer hoặc đo thời gian phá vỡ màng phim nước mắt (TBUT) để đánh giá tình trạng khô mắt.
• Đo thị trường trung tâm, thị trường ám điểm: Giúp phát hiện các tổn thương thị trường.

3. Xét nghiệm cận lâm sàng toàn thân và thần kinh

• Xét nghiệm máu và nước tiểu: Phát hiện các bệnh toàn thân như đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa có ảnh hưởng đến mắt
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI): Đây là các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chi tiết, giúp bác sĩ kiểm tra não bộ để tìm kiếm các nguyên nhân thần kinh gây ra, như đột quỵ hoặc u não.
• Khám sức khỏe tổng quát: Bác sĩ sẽ kiểm tra toàn bộ sức khỏe của bạn để tìm ra các dấu hiệu bệnh có thể liên quan đến thị giác.

Cách điều trị rối loạn thị giác

Để điều trị, bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định được chính xác nguyên nhân gây ra tình trạng này. Tùy thuộc vào vấn đề tiềm ẩn, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, dưới đây là các phương pháp điều trị phổ biến:

• Điều trị bằng thuốc: Với những bệnh nền như đau nửa đầu, bác sĩ có thể kê đơn thuốc để ngăn ngừa các cơn đau tái phát từ đó kiểm soát các biến chứng về thị giác. Ngoài ra thuốc nhỏ mắt cũng có thể sử dụng để điều trị trong các trường hợp như khô mắt hoặc tăng nhãn áp.
• Thay đổi lối sống: Đây là phương pháp hiệu quả để kiểm soát các bệnh toàn thân. Ví dụ việc điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống có thể kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường, từ đó ngăn ngừa các tình trạng bệnh do biến chứng.
• Sử dụng các thiết bị điều chỉnh thị lực: Đối với các rối loạn thị giác do tật khúc xạ, kính gọng hoặc kính áp tròng là giải pháp phổ biến và hiệu quả.
• Phẫu thuật: Trong những trường hợp bệnh nghiêm trọng, phẫu thuật là lựa chọn cuối cùng để điều trị. Phẫu thuật có thể chỉ định để khắc phục các vấn đề như đục thủy tinh thể, bong võng mạc hoặc các bệnh võng mạc khác.

Biện pháp phòng ngừa rối loạn thị giác

Phòng ngừa tình trạng này không chỉ tập trung vào việc chăm sóc mắt mà còn bao gồm việc duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát các bệnh toàn thân:

• Khám mắt định kỳ: Khám mắt định kỳ là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Ngay cả khi bạn không cảm thấy có bất kỳ triệu chứng hay vấn đề nào về mắt, việc kiểm tra thường xuyên giúp bác sĩ phát hiện sớm các bệnh tiềm ẩn.
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Một chế độ ăn uống cân bằng giàu các loại rau củ, trái cây và cá béo giúp cung cấp các vitamin, khoáng chất và axit béo thiết yếu để bảo vệ mắt khỏi tác hại của quá trình oxy hóa và các bệnh liên quan đến tuổi tác. Việc duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh không chỉ có lợi cho thị lực mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tổng thể của bạn.
• Bảo vệ mắt: Khi ra nắng hãy đeo kính râm để bảo vệ mắt khỏi tác hại của ánh nắng mặt trời. Ngoài ra trong quá trình làm việc, đặc biệt là các công việc liên quan đến xây dựng, thể thao hoặc hóa chất, việc đeo kính bảo hộ là bắt buộc và cần thiết. Cuối cùng, khi làm việc với màn hình máy tính hoặc điện thoại, hãy áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút, hãy nhìn vào một vật cách xa khoảng 6 mét (20 feet) trong 20 giây để giúp mắt được thư giãn và giảm mỏi.
• Kiểm soát bệnh toàn thân: Nhiều rối loạn thị giác là hệ quả của các bệnh toàn thân. Do đó kiểm soát tốt các bệnh nền cũng là cách phòng ngừa tình trạng trên.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị các vấn đề về mắt tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Rối loạn thị giác là một dấu hiệu quan trọng từ cơ thể, có thể là hồi chuông cảnh báo cho nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau. Việc hiểu rõ các biểu hiện, nguyên nhân và cách xử lý sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ thị lực của mình.