Chỉ định rút máu điều trị đa hồng cầu áp dụng khi nào?

Rút máu điều trị đa hồng cầu giúp kiểm soát số lượng hồng cầu ở mức an toàn và phòng ngừa nguy cơ xảy ra biến chứng. Vậy, khi nào bác sĩ chỉ định rút máu trong bệnh cảnh đa hồng cầu và cần chú ý gì?

Nguyên lý của phương pháp rút máu điều trị đa hồng cầu

Bệnh đa hồng cầu khiến cơ thể sản sinh hồng cầu quá mức, làm máu đặc hơn bình thường. Máu “đặc” lưu thông chậm, dễ hình thành cục máu đông, gây tắc mạch nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, thuyên tắc phổi…

Nguyên lý của phương pháp rút máu chữa đa hồng cầu là giảm bớt lượng hồng cầu dư thừa để làm loãng máu, từ đó cải thiện tuần hoàn, ngăn ngừa nguy cơ huyết khối. Phương pháp này được thực hiện tương tự như việc hiến máu, nhưng mục đích chính là điều trị bệnh chứ không phải hiến tặng. Máu sau khi rút ra thường được bỏ đi chứ không sử dụng để truyền cho người khác.

Trước đây, tiên lượng sống của người bệnh đa hồng cầu ở mức thấp, trung bình dưới 2 năm. Tuy nhiên, sự ra đời của các kỹ thuật điều trị đã tạo nên bước ngoặt lớn. Ví dụ nhờ có phương pháp này, các trường hợp khó qua khỏi do đột quỵ và nhồi máu cơ tim ở nhóm người bệnh có nguy cơ cao đã giảm đi đáng kể. (1)

Chỉ định rút máu trong điều trị đa hồng cầu

Dưới đây là một số thông tin về chỉ định rút máu trong bệnh đa hồng cầu:

1. Những ai nên thực hiện?

Người bệnh đa hồng cầu nguyên phát thể nguy cơ thấp thường phù hợp với liệu pháp rút máu định kỳ, mà không nhất thiết phải dùng thêm thuốc hỗ trợ. Nhóm đối tượng này gồm:

• Người dưới 60 tuổi và chưa từng bị huyết khối.
• Số lượng tiểu cầu < 1500 x 109/L.

Người bệnh đa hồng cầu nguyên phát thể nguy cơ cao (tuổi ≥ 60 hoặc có tiền sử huyết khối), vẫn có thể được chỉ định tiến hành rút máu, nhưng bác sĩ thường chỉ định dùng phối hợp thêm một số loại thuốc ức chế tủy để kiểm soát bệnh toàn diện hơn.

2. Những ai không nên thực hiện?

Phương pháp điều trị này hầu như không có chống chỉ định tuyệt đối. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp bác sĩ sẽ cân nhắc trước khi chỉ định, gồm:

• Người mắc bệnh tim nặng: Rút máu có thể gây tụt huyết áp, giảm tưới máu đến các cơ quan, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người mắc bệnh tim mạch. Vì thế, ở nhóm người bệnh này, bác sĩ thường rút lượng máu ít hơn và giãn cách thời gian hơn so với người bình thường.
• Phụ nữ mang thai: Hầu hết các thuốc kiểm soát đa hồng cầu (như Hydroxyurea) đều chống chỉ định trong thai kỳ. Rút máu được xem là phương pháp an toàn và chủ yếu để kiểm soát bệnh đa hồng cầu ở phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, việc hút máu phải được thực hiện tại bệnh viện uy tín, dưới sự giám sát chặt chẽ của các bác sĩ, để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Mục tiêu khi rút máu điều trị đa hồng cầu

Mục tiêu chính của phương pháp này là đưa chỉ số HCT (tỷ lệ phần trăm tế bào máu trong máu) xuống dưới 0,45 (45%) và duy trì mức ổn định này lâu dài.

Bên cạnh hematocrit, bác sĩ cũng theo dõi các chỉ số khác để đánh giá hiệu quả điều trị như: số lượng hồng cầu, hemoglobin, số lượng bạch cầu, tiểu cầu. Mục tiêu chung là đưa các chỉ số này về sát mức bình thường, đủ để giảm nguy cơ gặp biến chứng, nhưng vẫn đảm bảo người bệnh không bị thiếu máu quá mức.

Quy trình thực hiện rút máu điều trị đa hồng cầu

Nhìn chung, quy trình thực hiện rút máu điều trị trong đa hồng cầu về cơ bản được tiến hành như sau (thông tin chỉ mang tính tham khảo):

1. Chuẩn bị trước khi thực hiện

• Người bệnh được bác sĩ khám và chỉ định làm xét nghiệm để đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại.
• Bác sĩ giải thích cho người bệnh và gia đình về lợi ích của việc rút máu, cũng như những rủi ro có thể gặp phải.
• Nhân viên y tế chuẩn bị một bộ dụng cụ lấy máu vô trùng, có thể bao gồm: túi đựng máu bằng nhựa dung tích khoảng 350–500ml (có nhãn ghi thông tin người bệnh và đánh dấu là máu bỏ đi), kim lấy máu, dây garô, bông, cồn  sát trùng, băng keo, găng tay vô trùng, máy đo huyết áp, ống nghe…

2. Quá trình thực hiện

• Người bệnh được hướng dẫn nằm ngửa trên giường, kê đầu hơi thấp, giữ tinh thần thoải mái.
• Nhân viên y tế buộc dây garô trên cánh tay người bệnh, cách vị trí chọc tĩnh mạch khoảng 7–10cm.
• Sau đó, tiến hành chọc kim vào tĩnh mạch giữa khuỷu tay.
• Máu theo kim chảy qua dây dẫn vào túi đựng máu đã chuẩn bị sẵn. Lưu ý không tháo dây garô trong suốt quá trình máu chảy để duy trì áp lực dòng máu.
• Để máu chảy nhanh và đều, điều dưỡng có thể hướng dẫn người  bệnh nắm mở bàn tay nhẹ nhàng, liên tục.
• Lượng máu cần rút mỗi lần do bác sĩ chỉ định, thường dao động từ 250–500ml tùy tình trạng của mỗi người bệnh. Người bệnh cao tuổi hoặc có bệnh tim mạch thường chỉ rút khoảng 200–300ml mỗi lần.
• Trong quá trình rút, nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như choáng váng, đổ mồ hôi lạnh, hạ huyết áp…; điều dưỡng có thể cho ngừng rút máu sớm hơn dự kiến và thực hiện các biện pháp hỗ trợ (như truyền dịch).
• Khi đã rút đủ lượng máu, garô được tháo ra, đồng thời dùng kẹp để khóa đường ống truyền máu.
• Tiến hành rút kim nhẹ nhàng ra khỏi tĩnh mạch và dùng bông băng ép chặt lên chỗ chọc kim để cầm máu.
• Chuyển túi máu hủy theo quy chế rác thải y tế.
• Người bệnh được nghỉ ngơi tại chỗ khoảng 15–30 phút để theo dõi.
• Điều dưỡng ghi chép lại bệnh án, tình trạng trước sau tháo máu, mạch nhiệt độ, huyết áp.
• Sau thủ thuật, người bệnh thường có thể ra về trong ngày nhưng cần có người thân đi cùng để phòng trường hợp chóng mặt, té ngã.

Kết quả thực hiện rút máu điều trị đa hồng cầu

Một số thông tin cơ bản về kết quả thực hiện rút máu điều trị đa hồng cầu bao gồm:

1. Nhận định kết quả

Một lần rút máu được coi là đạt yêu cầu khi:

• Đưa hematocrit về sát hoặc dưới mức mục tiêu.
• Người bệnh thấy dễ chịu, không có triệu chứng bất thường, tác dụng phụ biến mất nhanh.
• Máu rút đủ lượng theo chỉ định của bác sĩ, thực hiện rút máu an toàn.

2. Rủi ro có thể xảy ra

Mặc dù là phương pháp điều trị tương đối an toàn, nhưng có thể tiềm ẩn một số rủi ro cần lưu ý:

• Ngất xỉu, hạ huyết áp tư thế, chóng mặt, hoa mắt.
• Buồn nôn, nôn, co giật hoặc co cứng cơ.
• Thiếu sắt gây mệt mỏi, da xanh xao, giảm tập trung.
• Số lượng tiểu cầu hoặc bạch cầu giảm nhẹ so với ban đầu.
• Bầm tím hoặc tụ máu nhỏ dưới da tại vị trí chọc kim

Nhìn chung, phương pháp này ít khi gây nguy hiểm nếu người bệnh được sàng lọc và theo dõi cẩn thận. Đa số các rủi ro nêu trên thường nhẹ, thoáng qua. Điều quan trọng là người bệnh nên thực hiện phương pháp này tại các cơ sở y tế uy tín.

Để phương pháp rút máu điều trị đa hồng cầu đạt hiệu quả tối ưu, người bệnh cần tuân thủ lịch rút máu và tái khám đúng lịch hẹn theo chỉ đỉnh để bác sĩ theo dõi các chỉ số quan trọng. Người bệnh cũng cần kết hợp lối sống khoa học (bỏ thuốc lá, vận động thường xuyên, uống đủ nước…) để hỗ trợ cải thiện tuần hoàn máu hiệu quả hơn.