Bong gân ngón chân và những chi tiết quan trọng

Ngón chân là bộ phận dễ bị tổn thương khi tham gia các hoạt động thể thao hoặc di chuyển mạnh. Bong gân ngón chân không chỉ gây đau nhức, sưng tấy mà còn ảnh hưởng đến khả năng đi lại và vận động hàng ngày. Bài viết này cung cấp những thông tin quan trọng về nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp điều trị và cách phòng ngừa ngón chân bị bong gân, giúp bạn bảo vệ đôi chân hiệu quả và phục hồi nhanh chóng.

Bong gân ngón chân là gì?

Bong gân ngón chân là tình trạng dây chằng (có nhiệm vụ giữ các khớp ngón ổn định) bị kéo giãn quá mức hoặc rách do chấn thương. Tình trạng này thường xảy ra khi ngón chân bị xoắn, va đập mạnh hoặc bị kéo vượt quá tầm vận động bình thường. (1)

Các mức độ bong gân ở ngón chân:

• Độ 1 (Nhẹ): Dây chằng bị kéo giãn hoặc rách nhẹ, gây đau từ nhẹ đến vừa và sưng ít. Khớp vẫn ổn định và khả năng đi lại chỉ bị ảnh hưởng một phần.
• Độ 2 (Trung bình): Dây chằng rách một phần, gây đau rõ rệt, sưng và bầm tím nhiều hơn. Khớp có thể hơi mất vững và việc di chuyển ngón chân trở nên khó khăn hơn.
• Độ 3 (Nặng): Dây chằng rách gần như hoàn toàn, dẫn đến đau dữ dội, sưng nhiều và bầm tím lan rộng. Khớp mất vững rõ rệt, khiến việc đi lại rất khó khăn hoặc không thể dồn lực lên chân.

Nguyên nhân gây bong gân ngón chân

Bong gân ngón chân xảy ra khi các dây chằng quanh khớp bị chấn thương do va đập hoặc bị kéo duỗi quá mức so với phạm vi vận động tự nhiên. Một số nguyên nhân chấn thương thường gặp:

• Va chạm trực tiếp: Ngón chân va vào vật cứng, chẳng hạn như bàn, bậc cầu thang hoặc sàn cứng.
• Kéo duỗi ngón chân quá mức: Khi ngón chân bị kéo vượt quá tầm vận động bình thường, thường xảy ra khi ngón bị mắc vào một vật trong lúc bàn chân tiếp tục di chuyển, có thể dẫn đến ngón chân bị bong gân.
• Tai nạn trong sinh hoạt: Vấp ngã, trượt chân hoặc va chạm khi đi bộ, chạy, khiến ngón chân bị uốn cong quá mức hoặc xoắn.
• Chấn thương thể thao: Các môn thể thao cần bật nhảy, đổi hướng nhanh hoặc dồn lực lên ngón chân như: bóng đá, pickleball, bóng rổ, múa ba lê hoặc thể dục dụng cụ đều có thể làm tăng nguy cơ bong gân.

Yếu tố làm tăng nguy cơ bong gân ngón chân:

• Từng bị bong gân hoặc chấn thương ngón chân trước đó.
• Bệnh gút hoặc viêm khớp ở ngón chân cái.
• Cấu trúc bàn chân đặc biệt, chẳng hạn như bàn chân bẹt.
• Giày dép quá chật, quá rộng hoặc quá mềm, không hỗ trợ đủ cho bàn chân.

Một số triệu chứng nhận biết ngón chân bị bong gân

Khi ngón chân bị bong gân, các dấu hiệu có thể khá rõ ràng và mức độ nặng, nhẹ thường phụ thuộc vào lực va chạm hoặc xoắn vặn gây ra chấn thương. Những triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Đau hoặc ê buốt ở ngón chân, có thể lan ra khu vực xung quanh, đau tăng khi đi lại hoặc nhấn vào.
• Sưng nề tại vị trí khớp bị tổn thương.
• Bầm tím
• Ngón chân khó gập, duỗi hoặc cử động.
• Mất vững khớp, cảm giác ngón chân yếu hoặc không chắc khi bước đi.
• Cảm giác mất thăng bằng do không thể dồn lực lên ngón chân đau.
• Nhói, tức hoặc đau âm ỉ kéo dài sau chấn thương.

Lưu ý: Phân biệt bong gân ngón chân và gãy xương ngón chân.

Bong gân ngón chân và gãy xương ngón chân có thể gây ra triệu chứng tương tự nhưng bản chất chấn thương hoàn toàn khác nhau. Bong gân xảy ra khi dây chằng bị kéo giãn quá mức hoặc rách, trong khi gãy xương liên quan đến nứt hoặc gãy phần xương của ngón chân.

Người bị bong gân thường vẫn còn khả năng cử động ngón chân, dù đau và khó chịu, còn gãy xương thì gần như không thể cử động và thường đau dữ dội hơn. Gãy xương cũng có thể kèm tiếng “rắc” lúc chấn thương. Ngoài ra, gãy ngón có thể xảy ra ở bất kỳ xương nào trong 5 đốt bàn chân và 14 đốt ngón chân, trong khi bong gân chỉ ảnh hưởng tới dây chằng quanh khớp.

Xem thêm: Người bệnh nên làm gì khi bị bong gân bàn chân​?

Làm thế nào để chẩn đoán bong gân ngón chân?

Để chẩn đoán bong gân ngón chân, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc thăm khám triệu chứng, thời điểm khởi phát và tình huống gây chấn thương. Tiếp theo, bác sĩ thường sẽ di chuyển ngón chân để kiểm tra khả năng vận động, mức độ đau và độ vững của khớp, giúp đánh giá mức độ bong gân và xác định xem khớp có bị mất ổn định hay không.

Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang, MRI để loại trừ chấn thương khác hoặc đánh giá sâu hơn. Cụ thể, X-quang bàn chân giúp loại trừ gãy xương, trong khi MRI cho thấy mức độ tổn thương của dây chằng một cách chi tiết.

Phương pháp điều trị bong gân ngón chân

Điều trị ngón chân bong gân phụ thuộc vào mức độ tổn thương dây chằng. Hầu hết các trường hợp nhẹ có thể tự hồi phục với chăm sóc tại nhà, trong khi bong gân trung bình hoặc nặng có thể cần sự hỗ trợ của bác sĩ.

1. Phương pháp RICE

R.I.C.E là phương pháp sơ cứu kinh điển cho bong gân, bao gồm các biện pháp Rest – Ice – Compress – Elevation, cụ thể như sau:

• Rest (Nghỉ ngơi): Ngừng ngay các hoạt động gây đau, hạn chế đi lại tối đa để tránh gây thêm áp lực lên ngón chân bị thương.
• Ice (Chườm lạnh): Chườm lạnh 15-20 phút mỗi lần, vài lần mỗi ngày trong 48 giờ đầu sau khi chấn thương. Chú ý bọc túi đá bằng khăn mỏng để tránh vùng da chườm đá bị bỏng lạnh.
• Compression (Băng ép): Có thể băng ép vùng tổn thương hoặc băng cố định ngón chân bị thương với ngón bên cạnh để tăng độ vững. Lưu ý băng vừa phải không quá chặt.
• Elevation (Kê cao chân): Kê chân cao hơn mức tim khi nằm hoặc ngồi để giảm sưng.

2. Sử dụng thuốc

Một số loại thuốc giúp hỗ trợ giảm đau bao gồm:

• Thuốc giảm đau-chống viêm không steroid (NSAIDs): Gồm ibuprofen hoặc naproxen giúp giảm đau, giảm sưng. Tuy nhiên người có bệnh lý nền (đau dạ dày, bệnh thận, tim mạch…) nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Thuốc bôi giảm đau hoặc gel lạnh: Hỗ trợ giảm sưng đau tại chỗ.

3. Thăm khám bác sĩ

Hãy đến bệnh viện càng sớm càng tốt khi bệnh nhân gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Đau, sưng, bầm tím dữ dội
• Tê bì hoặc cảm giác châm chích
• Sưng và đau không giảm sau vài ngày
• Không thể đứng hoặc đi lại
• Biến dạng rõ ràng ở ngón chân
• Nghi ngờ bong gân nặng hoặc gãy xương

Bị bong gân ngón chân bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục của bong gân ngón chân thường từ 3 đến 6 tuần, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chấn thương. Bong gân càng nặng thì thời gian phục hồi càng lâu. Trong quá trình hồi phục, nên sử dụng băng cố định ngón chân khoảng 4 tuần theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bệnh nhân có thể trở lại mức độ hoạt động bình thường khi ngón chân không còn đau khi đi lại hoặc thực hiện các hoạt động khác. Tuy nhiên vẫn cần hạn chế các hoạt động thể thao hoặc vận động cường độ mạnh để hạn chế tổn thương tái phát.

Nếu sau 2 tháng ngón chân vẫn còn đau, nên đặt lịch khám bác sĩ để kiểm tra xem có tổn thương khác hay không.

Cách phòng ngừa bong gân ngón chân

Không thể ngăn ngừa hoàn toàn mọi tai nạn hoặc chấn thương nhưng bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ ngón chân bị bong gân bằng các biện pháp đơn giản sau:

• Mang giày đúng kích cỡ và phù hợp với hoạt động thể thao: Hãy chọn giày có phần mũi thoải mái, đế vững chắc và vừa khít bàn chân, không quá chật cũng không quá rộng để đảm bảo ngón chân được hỗ trợ và giảm nguy cơ trượt, xoắn khi vận động. Ngoài ra nên thay giày thể thao khi thấy dấu hiệu mòn đế, bởi chúng làm giảm độ ổn định và khả năng hấp thụ lực, làm tăng nguy cơ chấn thương bàn chân và ngón chân. (2)
• Tránh đi chân trần, đặc biệt khi hoạt động ngoài trời: Đi chân trần khiến ngón chân dễ bị va đập, trượt ngã hoặc chấn thương do thiếu lớp bảo vệ.
• Giãn cơ đầy đủ trước và sau khi vận động: Hãy khởi động các nhóm cơ chân, bàn chân và ngón chân trước khi tập luyện và kéo giãn lại sau khi kết thúc để tăng độ linh hoạt và giảm nguy cơ chấn thương.
• Theo dõi và xử lý sớm các triệu chứng bất thường: Nếu ngón chân bị đau, sưng hoặc biến dạng, cần đi khám bác sĩ càng sớm càng tốt. Khi chủ quan và bỏ qua triệu chứng có thể khiến tình trạng chấn thương ngón chân nặng hơn, thời gian hồi phục kéo dài hơn.

Bong gân ngón chân thường xảy ra khi ngón bị xoắn, va đập hoặc kéo giãn quá mức. Hầu hết các trường hợp nhẹ có thể hồi phục nhanh nhờ chăm sóc đúng cách như nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và nâng cao chân. Tuy nhiên, nếu đau kéo dài, sưng nhiều hoặc khó đi lại thì nên đưa bệnh nhân hăm khám bác sĩ để loại trừ gãy xương và có hướng dẫn điều trị phù hợp, đồng thời phòng ngừa chấn thương tái phát.