Khi nào cần uống thuốc chống đông máu? Một số lưu ý khi sử dụng

Khi nào cần uống thuốc chống đông máu là vấn đề lâm sàng quan trọng, đặc biệt trong dự phòng và điều trị huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi, rung nhĩ không do bệnh van tim, đặt van tim nhân tạo hoặc sau can thiệp mạch vành. Thuốc chống đông được chỉ định khi nguy cơ hình thành cục máu đông có thể gây tắc mạch, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. Việc sử dụng cần được cá thể hóa và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa, để cân bằng giữa nguy cơ huyết khối và nguy cơ chảy máu.

Thế nào là thuốc chống đông máu?

Thuốc chống đông máu là nhóm thuốc có tác dụng ức chế quá trình hình thành cục máu đông trong lòng mạch.

Hai nhóm thuốc chính gồm:

• Kháng vitamin K (như warfarin): ức chế tổng hợp các yếu tố đông máu tại gan.
• Thuốc chống đông thế hệ mới (NOACs/DOACs): ức chế trực tiếp yếu tố Xa hoặc thrombin, ít cần theo dõi xét nghiệm.

Sử dụng thuốc chống đông máu cần theo đúng chỉ định y khoa để đạt hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ chảy máu.

Có nên uống thuốc chống đông máu không?

Việc uống thuốc chống đông máu chỉ nên thực hiện khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa. Thuốc được chỉ định trong các tình huống có nguy cơ cao hình thành huyết khối, như rung nhĩ, đặt van tim nhân tạo, thuyên tắc tĩnh mạch sâu, nhồi máu phổi hoặc sau phẫu thuật lớn.

Ngược lại, nếu bệnh nhân sử dụng sai chỉ định có thể gây chảy máu nghiêm trọng. Do đó, việc sử dụng thuốc chống đông máu cần được cá nhân hóa, dựa trên đánh giá thang điểm nguy cơ (như CHA₂DS₂-VASc hoặc HAS-BLED) và theo dõi thường xuyên. Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc chống đông máu khi chưa có chỉ định y khoa.

Khi nào cần uống thuốc chống đông máu?

Theo hướng dẫn từ các chuyên gia y tế, các chỉ định chính dùng thuốc chống đông máu cho bệnh nhân bao gồm:

• Rung nhĩ (atrial fibrillation): Bệnh nhân có nguy cơ cao hình thành cục máu đông trong tim, dễ gây đột quỵ nếu không dùng thuốc chống đông máu (1).
• Thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) hoặc thuyên tắc phổi (PE): Cần điều trị chống đông lâu dài để ngăn tái phát và biến chứng.
• Sau thay van tim nhân tạo: Đặc biệt là van cơ học, do có nguy cơ hình thành huyết khối tại vị trí van.
• Sau phẫu thuật lớn (đặc biệt là phẫu thuật chỉnh hình chi dưới): Có nguy cơ cao hình thành huyết khối do bất động kéo dài.
• Hội chứng kháng phospholipid hoặc rối loạn đông máu bẩm sinh: Là các bệnh lý làm tăng nguy cơ huyết khối tái phát.

Ngoài ra, việc xác định khi nào nên sử dụng thuốc phụ thuộc vào mức độ nguy cơ hình thành cục máu đông và các bệnh lý nền liên quan. Thuốc chống đông không được sử dụng đại trà mà chỉ áp dụng trong những trường hợp cụ thể nhằm phòng ngừa biến chứng tắc mạch nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu phổi, hoặc tắc mạch chi.

Một số lưu ý khi sử dụng thuốc chống đông máu

Hiểu rõ những lưu ý khi sử dụng thuốc là yếu tố then chốt trong điều trị, nhất là khi xác định khi nào cần uống thuốc chống đông máu. Dưới đây là các điểm cần lưu ý, được tóm lược ngắn gọn, chuẩn y khoa:

1. Cân nhắc khi đang phẫu thuật

Trong quá trình phẫu thuật, đặc biệt là can thiệp ngoại khoa lớn, thuốc chống đông có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nghiêm trọng. Vì vậy, cần ngưng thuốc trước phẫu thuật theo đúng hướng dẫn của bác sĩ và đánh giá kỹ nguy cơ, lợi ích.

2. Cần có chỉ định rõ ràng của bác sĩ khi mang thai hoặc cho con bú

Một số thuốc chống đông (như warfarin) có thể gây hại cho thai nhi hoặc bài tiết qua sữa mẹ. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần được cá nhân hóa phác đồ điều trị và chuyển sang nhóm thuốc an toàn hơn như heparin trọng lượng phân tử thấp (LMWH) khi cần thiết.

3. Tuân thủ liều lượng và lộ trình sử dụng

Việc dùng thuốc đúng liều, đúng giờ rất quan trọng để duy trì hiệu quả chống đông và phòng ngừa biến chứng huyết khối hoặc chảy máu. Không tự ý tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột nếu chưa được bác sĩ chỉ định.

4. Kiểm tra chức năng đông máu thường xuyên

Các xét nghiệm như INR (cho warfarin), aPTT (cho heparin) hoặc đo nồng độ thuốc (cho các thuốc kháng đông thế hệ mới – NOACs) giúp theo dõi hiệu quả và nguy cơ chảy máu. Việc kiểm tra định kỳ là bắt buộc để điều chỉnh liều hợp lý.

5. Tránh các tương tác thuốc

Nhiều thuốc như kháng sinh, NSAIDs, thuốc chống nấm, chống co giật… có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc chống đông. Cần thông báo cho bác sĩ tất cả các thuốc đang dùng để tránh tương tác nguy hiểm.

6. Hạn chế tiêu thụ thực phẩm chứa Vitamin K

Vitamin K (có nhiều trong rau xanh đậm như cải bó xôi, bông cải xanh…) có thể làm giảm tác dụng của một số thuốc chống đông như warfarin. Không cần kiêng tuyệt đối nhưng nên duy trì lượng ăn đều đặn mỗi ngày.

7. Hạn chế chấn thương

Do nguy cơ chảy máu nội và ngoại khoa tăng cao, người đang dùng thuốc chống đông cần tránh các hoạt động dễ gây chấn thương như thể thao đối kháng, làm việc trên cao, té ngã… và luôn mang theo thẻ thông tin y tế về tình trạng dùng thuốc.

Triệu chứng nguy hiểm cần đến gặp bác sĩ khi sử dụng thuốc chống đông máu

Một số dấu hiệu dưới đây có thể cảnh báo biến chứng nghiêm trọng do thuốc chống đông và cần đến gặp bác sĩ ngay:

• Chảy máu kéo dài hoặc không kiểm soát: Xuất hiện máu trong nước tiểu, phân đen như hắc ín, chảy máu cam không cầm, hay chảy máu chân răng bất thường.
• Bầm tím không rõ nguyên nhân: Các mảng bầm lớn hoặc lan rộng mà không do va chạm có thể là dấu hiệu của rối loạn đông máu.
• Đau đầu dữ dội, chóng mặt, thay đổi thị lực hoặc lú lẫn: Có thể là biểu hiện của xuất huyết não, cần được cấp cứu ngay lập tức.
• Khó thở, đau ngực hoặc ho ra máu: Cảnh báo nguy cơ thuyên tắc phổi hoặc xuất huyết phổi.
• Đau bụng dữ dội hoặc nôn ra máu: Gợi ý xuất huyết tiêu hóa, một biến chứng nội tạng nguy hiểm.
• Kinh nguyệt kéo dài bất thường hoặc ra máu âm đạo giữa kỳ: Có thể liên quan đến tác dụng phụ của thuốc và cần được theo dõi.

Khi nào cần uống thuốc chống đông máu là vấn đề cần được đánh giá chính xác bởi bác sĩ chuyên khoa, dựa trên bệnh lý nền và nguy cơ huyết khối của từng người. Việc tự ý dùng thuốc có thể gây chảy máu nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng đến các can thiệp y khoa khác. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh sẽ được thăm khám, chỉ định và theo dõi điều trị theo phác đồ cá thể hóa, đảm bảo hiệu quả và an toàn tối đa khi sử dụng thuốc chống đông máu.