Chỉ số LDL cholesterol cao là gì? Có nguy hiểm không?

LDL cholesterol cao, hay sự gia tăng “cholesterol xấu” trong máu, là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng gây bệnh tim mạch. Vậy chỉ số LDL cholesterol cao có ý nghĩa gì, ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe, và cách kiểm soát ra sao? Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề này.

Chỉ số LDL cholesterol cao

LDL (low-density lipoprotein) là một loại lipoprotein mật độ thấp có trong máu. LDL được tạo thành từ chất béo (lipid) và protein mang chất béo. Lipoprotein có nhiệm vụ mang chất béo đến các tế bào khác nhau trong cơ thể. Các hạt LDL chứa hàm lượng cholesterol cao và protein thấp. (1)

Hầu hết mọi người thường gọi LDL là “cholesterol xấu”. Tuy nhiên LDL cholesterol không hẳn xấu vì vẫn đảm nhiệm những nhiệm vụ quan trọng trong cơ thể như góp phần hình thành vitamin D, tham gia cấu tạo màng tế bào… LDL chỉ bị xem là “xấu” khi tỷ lệ tăng cao quá mức so với các loại cholesterol khác, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện cơn đau tim và đột quỵ.

Mức LDL cholesterol của mỗi người nên được duy trì tối ưu dưới 100 mg/dL. Đối với bệnh nhân có tiền sử xơ vữa động mạch cần đạt mức mục tiêu dưới 70 mg/dL. LDL cholesterol được xem là cao là khi chỉ số đo được trên 100 mg/DL. Bảng mức độ LDL cholesterol được đánh giá như sau:

Nồng độ LDL cholesterol cao làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim và mạch máu như bệnh mạch vành, xơ vữa động mạch, bệnh mạch máu não, bệnh động mạch ngoại biên, phình động mạch chủ,…

Nguyên nhân LDL cholesterol cao

LDL cholesterol trong máu có thể tăng cao vì nhiều nguyên nhân như: (2)

• Chế độ ăn uống mất cân bằng, thiếu khoa học: Ăn quá nhiều các loại chất béo bão hòa, thịt đỏ, thức ăn nhanh, sữa nguyên kem, nội tạng động vật, đồ ăn nhiều dầu mỡ,…
• Tăng cân mất kiểm soát: Có xu hướng làm tăng chỉ số cholesterol toàn phần và LDL, giảm lượng HDL;
• Lối sống ít vận động: Khiến khó kiểm soát mức tăng LDL;
• Ảnh hưởng từ thuốc lá: Thuốc lá làm giảm lượng HDL (“cholesterol tốt”), khiến việc loại bỏ LDL ra khỏi máu bị hạn chế;
• Tuổi tác và giới tính: Khi cơ thể bước vào giai đoạn lão hóa, nồng độ LDL có xu hướng tăng lên. Chỉ số LDL còn có sự thay đổi phụ thuộc vào giới tính: nồng độ LDL ở phụ nữ sau tuổi mãn kinh thường cao hơn nam giới ở cùng độ tuổi;
• Di truyền trong gia đình: Cholesterol tăng cao có liên quan đến yếu tố gen di truyền, gọi là cholesterol máu gia đình;
• Sử dụng thuốc: Một số loại thuốc bao gồm steroid, thuốc điều trị huyết áp và thuốc điều trị HIV có thể làm tăng mức LDL trong máu;
• Chủng tộc/ dân tộc: LDL ở một số nhóm chủng tộc/dân tộc có khả năng tăng cao hơn các nhóm khác. Điển hình như người gốc Phi thường có mức HDL và LDL cholesterol cao hơn người da trắng, người gốc Á có mức LDL cao hơn ở các nhóm khác;
• Tình trạng bệnh lý: Người mắc các bệnh lý như bệnh thận mạn, đái tháo đường, HIV… thường có mức LDL tăng cao hơn.

Tác hại của LDL cholesterol cao

Khi nồng độ LDL cholesterol trong máu cao quá mức bình thường, lượng cholesterol dư thừa sẽ dần dần tích tụ thành mảng bám trên thành động mạch, gọi là xơ vữa động mạch. Mảng bám xơ vữa là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm liên quan đến tim mạch như:

Bệnh động mạch vành

Mảng bám xơ vữa ngày càng tích tụ trong lòng động mạch, khiến lưu lượng máu đến cơ tim bị giảm hoặc tắc nghẽn. Đây là nguyên nhân gây ra các cơn đau thắt ngực hoặc nghiêm trọng hơn là nhồi máu cơ tim nếu mạch máu bị tắc hoàn toàn.

Bệnh mạch máu não

Mảng bám làm tắc mạch máu não hoặc vỡ ra gây đột quỵ thiếu máu hoặc xuất huyết.

Bệnh động mạch ngoại biên

Mảng bám xơ vữa do dư thừa LDL cholesterol gây ảnh hưởng lượng máu đến các chi và cơ quan khác, gây ra bệnh động mạch ngoại biên. Người bệnh thường xuyên gặp phải các biểu hiện như chuột rút, đau nhức bắp chân, vết thương lâu lành, thay đổi màu da ở tay, chân,…

Phình động mạch chủ

Xơ vữa trên thành động mạch có thể khiến thành động mạch bị yếu, là nguyên nhân khiến động mạch bị phình to, có thể gây vỡ động mạch chủ.

Phương pháp chẩn đoán LDL cholesterol trong máu cao

LDL cholesterol máu thường tăng cao âm thầm và không biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào cho đến khi tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Do đó, xét nghiệm máu là cách chính xác giúp chẩn đoán tình trạng LDL cao. Kiểm tra chỉ số cholesterol định kỳ được thực hiện cho cả người lớn và trẻ em với các khuyến cáo:

• Người trưởng thành khỏe mạnh cần xét nghiệm máu, kiểm tra mức cholesterol định kỳ sau mỗi 4-6 năm;
• Người từ dưới 19 tuổi nên xét nghiệm lần đầu trong giai đoạn 9-11 tuổi, lần hai từ 17-21 tuổi, sau đó kiểm tra lại với tần suất 4-6 năm/lần;

Trong đó, những trường hợp dưới đây cần được xét nghiệm cholesterol thường xuyên hơn, tốt nhất theo chỉ định của bác sĩ:

• Người mắc các bệnh nền liên quan tim mạch, huyết áp cao, đái tháo đường loại II hoặc tiền sử gia đình có người mắc bệnh tim mạch/cholesterol cao;
• Trẻ em từ 2 tuổi có tiền sử gia đình gặp các vấn đề liên quan cholesterol cao, đau tim, đột quỵ hoặc trẻ béo phì, mắc đái tháo đường;
• Bệnh nhân đang sử dụng các loại thuốc hạ cholesterol theo chỉ định;
• Người ít hoạt động thể chất, hút thuốc, thừa cân, béo phì hoặc ăn nhiều chất béo bão hòa như bánh ngọt, thức ăn nhiều dầu mỡ, thịt đỏ, mỡ động vật, thức ăn nhanh.

>>> Xem chi tiết: Định lượng cholesterol cao là bao nhiêu? Nguyên nhân là gì?

Cách điều trị LDL cholesterol cao

Có hai cách chính để điều trị LDL cholesterol cao trong máu, bao gồm thực hiện lối sống lành mạnh, điều trị bằng thuốc hoặc kết hợp cả hai. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ đề nghị người bệnh thay đổi lối sống trước khi chỉ định dùng thuốc.

Thay đổi lối sống

Bao gồm chế độ dinh dưỡng, luyện tập thể thao, kiểm soát cân nặng và hạn chế các tác động xấu như thuốc lá, rượu, bia, căng thẳng,… Những thay đổi trong lối sống có thể cải thiện các chỉ số cholesterol trong vòng 6-12 tháng.

Dùng thuốc điều trị

Một số trường hợp mức LDL cholesterol tăng quá cao hoặc các biện pháp thay đổi lối sống không đạt hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng thuốc điều trị. Dựa trên chỉ số cholesterol và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ chỉ định loại thuốc hạ cholesterol phù hợp.

Statin là thuốc được sử dụng phổ biến để hạ LDL cholesterol. Statin giúp giảm sản xuất cholesterol trong cơ thể, loại bỏ cholesterol trong gan, với hiệu quả từ 25-55%. Bên cạnh đó, loại thuốc này còn có khả năng kháng viêm làm giảm nguy cơ mắc xơ vữa mạch máu. Tuy nhiên statin có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn như đau cơ, yếu cơ, nhức mỏi, tăng nguy cơ đái tháo đường. Vì vậy, người bệnh chỉ được sử dụng statin khi có chỉ định từ bác sĩ.

Một số loại thuốc hạ LDL cholesterol khác như Ezetimibe, chất ức chế PCSK9, thuốc ức chế axit mật, Axit Bempedoic,… Để đảm bảo hiệu quả và an toàn, việc sử dụng thuốc hạ cholesterol cần phải được bác sĩ tại BVĐK Tâm Anh chỉ định, người bệnh không tự ý mua và sử dụng thuốc. Ngoài ra, trong khi sử dụng thuốc điều trị, người bệnh vẫn cần kết hợp thay đổi lối sống lành mạnh và khoa học.

Cách kiểm soát LDL cholesterol hiệu quả

Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đưa ra các khuyến nghị giúp kiểm soát tốt LDL cholesterol và phòng ngừa tình trạng LDL cholesterol cao trong máu như sau:

1. Điều chỉnh chế độ ăn uống

Nên ưu tiên chế độ dinh dưỡng tốt cho tim mạch:

• Bổ sung vào chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây và các loại đậu;
• Bổ sung các loại ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì nguyên cám, gạo lứt;
• Thay thế dầu từ mỡ động vật bằng các nguồn chất béo lành mạnh như dầu oliu, dầu đậu nành,…
• Ăn nhiều các loại cá béo, cá giàu omega 3 như cá trích, cá hồi, cá ngừ, cá thu,…
• Ưu tiên ăn các loại thịt trắng từ gia cầm (gà, vịt,…), thay thế cho các loại thịt đỏ (bò, dê, cừu, heo,…);
• Hạn chế các loại đồ ngọt, thức ăn có đường bão hòa, nước ngọt, rượu, bia,…
• Ngừng hút thuốc lá.

2. Tập thể dục

Tập thể dục, tăng cường hoạt động thể chất giúp tăng lượng HDL cholesterol, giảm triglyceride, có lợi cho người bị LDL cao. Nên bắt đầu bằng việc đi bộ, chạy bộ, tập aerobic, cardio, đạp xe,… tối thiểu 30 phút/ngày và 5 ngày/tuần.

3. Giảm cân nếu thừa cân

Kiểm tra chỉ số BMI và theo dõi cân nặng giúp ích trong việc giảm “cholesterol xấu”. Người bệnh hãy trao đổi với bác sĩ về mức cân nặng lý tưởng phù hợp với thể trạng của mình và cách giảm cân khoa học.

4. Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia

Thuốc lá khiến lượng LDL cholesterol ngày càng giảm. Nên ngừng hút thuốc lá, bao gồm cả thuốc lá điện tử và hạn chế tối đa rượu, bia để kiểm soát tình trạng cholesterol trong máu.

5. Sử dụng thuốc nếu cần thiết

Trong trường hợp được chỉ định dùng thuốc, người bệnh cần thực hiện đúng hướng dẫn về loại thuốc, liều lượng và cách sử dụng thuốc. Tuyệt đối không tự ý thay đổi hay ngừng thuốc mà không có chỉ định từ bác sĩ.

>>> Xem thêm: Non HDL cholesterol là gì? Cách giảm chỉ số để bảo vệ tim mạch

Câu hỏi thường gặp

1. LDL cholesterol cao bao nhiêu là nguy hiểm?

Chỉ số LDL cholesterol cao trên 100 mg/dL là tình trạng nguy hiểm cần chú ý, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.

2. Ăn gì để giảm LDL cholesterol?

Các nghiên cứu cho thấy chất xơ hòa tan có thể làm giảm lượng LDL cholesterol, giúp ngăn chặn hấp thụ cholesterol trong cơ thể. Hãy tăng cường bổ sung các loại rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt để tăng lượng chất xơ hòa tan. Đồng thời nên ăn các loại thực phẩm giàu omega 3 như các loại cá béo, hạt lanh, hạt chia, quả óc chó, đậu nành,…

3. Tập thể dục bao lâu thì giúp giảm LDL?

Có thể mất từ vài tuần đến vài tháng để giảm LDL cholesterol bằng cách tập thể dục. Tuy nhiên để cải thiện chỉ số LDL cholesterol, người bệnh cần tập thể dục và vận động thể chất thường xuyên. Nên đặt mục tiêu tối thiểu 5 ngày/tuần, 30 phút/ngày với cường độ vừa phải hoặc 75 phút/tuần nếu luyện tập cường độ cao.

Nhìn chung, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng LDL cholesterol cao. Nếu không được cải thiện, LDL cholesterol trong máu cao có thể gây ra nhiều bệnh lý tim mạch nguy hiểm và tăng nguy cơ đột quỵ não. Việc kiểm soát LDL cholesterol thông qua điều chỉnh lối sống hoặc sử dụng thuốc điều trị là một trong những ưu tiên quan trọng để bảo vệ trái tim khỏe mạnh.