Viêm bao hoạt dịch ụ ngồi là căn bệnh thầm lặng gây đau nhức vùng mông và lan xuống chân, đặc biệt khi ngồi lâu hoặc vận động. Do triệu chứng tương tự, nhiều người thường nhầm lẫn với đau thần kinh tọa, dẫn đến điều trị không đúng hướng. Vậy làm sao để nhận biết chính xác và có phương pháp điều trị hiệu quả?
Viêm bao hoạt dịch ụ ngồi (hay viêm bao hoạt dịch ngồi) là tình trạng các bao hoạt dịch nằm giữa ụ ngồi (phần cuối của xương ngồi) và cơ mông lớn bị kích ứng dẫn đến viêm. Xương ngồi là phần xương mà mông tì lên khi ngồi nên chịu phần lớn trọng lượng của cơ thể. Cơ mông lớn che phủ túi hoạt dịch ụ ngồi khi háng duỗi và tư thế đứng.
Khi ngồi bao hoạt dịch ụ ngồi nằm giữa ụ ngồi và các cấu trúc bên ngoài, bao hoạt dịch ụ ngồi sẽ hỗ trợ hấp thụ lực, từ đó ngăn không cho cơ và xương cọ xát vào nhau. Tuy nhiên, áp lực lặp đi lặp lại có thể khiến bao hoạt dịch này tổn thương và viêm, gây đau nhức. (1)
Bệnh từng được gọi là bệnh đáy thợ may (weaver’s bottom) do đặc thù nghề nghiệp phải ngồi nhiều trên bề mặt cứng trong thời gian dài. Ngoài ra, người chơi những môn thể thao như đạp xe, chèo thuyền hay đi bộ đường dài cũng có nguy cơ mắc bệnh do thực hiện cử động hông lặp lại nhiều lần.
Viêm bao hoạt dịch ngồi có thể là kết quả sau những hoạt động lặp đi lặp lại ở vùng mông do những nguyên nhân gồm (2):
Chấn thương do tai nạn, làm việc hoặc té ngã, đặc biệt là khi tiếp đất bằng lưng hoặc mông, có thể gây chấn thương ụ ngồi. Ngay ngã khi ngã ở tư thế ngửa cũng tác động một lực đáng kể lên ụ ngồi Hậu quả dẫn đến viêm bao hoạt dịch ụ ngồi.
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm bao hoạt dịch ngồi. Những người có lối sống ít vận động hoặc làm công việc phải ngồi lâu như thợ may, nhân viên văn phòng, lái xe… có thể tăng áp lực lên bao hoạt dịch ụ ngồi. Đặc biệt, nếu ngồi lâu trên bề mặt cứng, tình trạng này càng dễ xảy ra và gây viêm.
Các nghề nghiệp liên quan đến rung động mạnh cũng tác động đến túi hoạt dịch ụ ngồi như sử dụng máy khâu công suất lớn, lái máy kéo,…kèm theo đó là ngồi trên bề mặt cứng.
Ít phổ biến hơn, viêm bao hoạt dịch ụ ngồi có thể gặp ở các bệnh nhân bị viêm khớp dạng thấp, Lupus, xơ cứng bì. Trên các bệnh nhân này thường đáp ứng điều trị kém.
Các bệnh cột sống như thoái hóa cột sống hay thoát vị đĩa đệm có thể làm tăng nguy cơ mắc viêm bao hoạt dịch ở mông, đặc biệt khi vị trí tổn thương ở vùng lưng dưới, xương cùng và xương cụt. Tình trạng đau nhức do những bệnh lý này khiến người bệnh hạn chế vận động, dẫn đến ngồi hoặc nằm lâu tại một vị trí và có thể ảnh hưởng đến xương ngồi. Hậu quả làm kích thích và tăng áp lực lên bao hoạt dịch ụ ngồi và gây viêm. Nghiên cứu cho thấy người ít vận động có tỉ lệ mắc bệnh cao hơn người cần vận động thể lực
Những người chơi các môn thể thao như đạp xe, đi bộ đường dài, chèo thuyền hay cưỡi ngựa cũng có khả năng mắc bệnh. Lý do vì những hoạt động này liên quan đến sự lặp đi lặp lại nhiều lần của cơ mông lớn, dễ tăng áp lực lên bao hoạt dịch ụ ngồi.
Mất cân bằng cơ là hiện tượng khác biệt về kích thước, sức mạnh hoặc đối xứng giữa các nhóm cơ. Điều này khiến phần cơ ít hoạt động trở nên yếu đi, trong khi phần cơ thường xuyên hoạt động sẽ bị căng cứng hoặc viêm. Hậu quả ảnh hưởng đến các cấu trúc xung quanh. (3)
Triệu chứng viêm bao hoạt dịch ụ ngồi có thể bị nhầm lẫn với một số bệnh lý khác như đau thần kinh tọa hoặc viêm gân kheo. Để được chẩn đoán chính xác nhất, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín thăm khám ngay khi nhận thấy những dấu hiệu sau:
Tỷ lệ mắc bệnh viêm bao hoạt dịch ngồi chưa được xác định chính xác. Vì bệnh lý này tương đối hiếm gặp và ít được phát hiện. Dù vậy, bất cứ ai, không phân biệt độ tuổi hay giới tính, đều có khả năng mắc bệnh. Phần lớn trường hợp viêm bao hoạt dịch này đều tự khỏi bằng cách điều chỉnh tư thế hoặc thay đổi lối sống. Tuy nhiên, người bệnh vẫn không nên chủ quan. Nếu phát hiện bất cứ dấu hiệu nào như đã kể trên, hãy nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.
Rất hiếm trường hợp viêm bao hoạt dịch ụ ngồi gây ra biến chứng. Tuy nhiên, tình trạng viêm kéo dài mà không được can thiệp có thể dẫn đến xơ hóa hoặc vôi hóa, làm giảm khả năng vận động, yếu cơ và thay đổi dáng đi, giảm chất lượng sống. Dù rất ít gặp nhưng bệnh cũng có khả năng gây nhiễm trùng thứ phát khi có tổn thương da xung quanh ụ ngồi, đặc biệt vùng này gần hậu môn và niệu đạo có thể nhiễm trùng áp xe hóa, nhiễm trùng máu. (4)
Người bệnh nên đến gặp bác sĩ khi tình trạng đau nhức ở vùng mông, lưng dưới hoặc mặt sau đùi kéo dài dai dẳng tăng khi ngồi và có xu hướng tiến triển nặng hơn. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh viêm bao hoạt dịch ụ ngồi hoặc những bệnh lý xương khớp khác. Việc thăm khám nhanh chóng góp phần chẩn đoán chính xác và điều trị bệnh tối ưu.
Thông thường, thăm khám lâm sàng có thể cung cấp đủ thông tin để chẩn đoán viêm bao hoạt dịch ụ ngồi. Bác sĩ sẽ khai thác về bệnh sử, vị trí cơn đau xuất hiện và những triệu chứng liên quan, thói quen sinh hoạt, các bệnh từng mắc… Để chắc chắn hơn, người bệnh sẽ được hướng dẫn thực hiện một số động tác như nâng chân thẳng, gập – khép – xoay trong (FADIR) hay gấp – dạng – xoay ngoài (nghiệm pháp Patrick). Trường hợp không có dấu hiệu rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp khác như siêu âm, chụp cộng hưởng từ (MRI) nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác nhất và loại trừ những bệnh lý tương tự.
Nghỉ ngơi ở đây có nghĩa là vẫn thực hiện các hoạt động hằng ngày và chơi thể thao nhưng ở cường độ thấp hơn ở mức độ đau mà người bệnh chịu được
Đây là một trong những phương pháp hỗ trợ tốt cho quá trình điều trị và phục hồi. Theo đó, người bệnh nên hạn chế những hoạt động lặp đi lặp lại ở vùng mông, hông. Đồng thời, tránh ngồi quá lâu, đặc biệt là trên những bề mặt cứng. Khi ngồi, nên kê một chiếc đệm mềm bên dưới nhằm giảm áp lực lên bao hoạt dịch.
Để kiểm soát cơn đau và giảm viêm, bác sĩ sẽ kê một số loại thuốc như thuốc kháng viêm không steroid (NSAID). Người bệnh nên sử dụng thuốc theo chỉ dẫn và liều lượng mà bác sĩ chỉ định. Tránh tự mua thuốc khi chưa được hướng dẫn nhằm hạn chế những tác dụng ngoài ý muốn.
Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện vật lý trị liệu khi tình trạng viêm có dấu hiệu thuyên giảm. Điều này không chỉ phòng tránh chấn thương sau khi hồi phục mà còn góp phần tăng cường sức mạnh của các cơ xung quanh. Qua đó làm giảm áp lực lên bao hoạt dịch, ngăn ngừa nguy cơ tái phát bệnh. Một số phương pháp vật lý trị liệu phổ biến gồm vận động trị liệu, nhiệt nóng, chườm lạnh…
Massage hỗ trợ tăng cường lưu thông máu, giảm áp lực lên bao hoạt dịch và đẩy nhanh quá trình phục hồi. Tuy nhiên, liệu pháp này nên được thực hiện khi có sự chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Đồng thời, người thực hiện phải có chuyên môn để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Bài tập kéo giãn để tăng tính linh hoạt của gân cơ khớp làm giảm áp lực lên bao hoạt dịch và đạt được chuyển động không đau. Các bài tập giúp tăng cường sức mạnh điều chỉnh mất cân bằng cơ, làm giảm triệu chứng. Các bài tập sẽ được các bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn thực hiện.
Phương pháp này được áp dụng khi tình trạng viêm bao hoạt dịch ụ ngồi trở nên nghiêm trọng hơn hoặc người bệnh không đáp ứng với thuốc uống và cần một phương pháp điều trị khác. Tùy theo tình trạng tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định liều lượng và số lần tiêm phù hợp.
Phẫu thuật được thực hiện khi các phương pháp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả. Để thực hiện, bác sĩ sẽ rạch một đường ở vị trí tổn thương rồi hút dịch, bóc toàn bộ khối hoạt dịch viêm sau đó khâu đóng chặt các mô mềm xung quanh để không tạo khoảng chết và dẫn lưu nếu cần. Quá trình này không ảnh hưởng đến hoạt động của cơ và khớp nên giảm thiểu tình trạng sưng đau do viêm.
Sau khi mổ, bác sĩ sẽ hướng dẫn cách chăm sóc tại nhà cũng như lịch tái khám để theo dõi quá trình hồi phục. Tùy theo mức độ tổn thương và sức khỏe tổng thể của mỗi người mà thời gian hồi phục có thể khác nhau. Tuy nhiên, vì nguy cơ nhiễm trùng do gần hậu môn, niệu đạo và phương pháp điều trị bảo tồn thương mang lại kết quả khả quan nên chỉ định phẫu thuật sẽ được bác sĩ cân nhắc chỉ định phù hợp cho bệnh nhân
Bài liên quan: Viêm bao hoạt dịch khớp háng
Để hạn chế tình trạng này, mỗi người nên đứng dậy đi lại vài phút sau 1 tiếng làm việc. Một vài bài tập giãn cơ nhẹ nhàng tại chỗ như xoay cổ hoặc duỗi tay cũng giúp thư giãn cơ bắp, hạn chế áp lực lên xương khớp, phòng tránh các bệnh lý cơ xương khớp khác.
Hạn chế các hoạt động lặp đi lặp lại ở đầu gối hoặc hông như đạp xe, đi bộ đường dài, chèo thuyền… Nếu phải tập luyện, nên điều chỉnh cường độ hợp lý và nghỉ ngơi nếu cảm thấy mệt mỏi hoặc đau nhức.
Những bài tập hỗ trợ tăng cường và duy trì sức mạnh của cơ mông, lưng dưới và chân góp phần làm giảm áp lực lên bao hoạt dịch ụ ngồi cùng những thành phần liên quan. Một số bài tập nhẹ nhàng có thể áp dụng tại nhà gồm kéo giãn cơ mông, duỗi hông, kéo giãn cơ hình lê…
Hạn chế bê vác vật nặng vượt khả năng của bản thân. Khi nâng đồ, nên giữ thẳng lưng và cong đầu gối rồi hạ người xuống. Điều này giúp giảm áp lực lên cột sống và vùng hông, hạn chế tối đa tổn thương trong quá trình khiêng vác.
Thừa cân béo phì là một yếu tố nguy cơ bị viêm bao hoạt dịch ụ ngồi và làm tăng nguy cơ tổn thương khớp và các cấu trúc xung quanh, tăng nguy cơ bị các bệnh lí cơ xương khớp khác . Để phòng tránh tình trạng này, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp kiểm soát cân nặng an toàn như duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học, tập thể thao thường xuyên, nghỉ ngơi hợp lý…
Xem thê: Viêm bao hoạt dịch nên ăn gì kiêng gì?
Kê đệm hoặc gối mềm khi ngồi giúp giảm áp lực lên vùng mông. Từ đó hạn chế tình trạng viêm bao hoạt dịch ụ ngồi cùng những vấn đề sức khỏe liên quan.
Điều này phụ thuộc lớn vào nguyên nhân gây bệnh. Thông thường, viêm bao hoạt dịch ngồi do hoạt động sai tư thế có thể được cải thiện bằng cách nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, trong trường hợp đây là biểu hiện của bệnh lý viêm, nhiễm trùng hoặc chấn thương, người bệnh cần được chẩn đoán và điều trị phù hợp trên từng bệnh nhân.
Bệnh có thể thuyên giảm sau vài tuần nhờ thực hiện những phương pháp điều trị tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài lâu hơn dù đã áp dụng nhiều phương pháp, người bệnh nên thăm khám càng sớm càng tốt để được can thiệp kịp thời, hạn chế những vấn đề sức khỏe khác có thể xảy ra nếu không được điều trị đúng.
Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm bao hoạt dịch ụ ngồi có thể bị nhầm lẫn với những bệnh lý khác như đau thần kinh tọa, hội chứng cơ hình lê, viêm bao hoạt dịch mấu chuyển lớn xương đùi,…. Thăm khám để xác định chẩn đoán rất quan trọng, khám sức khỏe định kỳ kể cả khi không có triệu chứng là một trong những cách giúp phát hiện và can thiệp kịp thời, hạn chế những vấn đề sức khỏe liên quan.
