Tiêm botox niệu đạo khi nào nên lựa chọn? Ưu và nhược điểm

Rối loạn chức năng đường tiểu dưới do nhiều nguyên nhân, đã đặt ra các thách thức lớn cho bác sĩ tiết niệu trong việc điều trị, khắc phục các triệu chứng như tiểu không tự chủ, mất kiểm soát bàng quang, tiểu rắt,… Tiêm botox niệu đạo hiện là phương pháp ít xâm lấn, giúp giải quyết tình trạng rối loạn chức năng đường tiểu dưới. Tìm hiểu nhiều hơn về phương pháp thông qua những chia sẻ từ thạc sĩ, bác sĩ CKI Nguyễn Văn Nghĩa ở bài viết sau đây.

Tiêm botox niệu đạo là gì?

Tiêm botox niệu đạo là phương pháp điều trị cho các tình trạng như bàng quang hoạt động quá mức gây tiểu nhiều và són tiểu, hoặc hỗ trợ làm trống bàng quang trong các trường hợp bị rối loạn chức năng tống xuất đường tiểu dưới như tăng trương lực cơ thắt. Trong đó, tùy theo tình trạng bệnh mà bác sĩ sử dụng độc tố botulinum loại A (botox hay BONT-A) tiêm trực tiếp vào cơ vòng ở niệu đạo hoặc bàng quang.

Từ cuối những năm 1980, BONT-A đã được sử dụng để điều trị các triệu chứng đường tiểu dưới (LUTS), tiêm vào cơ vòng niệu đạo trên người bệnh bị chấn thương tủy sống (SCI) giúp giảm rối loạn cơ thắt bàng quang niệu đạo (bệnh rối loạn tiểu tiện do tổn thương thần kinh). (1)

Cơ chế hoạt động của botox tại cơ niệu đạo

Botulinum neurotoxin (BONT), được sản xuất bởi Clostridium botulinum – 1 loại vi khuẩn kỵ khí hình que, ban đầu được cho là chỉ hoạt động bằng cách ức chế acetylcholine (ACh) giải phóng ở các ở các đầu tế bào thần kinh. Có 7 loại chất độc thần kinh khác biệt, gồm A, B, C, D, E, F, G.. Tất cả các kiểu huyết thanh của BONT có thể chặn đường truyền tại các mối nối thần kinh cơ. Tuy nhiên, chỉ có loại A BONT (BONT-A) có tác dụng điều trị kéo dài. Nó được nghiên cứu rộng rãi nhất, chủ yếu trong các mô hình dẫn truyền thần kinh trong cơ bắp.

BONT-A có tác dụng lâm sàng tương tự đối với cả cơ trơn và cơ vòng. BONT-A có thể làm giảm hoạt động bàng quang do thần kinh cholinergic cũng như làm suy yếu sự giải phóng adenosine triphosphate từ mô bàng quang, niệu đạo từ đó làm cơ bàng quang và niệu đạo giảm co thắt dẫn đến giảm triệu chứng của các rối loạn đường tiểu dưới. (2)

Tiêm botox niệu đạo có tác dụng gì?

Tiêm botox niệu đạo có tác dụng điều trị rối loạn chức năng tiểu tiện do tắc nghẽn đầu ra bàng quang, bất thường trong hoạt động dẫn truyền thần kinh hoặc co bóp của cơ vòng niệu đạo, gây khó khăn trong việc đi tiểu. Cụ thể, tiêm botox niệu đạo có tác dụng:

• Giảm co thắt cơ vòng niệu đạo: botox giúp thư giãn cơ vòng niệu đạo, làm giảm tình trạng co thắt quá mức, thường gặp ở những người bị rối loạn chức năng bàng quang thần kinh hoặc hội chứng đau vùng chậu.
• Cải thiện triệu chứng bí tiểu: một số trường hợp bị bí tiểu do co thắt cơ vòng niệu đạo quá mức có thể được cải thiện sau khi tiêm botox, giúp dễ dàng tiểu tiện hơn.
• Điều trị tiểu không tự chủ: botox có thể giúp kiểm soát tiểu không tự chủ do bàng quang hoạt động quá mức, đặc biệt là ở những người bị tổn thương tủy sống hoặc mắc các bệnh có liên quan đến thần kinh.

Tiêm botox niệu đạo có nguy hiểm không?

Tiêm botox niệu đạo không nguy hiểm vì đây là phương pháp điều trị xâm lấn tối thiểu. Mũi kim sẽ được đưa vào niệu đạo để bơm botox vào cơ trơn, khắc phục tình trạng rối loạn tiểu tiện, són tiểu, tiểu không tự chủ do nhiều nguyên nhân khác nhau,… Người bệnh cần tiêm nhắc lại botox niệu đạo sau mỗi 6 tháng để duy trì hiệu quả điều trị.

Ưu và nhược điểm của tiêm botox niệu đạo

1. Ưu điểm

Ưu điểm của tiêm botox niệu đạo là:

• Giảm co thắt cơ vòng niệu đạo: giúp thư giãn cơ vòng niệu đạo, làm giảm tình trạng co thắt quá mức, giúp tiểu tiện dễ dàng hơn.
• Điều trị bí tiểu do rối loạn thần kinh: có hiệu quả trong việc cải thiện triệu chứng đường tiểu dưới cho những người bị bí tiểu do tổn thương thần kinh (ví dụ: tổn thương tủy sống, bệnh đa xơ cứng, rối loạn cơ vòng niệu đạo).
• Giúp kiểm soát tiểu không tự chủ: giảm triệu chứng rò rỉ nước tiểu do bàng quang hoạt động quá mức, đặc biệt ở những người có bệnh về thần kinh.
• Ít xâm lấn, thời gian hồi phục nhanh.
• An toàn, giảm nguy cơ biến chứng hơn so với phẫu thuật.
• Phù hợp với người bệnh mắc các vấn đề về đường tiểu dưới nhưng chống chỉ định với phẫu thuật.
• Có tác dụng tức thời, duy trì hiệu quả trong 3 – 6 tháng.

2. Nhược điểm

Nhược điểm của tiêm botox niệu đạo là hiệu quả điều trị kéo dài không lâu. Người bệnh cần tiêm nhắc lại sau một khoảng thời gian (thường là 6 tháng/lần) để duy trì hiệu quả.

Quy trình tiêm botox niệu đạo chuẩn y khoa

Quy trình tiêm botox niệu đạo chuẩn y khoa được tiến hành trong phòng phẫu thuật, dưới gây mê tiêm tĩnh mạch. Sau đó bác sĩ tiến hành pha BOTN-A 100UI với 4 ml nước muối để tạo ra nồng độ 25 UI/ml.

Đưa máy soi vào bàng quang giúp xác định trục của niệu đạo sau đó tiêm BONT-A vào cơ thắt niệu đạo dọc theo vòng niệu đạo tại các vị trí 3 giờ, 6 giờ, 9 giờ và 12 giờ. Mỗi lần tiêm sử dụng khoảng 1ml botox. Trong quá trình tiêm, người bệnh được đặt ở tư thế nằm ngửa, chân đặt lên bệ đỡ ở 2 bên giường và dung dịch BONT-A được tiêm trực tiếp vào cơ thắt niệu đạo dưới hướng dẫn của nội soi.

Tác dụng của BONT-A thường xuất hiện khoảng 2 – 3 ngày sau khi tiêm và phát huy hiệu quả tối đa sau khoảng 2 tuần. Sau khi tiêm botox bác sĩ có thể tiến hành đặt ống thông tiểu để hỗ trợ tiểu tiện trong thời gian chờ botox phát huy hiệu quả. Khi người bệnh có thể đi tiểu bình thường bác sĩ sẽ rút ống thông, kháng sinh có thể được sử dụng trong 3 ngày để ngăn ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu.

Tác dụng phụ có thể gặp

 Mặc dù tiêm botox vào niệu đạo là một phương pháp ít xâm lấn và khá an toàn, nhưng vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ như:

• Bí tiểu tạm thời: do botox làm giãn cơ vòng niệu đạo, một số người bệnh có thể gặp khó khăn khi tiểu tiện, cần đặt ống thông tiểu trong thời gian ngắn.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI): tiêm botox có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiểu, đặc biệt ở những người có tiền sử nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát.
• Tiểu khó hoặc tia nước tiểu yếu: cơ vòng niệu đạo giãn quá mức có thể làm cho dòng nước tiểu yếu đi hoặc gây cảm giác tiểu không hết.
• Tiểu không kiểm soát (hiếm gặp): nếu cơ vòng niệu đạo giãn quá mức, một số người có thể gặp tình trạng rò rỉ nước tiểu ngoài ý muốn.
• Phản ứng dị ứng hoặc kích ứng tại chỗ tiêm: một số người có thể bị đau nhẹ, sưng hoặc kích ứng tại vị trí tiêm.
• Tác dụng phụ toàn thân (rất hiếm gặp): trong một số trường hợp, botox có thể lan rộng đến các cơ khác, gây yếu cơ toàn thân, mệt mỏi hoặc các triệu chứng khác.

Yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tiêm botox niệu đạo

Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tiêm botox niệu đạo gồm:

• Người bệnh phải được chẩn đoán chính xác các rối loạn đang có.
• Kỹ thuật tiêm của bác sĩ.
• Có bệnh tiểu được hay không?
• Có tiền sử bị nhiễm trùng tiểu hay không?

Chỉ định và chống chỉ định lựa chọn phương pháp

1. Chỉ định

Chỉ định tiêm botox niệu đạo cho các trường hợp sau:

• Chỉ định tiêm botox niệu đạo cho điều trị rối loạn chức năng tăng trương lực niệu đạo nguyên nhân do thần kinh hoặc không phải thần kinh.
• Là phương pháp điều trị thay thế cho các trường hợp bị tiểu không tự chủ, rối loạn tiểu tiện, bí tiểu,… không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác để thư giãn cơ thắt niệu đạo và cơ sàn chậu như tập luyện cơ sàn chậu (bài tập Kegel), điều trị thần kinh thần, kích thích thần kinh xương chày sau, từ chối phẫu thuật hoặc chống chỉ định với phẫu thuật đường tiểu dưới.

2. Chống chỉ định

Chống chỉ định tiêm botox niệu đạo cho các trường hợp:

• Có nhiễm trùng đường tiết niệu hoạt động (UTI).
• Quá mẫn cảm với độc tố botulinum hoặc các thành phần của nó.
• Một số rối loạn thần kinh cơ như Myasthenia gravis (bệnh nhược cơ tự miễn).

Tìm hiểu thêm: Tiêm botox bàng quang khi nào nên lựa chọn?

Lưu ý trước và sau khi thực hiện phương pháp

1. Trước khi thực hiện

Trước khi tiêm botox niệu đạo không có nhiều lưu ý đặc biệt. Người bệnh sẽ được bác sĩ kiểm tra bằng khám lâm sàng hoặc các xét nghiệm để đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại. Nếu sức khỏe người bệnh đủ điều kiện để tiêm botox niệu đạo, bác sĩ sẽ giải thích những gì sẽ diễn ra trong quá trình tiêm, hiệu quả của phương pháp này, để người bệnh có thể hình dung được những gì sắp diễn ra.

2. Sau khi thực hiện

 Theo dõi các triệu chứng bất thường nào và báo ngay cho bác sĩ để được can thiệp kịp thời:

• Khó tiểu hoặc bí tiểu: một số người có thể gặp khó khăn trong việc tiểu tiện tạm thời. Nếu bí tiểu kéo dài, có thể cần đặt ống thông tiểu.
• Tiểu không kiểm soát: ngược lại, một số người có thể gặp tình trạng tiểu són do cơ vòng niệu đạo bị giãn quá mức.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI): dấu hiệu gồm tiểu buốt, tiểu rắt, sốt hoặc nước tiểu có mùi hôi. Nếu có triệu chứng này, cần đi khám sớm.

3. Chăm sóc sau tiêm

• Uống đủ nước để hỗ trợ quá trình tiểu tiện.
• Tránh kích thích bàng quang, hạn chế rượu, cà phê, đồ uống có ga.
• Giữ vệ sinh vùng kín để phòng ngừa nhiễm trùng.
• Theo dõi hiệu quả điều trị, thường botox phát huy tác dụng trong 3 – 7 ngày và kéo dài 3 – 6 tháng.

 Khi nào cần đi khám ngay?

Cần đi khám ngay nếu sau khi tiêm botox niệu đạo xuất hiện các tình trạng sau:

• Bí tiểu hoàn toàn.
• Nhiễm trùng tiểu nghiêm trọng (sốt cao, đau vùng thận).
• Tiểu không kiểm soát kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Tiêm botox niệu đạo ở đâu uy tín và an toàn?

Tiêm botox ở Đơn vị Niệu nữ, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM uy tín và an toàn. Tại đây có đội ngũ bác sĩ là những chuyên gia chuyên môn cao trong chẩn đoán và điều trị các bệnh về đường tiểu nữ. Hiện, Đơn vị Niệu nữ, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM đã được Sở Y tế TP.HCM cấp phép sử dụng kỹ thuật tiêm botox để điều trị các bệnh về rối loạn chức năng đường tiểu dưới.

Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu thêm về phương pháp tiêm botox niệu đạo, quy trình kỹ thuật, tác dụng và nhiều thông tin hữu ích khác.