Bại não thể co cứng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Bại não thể co cứng (Spastic Cerebral Palsy) là dạng phổ biến nhất của bại não, chiếm khoảng 70–80% tổng số ca mắc. Trẻ mắc bại não co cứng gặp khó khăn trong việc kiểm soát cơ bắp do tình trạng tăng trương lực cơ, khiến các cơ trở nên căng cứng và khó cử động linh hoạt. Cùng tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị qua bài viết sau đây.

Bại não thể co cứng là gì?

Bại não thể co cứng là loại bại não đặc trưng bởi tình trạng co cứng hoặc trương lực cơ tăng thường dẫn đến các chuyển động cứng, giật cục. Các trường hợp bại não co cứng được phân loại thêm theo phần hoặc các phần của cơ thể bị ảnh hưởng nhiều nhất. (1)

Bại não thể co cứng ảnh hưởng đến vỏ não vận động của não, một phần cụ thể của vỏ não chịu trách nhiệm lập kế hoạch và hoàn thành chuyển động.

Các dạng bại não thể co cứng

Tùy thuộc vào cách thức và vị trí ảnh hưởng đến cơ thể, bại não co cứng có thể được phân loại thành:

• Bại não co cứng hai chi dưới (Spastic Diplegia): Cứng cơ chủ yếu ở hai chân, trẻ có thể đi lại khó khăn hoặc cần dụng cụ hỗ trợ.
• Bại não co cứng nửa người (Spastic Hemiplegia): Chỉ ảnh hưởng đến một bên cơ thể (tay và chân cùng bên).
• Bại não co cứng thể toàn thân (Spastic Quadriplegia): Ảnh hưởng đến cả tứ chi, thường đi kèm với khó khăn về nói, nuốt và trí tuệ.

Các nguyên nhân bại não thể co cứng

Bại não thể co cứng xảy ra do tổn thương phần vỏ não vận động – khu vực kiểm soát vận động cơ thể. Một số nguyên nhân chính bao gồm: (2)

• Thiếu oxy khi sinh (ngạt khi sinh, sinh non, suy thai…)
• Nhiễm trùng trong thai kỳ (rubella, viêm màng não, nhiễm trùng ối…)
• Chấn thương đầu (trước hoặc sau khi sinh)
• Xuất huyết não hoặc đột quỵ ở trẻ sơ sinh

Dấu hiệu nhận biết bại não co cứng

Mỗi trẻ có mức độ ảnh hưởng khác nhau, nhưng bố mẹ có thể nhận thấy một số dấu hiệu sau: (3)

• Cứng cơ, căng cứng các khớp (đặc biệt ở chân, tay)
• Khó khăn khi vận động (chậm biết lẫy, bò, đi so với trẻ bình thường)
• Dáng đi bất thường (đi nhón chân, đi bắt chéo chân…)
• Khó giữ thăng bằng, dễ mất kiểm soát vận động
• Phản xạ quá mức (cử động giật cục, không mượt mà)

Các dấu hiệu có thể trở nên rõ ràng hơn khi trẻ lớn dần.

Cách điều trị bại não thể co cứng

Mặc dù bại não không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có nhiều phương pháp giúp trẻ cải thiện chất lượng cuộc sống:

1. Vật lý trị liệu

Giúp trẻ tăng cường sự linh hoạt và kiểm soát vận động thông qua các bài tập kéo giãn cơ, tăng cường sức mạnh và cải thiện sự phối hợp.

2. Dụng cụ hỗ trợ

Sử dụng các thiết bị như nẹp chỉnh hình, xe lăn, khung tập đi… giúp trẻ di chuyển dễ dàng hơn và giảm nguy cơ biến dạng cơ thể.

3. Thuốc giãn cơ

Các thuốc như Botulinum toxin (Botox), Baclofen, Diazepam hỗ trợ cải thiện tình trạng co cứng cơ liên tục.

4. Phẫu thuật chỉnh hình

Trong một số trường hợp nặng, phẫu thuật có thể được thực hiện để:

• Cắt bớt dây thần kinh gây co cứng cơ (phẫu thuật cắt chọn lọc rễ thần kinh).
• Nới lỏng hoặc kéo dài gân để cải thiện cử động.
• Sửa chữa biến dạng khớp hoặc xương để giúp trẻ đi lại tốt hơn.

5. Tế bào gốc

Tế bào gốc được dùng để thay thế tế bào thương tổn, phát triển tế bào não mới và kích hoạt các tế bào bị hư tổn (nhưng chưa chết hẳn). Sau đó, bệnh nhân tiếp tục được kỹ thuật viên hướng dẫn tập phục hồi chức năng tại bệnh viện đa khoa và tại nhà. Phương pháp điều trị bại não bằng tế bào gốc an toàn với hầu hết bệnh nhân. Người bệnh càng điều trị sớm kết quả nhận được khả quan.

Theo thống kê nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng, ứng dụng tế bào gốc để điều trị bại não khả năng thành công 60-70%, cải thiện rõ ràng nhất là khả năng vận động (thích ứng, hòa nhập với cộng đồng), sau đó là khả năng ngôn ngữ và nhận thức.

6. Trị liệu ngôn ngữ và hoạt động

• Trị liệu ngôn ngữ: Hỗ trợ trẻ phát triển khả năng giao tiếp, đặc biệt nếu trẻ gặp khó khăn trong việc nói.
• Trị liệu hoạt động: Giúp trẻ học cách tự chăm sóc bản thân, như mặc quần áo, ăn uống, viết chữ.

7. Chăm sóc tâm lý

• Giúp trẻ xây dựng sự tự tin, giảm căng thẳng và tăng cường khả năng hòa nhập xã hội.
• Các liệu pháp tâm lý có thể hỗ trợ trẻ vượt qua những khó khăn về cảm xúc và hành vi.

Biến chứng bại não co cứng

Trẻ mắc bại não thể co cứng có thể gặp phải nhiều biến chứng lâu dài, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống:

• Biến dạng xương khớp: Do tình trạng co cứng kéo dài, trẻ có thể bị cong vẹo cột sống, biến dạng khớp hông, đầu gối hoặc bàn chân.
• Loạn sản khớp háng: Khớp háng có thể bị trật do sự mất cân bằng cơ bắp, gây đau và hạn chế vận động.
• Chậm phát triển thể chất: Trẻ có thể thấp còi hơn so với bạn bè cùng trang lứa do suy dinh dưỡng hoặc hạn chế vận động.
• Rối loạn tiêu hóa: Khó nuốt, trào ngược dạ dày, táo bón do chức năng cơ miệng và cơ bụng yếu.
• Co giật: Một số trẻ bị bại não thể co cứng có thể mắc chứng động kinh.
• Khó khăn trong giao tiếp: Trẻ có thể gặp vấn đề trong việc phát âm hoặc diễn đạt ý muốn.
• Vấn đề hô hấp: Tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp do khó nuốt và kiểm soát cơ hô hấp kém.
• Tổn thương da: Do tỳ đè lâu ngày, trẻ có thể bị loét da, đặc biệt nếu ít vận động.

Phòng ngừa bại não thể co cứng

Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn bại não, bố mẹ có thể thực hiện một số biện pháp để giảm nguy cơ mắc bệnh:

• Chăm sóc thai kỳ tốt: Đi khám thai định kỳ, kiểm soát bệnh lý mẹ bầu (tiểu đường thai kỳ, huyết áp cao, nhiễm trùng…).
• Tiêm phòng đầy đủ: Đặc biệt là tiêm phòng rubella, cúm và các bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến thai nhi.
• Tránh sinh non: Nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống lành mạnh, kiểm soát cân nặng và tránh căng thẳng.
• Giảm nguy cơ ngạt khi sinh: Sinh tại bệnh viện uy tín, theo dõi thai kỳ sát sao để xử lý kịp thời các bất thường.
• Bảo vệ trẻ sau sinh: Tránh chấn thương đầu bằng cách sử dụng ghế ngồi xe hơi an toàn, giám sát trẻ khi chơi.

Nếu có thêm những thắc mắc liên quan đến bại não co cứng hoặc gặp các vấn đề liên quan có thể liên hệ đến BVĐK Tâm Anh để được các chuyên gia y tế giải đáp, thăm khám và điều trị:

Tóm lại, bại não thể co cứng là dạng phổ biến nhất của bại não, gây ra tình trạng căng cứng và khó khăn trong vận động do tổn thương ở não bộ. Mặc dù không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng với sự can thiệp kịp thời và phương pháp điều trị phù hợp như vật lý trị liệu, dùng thuốc hay phẫu thuật, người bệnh có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ về bệnh và lựa chọn đúng hướng điều trị sẽ giúp người mắc bại não co cứng có cơ hội hòa nhập và sống tích cực hơn mỗi ngày.