Viêm phế quản mãn tính ở người già: Nguyên nhân và triệu chứng

Viêm phế quản mãn tính ở người già là tình trạng khá phổ biến, do vi khuẩn và virus xâm nhập gây bệnh. Vậy làm thế nào để cải thiện bệnh viêm phế quản mạn tính ở người cao tuổi?

Bài viết được tư vấn bởi Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Viêm phế quản mãn tính ở người già là gì?

Viêm phế quản mãn tính ở người già là tình trạng viêm nhiễm ở các ống phế quản ở người lớn tuổi, nơi chịu trách nhiệm vận chuyển không khí đến và đi từ phổi. Bệnh thường gây ra các triệu chứng như ho có đờm, khó thở hoặc thở khò khè, mệt mỏi, sốt…

Viêm phế quản được phân loại thành cấp tính và mãn tính. Trong đó, viêm phế quản cấp tính ở người già thường sẽ cải thiện trong khoảng 10 ngày sau khi thăm khám và điều trị theo phác đồ của bác sĩ. Tình trạng bệnh sẽ được xác định là mãn tính khi kéo dài ít nhất 3 tháng trong 1 năm và xảy ra trong 2 năm liên tiếp, đồng thời không phải do các bệnh hô hấp khác như lao phổi, áp xe phổi, giãn phế quản… (1)

Viêm phế quản mạn tính ở người cao tuổi có thể trở nên nghiêm trọng, đặc biệt là ở người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, cùng với sự viêm nhiễm kéo dài dẫn đến tích tụ đờm nhầy, gây bó hẹp các ống phế quản.

Giai đoạn của bệnh viêm phế quản mạn tính ở người già

Viêm phế quản mạn tính ở người già thường tiến triển qua 3 giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có những đặc điểm và mức độ ảnh hưởng khác nhau đến sức khỏe hô hấp: (2)

1. Giai đoạn đầu

Ở giai đoạn đầu viêm phế quản mãn tính ở người già, người bệnh thường ho và khạc đờm nhiều vào buổi sáng. Triệu chứng ho sẽ xuất hiện theo từng đợt và có xu hướng nặng hơn khi thời tiết thay đổi, đặc biệt là khi giao mùa hoặc khi có sự biến động nhiệt độ đột ngột, từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại. Trung bình, mỗi đợt ho kéo dài từ một đến vài tuần, gây ra cảm giác mệt mỏi và khó chịu cho người bệnh. Trong một năm, có thể người bệnh sẽ phải trải qua từ 5 đến 6 đợt ho.

2. Giai đoạn giữa

Một triệu chứng khác của bệnh viêm phế quản mạn tính ở người cao tuổi là sự xuất hiện của đờm, thường có màu trắng. Tính chất của đờm có thể thay đổi, đôi khi là lỏng, đôi khi đặc hoặc có bọt. Khi bệnh kéo dài, đờm có thể trở nên đặc hơn và thậm chí chuyển sang màu vàng. Tình trạng bệnh tiến triển nặng hơn sẽ làm cho mỗi đợt ho kéo dài thêm vài tuần và số lần ho cũng tăng lên. Điều này cho thấy bệnh đang phát triển dần theo thời gian chứ không duy trì cố định ở một mức độ.

3. Giai đoạn nặng

Khi viêm phế quản mãn tính ở người già trở nên nặng hơn do không can thiệp điều trị, triệu chứng khó thở sẽ xuất hiện kèm theo các cơn ho. Ban đầu, người bệnh có thể cảm thấy nặng ngực, sau đó tình trạng khó thở sẽ dần trở nên trầm trọng hơn. Bệnh càng lâu thì sự thiếu hụt không khí càng rõ rệt, gây rối loạn chức năng hô hấp.

Đây cũng chính là nguyên nhân khiến người già bị viêm phế quản mãn tính luôn trong trạng thái thiếu oxy, dẫn đến mệt mỏi và sụt cân nhanh chóng. Ngoài ra, bệnh còn ảnh hưởng đến nhiều chức năng khác của cơ thể, bao gồm hệ tuần hoàn và hệ thần kinh trung ương, làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Nguyên nhân gây viêm phế quản mãn tính ở người già

Viêm phế quản mãn tính ở người già có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân. Khi tuổi tác tăng cao, sức đề tháng thường bị giảm sút, tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật xâm nhập và gây bệnh.

Ngoài yếu tố tuổi tác, một số người cao tuổi còn mắc viêm phế quản mãn tính do thói quen sử dụng thuốc lá hoặc thuốc lào. Các yếu tố môi trường cũng đóng vai trò quan trọng, chẳng hạn sống lâu năm ở những khu vực bụi bặm hoặc sử dụng nhiên liệu như than tổ ong, than củi, rơm rạ… trong sinh hoạt gia đình. Cơ địa nhạy cảm hoặc các tình trạng dị ứng đường hô hấp như hen suyễn và viêm phế quản nhiễm khuẩn cũng có thể là nguyên nhân gây bệnh.

Trong một số trường hợp, viêm phế quản mãn tính còn có thể liên quan đến dị dạng về cấu trúc khung xương sườn hoặc cột sống, chẳng hạn như gù vẹo cột sống… gây khó khăn trong việc hô hấp.

Triệu chứng viêm phế quản mãn tính ở người cao tuổi

Viêm phế quản mãn tính ở người già có thể biểu hiện ban đầu giống như cảm lạnh và cúm thông thường với các triệu chứng nhẹ, khiến người bệnh và người chăm sóc dễ chủ quan. Khi các triệu chứng cảm lạnh dần thuyên giảm nhưng cơn ho vẫn kéo dài liên tục hoặc trở nên trầm trọng hơn, đó có thể là dấu hiệu của bệnh viêm phế quản. Một số triệu chứng cho thấy người cao tuổi có thể đang mắc viêm phế quản, gồm:

• Ho liên tục
• Thở khò khè
• Đau ngực
• Khó thở hoặc thở nhanh
• Đau họng
• Sốt
• Nôn mửa
• Cảm giác khó chịu
• Đau cơ
• Sổ mũi
• Ớn lạnh

Hầu hết, các triệu chứng cảm lạnh có thể kéo dài từ một đến hai tuần, trong khi ho do viêm phế quản có thể kéo dài nhiều tháng. Trong giai đoạn đầu, ho có thể không kèm theo đờm, nhưng sau đó sẽ tăng tiết đờm. Người cao tuổi cũng có thể gặp phải tình trạng nôn mửa khi ho.

Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào nêu trên, đặc biệt là cơn ho tiếp tục sau khi các triệu chứng của cảm lạnh và cúm đã khỏi, hoặc gặp khó khăn trong việc ăn uống do khó thở… người bệnh nên nhanh chóng đến bệnh viện để bác sĩ khám và đưa ra phác đồ điều trị.

Chẩn đoán viêm phế quản mãn tính ở người già

Chẩn đoán viêm phế quản mạn tính ở người cao tuổi có thể dựa vào triệu chứng ho và khạc đờm từng đợt hoặc liên tục kéo dài. Viêm phế quản mãn tính có thể được phân loại thành ba thể lâm sàng chính, gồm:

• Viêm phế quản mãn tính đơn thuần: Người bệnh chủ yếu ho và khạc đờm, đặc biệt là vào buổi sáng. Đờm thường là nhầy trong, có thể trở nên vàng đục khi có bội nhiễm. Ho thường gia tăng vào mùa thu và mùa đông.
• Viêm phế quản mãn tính tắc nghẽn: Người bệnh khó thở và thở khò khè do phế quản bị tắc nghẽn bởi lớp niêm mạc dày, tăng tiết đờm.
• Viêm phế quản mãn tính nhầy mủ: Người bệnh khạc đờm nhầy mủ theo từng đợt do bội nhiễm hoặc liên tục. Người cao tuổi thường dễ mắc thể viêm phế quản mãn tính co thắt và các đợt kịch phát.

Dựa vào triệu chứng lâm sàng và thăm khám, bác sĩ có thể xác định viêm phế quản mãn tính. Tuy nhiên, để khẳng định chẩn đoán và loại trừ các bệnh khác có triệu chứng tương tự như lao phổi, giãn phế quản, hen phế quản, hoặc ung thư phế quản… bác sĩ có thể chỉ định người bệnh chụp X-quang lồng ngực. Trên phim X-quang lồng ngực, có thể phát hiện các hội chứng như sau:

• Hội chứng phế quản: Hiện tượng dày thành phế quản và hình ảnh đường ray.
• Hội chứng phế nang: Tăng sáng trong mô phổi.
• Hội chứng mạch máu: Mạch máu ở trung tâm lớn, trong khi ở ngoại vi thưa thớt.

Cách điều trị viêm phế quản mãn tính ở người già

Sau khi kiểm tra, thăm khám, tùy vào trường hợp mà bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định một số phác đồ điều trị viêm phế quản mãn tính ở người già, điển hình như (chỉ mang tính tham khảo):

• Điều trị triệu chứng: Mục tiêu chính là cải thiện lưu thông đường thở, giảm đờm và dịch tiết, giảm nhẹ các đợt cấp của bệnh. Việc sử dụng kháng sinh chỉ nên được áp dụng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng và phải được chỉ định bởi bác sĩ. Trong một số trường hợp, kháng sinh có thể được dùng để phòng ngừa các đợt cấp của bệnh viêm phế quản mãn tính.
• Sử dụng thuốc: Ngoài kháng sinh, người bệnh có thể được bác sĩ kê thêm các loại thuốc như thuốc long đờm để làm giảm độ đặc của đờm, thuốc giãn phế quản, thuốc chống viêm corticoid… Lưu ý, việc lựa chọn và sử dụng thuốc phải dựa trên chỉ định của bác sĩ để đảm bảo hiệu quả và an toàn.
• Điều trị nội khoa kết hợp phục hồi chức năng: Bên cạnh điều trị bằng thuốc, các bài tập phục hồi chức năng hô hấp cũng rất quan trọng. Những bài tập này giúp cải thiện khả năng thở và chức năng phổi của người cao tuổi, hỗ trợ trong việc duy trì sức khỏe ổn định.

Chăm sóc viêm phế quản mãn tính ở người già

Viêm phế quản mãn tính ở người già cần được chăm sóc cẩn thận để tránh biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Dưới đây là những biện pháp quan trọng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.

1. Lưu ý khi điều trị viêm phế quản mãn tính ở người già

Viêm phế quản mãn tính ở người cao tuổi không thể điều trị dứt điểm, nhưng có thể kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh tuân thủ đúng các hướng dẫn điều trị của bác sĩ:

• Uống thuốc đầy đủ và đúng liều: Việc tuân thủ liều lượng và thời gian dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ giúp giảm viêm, khai thông đường thở và kiểm soát đờm hiệu quả.
• Tham gia phục hồi chức năng: Các bài tập thở và tập thể dục hàng ngày giúp tăng cường lưu thông không khí trong phổi, cải thiện khả năng hô hấp và sức khỏe tổng quát.
• Tránh hút thuốc và hít khói thuốc: Việc không hút thuốc và tránh hít khói thuốc lá giúp giảm thiểu nguy cơ tổn thương và viêm nhiễm ở phổi, làm chậm tiến triển của bệnh.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm không khí (không bắt buộc): Máy tạo ẩm có thể hỗ trợ làm dịu cơn ho và giảm tích tụ đờm trong họng. Tuy nhiên, cần chú ý vệ sinh máy thường xuyên để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn thêm.

2. Lưu ý bổ sung về chế độ dinh dưỡng cho người bệnh

Bên cạnh việc tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ, người bệnh hoặc người chăm sóc cũng cần chú ý đến các biện pháp dinh dưỡng nhằm góp phần cải thiện tình trạng viêm phế quản mãn tính ở người già:

• Bổ sung nước đầy đủ: Uống đủ nước hàng ngày nhằm tránh phát sinh nguy cơ đau đầu, chóng mặt, khó thở, mất phương hướng…
• Bổ sung nhiều chất xơ: Chất xơ có trong rau xanh, trái cây, các loại hạt và đậu… hỗ trợ tiêu hóa và tăng sức đề kháng.
• Tránh đồ uống có ga và nhiều đường: Các loại đồ uống này có thể gây đầy hơi, khó tiêu và khó thở, khiến triệu chứng viêm phế quản mạn tính ở người cao tuổi trở nặng hơn.
• Hạn chế thịt đỏ và đồ chế biến sẵn: Thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều dầu mỡ và chất béo có thể gây chướng bụng, đầy hơi… khiến người già khó thở hơn.

Các lưu ý trên có thể góp phần giúp cải thiện tình trạng bệnh. Tuy nhiên, người bệnh cần theo dõi chặt chẽ tình trạng của mình và kịp thời thông báo cho bác sĩ nếu thấy có dấu hiệu bất thường. Tình trạng viêm phế quản mạn tính ở người cao tuổi có thể khác nhau, người bệnh cần thăm khám và tham khảo ý kiến bác sĩ khi điều trị tại nhà để đảm bảo hiệu quả chữa trị.

>>>Có thể bạn chưa biết: Viêm phế quản mãn tính có nguy hiểm không?

Phòng ngừa viêm phế quản mãn tính ở người già

• Để ngăn ngừa viêm phế quản mãn tính ở người già, cần chú ý đến các triệu chứng cảm lạnh hoặc cúm. Khi người cao tuổi trong gia đình bắt đầu hồi phục sau cơn cảm lạnh hoặc cúm, người thân cần theo dõi xem có triệu chứng nào vẫn tồn tại dai dẳng hay không. Viêm phế quản thường do virus gây cảm lạnh và cúm gây ra, nên triệu chứng của bệnh viêm phế quản có thể dễ bị nhầm lẫn. Trong trường hợp các triệu chứng kéo dài, điều này có thể cho thấy viêm phế quản đã phát triển và người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện thăm khám.
• Người cao tuổi không nên sử dụng thuốc lá hoặc thuốc lào. Đối với những gia đình vẫn sử dụng các loại chất đốt có khói bụi như than củi, rơm rạ… nên cân nhắc chuyển sang sử dụng bếp ga hoặc bếp điện. Nếu chưa thể thay đổi hoàn toàn, hãy giảm thiểu lượng khói bằng cách sử dụng loại bếp ít khói để tránh tình trạng viêm phế quản lâu dần dẫn đến bệnh mãn tính.
• Tất cả đối tượng, đặc biệt là nhóm người cao tuổi nếu mắc các bệnh lý về đường hô hấp (cả hô hấp trên và hô hấp dưới) đều cần sớm đến gặp bác sĩ để khám và điều trị dứt điểm, nhằm ngăn chặn bệnh phát triển thành mãn tính.
• Bên cạnh đó, việc thường xuyên áp dụng các bài tập thể dục nhẹ nhàng như tập hít thở sâu, đi bộ, hoặc tập yoga… cũng rất hữu ích để điều hòa nhịp thở. Tuy nhiên, các bài tập nên được điều chỉnh phù hợp với tình trạng sức khỏe của người cao tuổi, tránh tập luyện quá sức.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Bài viết đã cung cấp các thông tin, giải đáp thắc mắc về tình trạng viêm phế quản mãn tính ở người già và các lưu ý khi chăm sóc người bệnh. Việc thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe của người bệnh là cực kỳ quan trọng. Nếu thấy người bệnh có dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng sức khỏe chuyển biến xấu, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện để bác sĩ khám và điều trị.