Chế độ dinh dưỡng trong thai kỳ không chỉ là một yếu tố quan trọng giúp mẹ bầu duy trì sức khỏe mà còn đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển toàn diện của thai nhi. Chính vì vậy, việc lựa chọn một chế độ ăn uống phù hợp, đầy đủ dưỡng chất là một trong những yếu tố tiên quyết giúp bà bầu có một thai kỳ khỏe mạnh.
Trong những năm gần đây, chế độ ăn chay đã được nhiều phụ nữ mang thai ưu tiên lựa chọn vì những lợi ích sức khỏe mà nó mang lại. Vậy chế độ ăn chay cho bà bầu có đảm bảo cung cấp được đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết? Cần lưu ý gì khi áp dụng chế độ ăn này trong suốt thai kỳ? Những vấn đề trên sẽ được ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng – Trung tâm Y khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM giải đáp chi tiết thông qua bài viết bên dưới.
Trong thời gian mang thai, cơ thể mẹ bầu cần một lượng dinh dưỡng vượt trội để duy trì sức khỏe của bản thân đồng thời cung cấp những chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của thai nhi. Những dưỡng chất thiết yếu như protein, canxi, sắt, vitamin D, DHA, I-ốt, vitamin B12 và acid folic đều có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển các cơ quan, hệ thần kinh, hệ xương và sự tăng trưởng của thai nhi.
Có thể bạn quan tâm: Chế độ dinh dưỡng cho bà bầu
ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng – Trung tâm Y khoa, BVĐK Tâm Anh cho biết, chế độ ăn không hợp lý, thiếu hụt dinh dưỡng có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, từ việc mẹ bầu thiếu năng lượng, mệt mỏi cho đến nguy cơ sinh non hoặc bé bị suy dinh dưỡng. Do đó, việc xây dựng một chế độ dinh dưỡng khoa học, đảm bảo đầy đủ các nhóm dưỡng chất cần thiết từ thực phẩm là rất quan trọng giúp duy trì sức khỏe cho mẹ bầu và tạo những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thai nhi.
Chế độ ăn chay trong thai kỳ nếu được thực hiện đúng cách, khoa học vẫn mang lại được một số lợi ích cho bà bầu. Việc thay thế thịt và các sản phẩm động vật bằng các thực phẩm thực vật giúp cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất, chất xơ và chất chống oxy hóa, có thể giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh lý như đái tháo đường thai kỳ, béo phì hay các bệnh tim mạch. Cụ thể: (1)
Protein là thành phần quan trọng cấu tạo nên tế bào và mô của cơ thể, đặc biệt là trong quá trình hình thành và phát triển của thai nhi. Theo các nghiên cứu cho thấy, thai phụ cần bổ sung từ 71 đến 75 gam protein mỗi ngày từ thực vật như đậu hũ, đậu nành, các loại đậu (đậu đỏ, đậu xanh, đậu đen), hạt chia, hạt lanh, quả óc chó, các sản phẩm từ sữa,… Các nguồn protein thực vật này không chỉ giàu chất đạm mà còn cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết cho sức khỏe của mẹ và bé.
Canxi là khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của hệ xương, răng và các chức năng cơ, thần kinh của thai nhi, đồng thời cũng giúp duy trì mật độ xương của mẹ. Bà bầu ăn chay nên bổ sung 1000mg canxi mỗi ngày từ các nguồn thực phẩm như cải xoăn, cải bắp, súp lơ, hạnh nhân, đậu nành và sữa hạt (sữa đậu nành, sữa hạnh nhân). Việc lựa chọn thực phẩm bổ sung canxi từ thực vật cũng giúp mẹ tránh được tình trạng táo bón, một vấn đề thường gặp trong thai kỳ.
Chất béo là thành phần không thể thiếu trong chế độ ăn uống, đặc biệt là các acid béo omega-3, trong đó DHA có vai trò quan trọng trong sự phát triển thần kinh, não bộ và thị giác của thai nhi. Các nguồn thực phẩm chứa DHA cho bà bầu ăn chay bao gồm dầu thực vật, dầu tảo, hạt óc chó,… Mẹ bầu nên bổ sung khoảng 200mg DHA mỗi ngày.
Sắt là khoáng chất rất quan trọng trong thai kỳ để sản xuất hemoglobin (một loại huyết sắc tố), giúp cung cấp oxy cho thai nhi, thúc đẩy sự phát triển của các mô cơ và ngăn ngừa tình trạng thiếu máu. Bà bầu ăn chay có thể bổ sung sắt từ các nguồn thực vật như đậu, rau xanh, hạt bí ngô, các loại ngũ cốc,… Tuy nhiên, sắt từ thực vật (sắt non-heme) khó hấp thụ hơn sắt từ động vật (sắt heme), do đó bà bầu nên ăn kèm các thực phẩm giàu vitamin C như ớt chuông, cam, quýt,… để cải thiện khả năng hấp thụ sắt. (2)
Acid folic là một trong những vitamin quan trọng trong thai kỳ giúp ngăn ngừa dị tật ống thần kinh và cần thiết cho sự phát triển của các tế bào ở thai nhi. Vitamin B12 cũng đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất tế bào máu và duy trì hệ thần kinh khỏe mạnh. Tuy nhiên, acid folic và vitamin B12 chủ yếu có trong thực phẩm động vật, vì vậy bà bầu ăn chay cần bổ sung acid folic từ rau lá xanh, ngũ cốc nguyên hạt, nước cam và vitamin B12 từ sữa đậu nành, thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm lên men.
Iot cần thiết cho sự phát triển của tuyến giáp của mẹ và giúp cho hệ thần kinh, não bộ của thai nhi phát triển mạnh mẽ, phòng ngừa tình trạng suy dinh dưỡng. Bà bầu ăn chay có thể bổ sung Iot từ muối iot, rong biển, cải thảo, rau chân vịt,…
Kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch và giúp thai nhi phát triển khỏe mạnh. Các nguồn thực phẩm giàu kẽm cho bà bầu ăn chay bao gồm các loại đậu như đậu xanh, đậu lăng; các loại hạt như hạt vừng, hạt lanh, đậu phộng, hạt điều, hạnh nhân; các loại rau; ngũ cốc nguyên hạt, socola đen;…
Vitamin D giúp tăng cường khả năng hấp thụ canxi, hỗ trợ sự phát triển xương của thai nhi. Các thực phẩm giàu vitamin D mà mẹ bầu ăn chay có thể bổ sung bao gồm sữa hạt có bổ sung vitamin D, ngũ cốc, sữa đậu nành và các loại thực phẩm bổ sung khác. (3)
Kali là khoáng chất giúp duy trì cân bằng điện giải, ổn định huyết áp và tăng cường trao đổi chất. Các nguồn thực phẩm giàu kali cho bà bầu ăn chay bao gồm bơ, chuối, khoai lang, khoai tây, cà chua, các loại đậu, rau chân vịt, dưa hấu, quả mơ khô, củ dền,…
Chế độ ăn chay có thể mang lại một số lợi ích cho sức khỏe của cả bà bầu và thai nhi, bao gồm giảm nguy cơ béo phì, ngăn ngừa bệnh lý đái tháo đường thai kỳ, tim mạch,… Một chế độ ăn chay giàu chất xơ từ rau quả và ngũ cốc có thể giúp bà bầu phòng ngừa tình trạng táo bón và hỗ trợ quá trình tiêu hóa diễn ra tốt hơn.
Tuy nhiên, chế độ ăn chay cũng gây ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ bầu nếu không được xây dựng khoa học, hợp lý, chẳng hạn như nguy cơ thiếu hụt một số chất dinh dưỡng quan trọng như protein vitamin B12, sắt, canxi, DHA,… Vì vậy, trước khi quyết định ăn chay trong thai kỳ, bà bầu cần tham khảo ý kiến bác sĩ và đảm bảo bổ sung đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu trong suốt hành trình mang thai.
Tìm hiểu thêm: Có bầu ăn chay được không?
Trong quá trình áp dụng chế độ ăn chay cho bà bầu, thai phụ cần lưu ý các vấn đề sau để đảm bảo duy trì được sức khỏe ổn định cho mẹ và sự phát triển cho thai nhi. Cụ thể: (4)
Trước khi áp dụng chế độ ăn chay, bà bầu nên tham khảo thật kỹ ý kiến của các bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn chế độ ăn phù hợp với nhu cầu của cơ thể và thai nhi. Bởi lẽ không phải mẹ bầu nào cũng nên áp dụng chế độ ăn chay. Một chế độ ăn chay có thể đảm bảo cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho cả mẹ và bé rất phức tạp và cần được thiết kế tỉ mỉ từ các chuyên gia dinh dưỡng.
Thể trạng, tình trạng sức khỏe, nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ của mỗi mẹ bầu là khác nhau. Do đó, việc quan sát các phản ứng và lắng nghe cơ thể khi áp dụng chế độ ăn chay trong thời gian mang thai là điều cần thiết và quan trọng mà các thai phụ cần lưu tâm. Nếu cảm thấy cơ thể không khỏe, có biểu hiện thiếu năng lượng, mệt mỏi,… thì mẹ bầu nên điều chỉnh lại chế độ ăn cho phù hợp và khoa học hơn.
Mặc dù chế độ ăn chay khá tốt cho sức khỏe đồng thời có thể cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng, nhưng một số vitamin và khoáng chất thiết yếu như vitamin B12, sắt, kẽm và canxi lại khó được bổ sung đầy đủ từ nguồn thực vật. Vì vậy, mẹ bầu có thể cân nhắc việc kết hợp ăn xen kẽ thêm các bữa ăn mặn, bao gồm thực phẩm từ động vật như thịt, cá, trứng, sữa,… để đảm bảo cung cấp đầy đủ những dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.
Trong thai kỳ, mẹ bầu cần bổ sung nhiều dưỡng chất thiết yếu để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi và duy trì sức khỏe bản thân. Với chế độ ăn chay, có một số vi chất mà thực phẩm từ thực vật khó cung cấp đủ, chẳng hạn như vitamin B12, DHA (axit béo omega-3), Iot, sắt,…
Chính vì vậy, mẹ bầu có thể cần bổ sung các viên uống vitamin và khoáng chất như sắt, axit folic, vitamin D, vitamin B12 và DHA, theo chỉ định của bác sĩ. Bổ sung các loại thực phẩm chức năng này sẽ giúp mẹ bầu tránh được tình trạng thiếu hụt và ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe như tình trạng thiếu máu hay dị tật ống thần kinh ở thai nhi.
Khi áp dụng chế độ ăn chay, mẹ bầu có thể ăn nhiều thực phẩm tươi sống như rau củ, trái cây, các loại hạt và ngũ cốc. Tuy nhiên, cần chú ý rằng những thực phẩm này phải được rửa sạch và chế biến đúng cách để đảm bảo an toàn.
Mẹ bầu nên tránh ăn thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín, vì những thực phẩm này có thể chứa vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc các mầm bệnh gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là trong thời kỳ mang thai. Việc nấu chín kỹ các loại rau củ, hạt, ngũ cốc không chỉ giúp tiêu diệt vi khuẩn mà còn làm tăng khả năng hấp thu dưỡng chất từ thực phẩm.
Xem thêm: Có bầu không nên ăn gì?
Trong thai kỳ, nhu cầu calo của mẹ bầu sẽ tăng lên để đáp ứng sự phát triển của thai nhi và duy trì năng lượng cho cơ thể. Đối với chế độ ăn chay, mẹ bầu cần chú ý bổ sung các thực phẩm giàu năng lượng và dinh dưỡng để đảm bảo cung cấp đủ calo. Việc cung cấp đầy đủ calo cho cơ thể còn giúp thai nhi phát triển khỏe mạnh, tăng cân hợp lý và tránh tình trạng thiếu dinh dưỡng.
Chế độ ăn chay cho bà bầu có thể mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, tuy nhiên để đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh cho thai nhi và sức khỏe của mẹ, cần phải cân đối và bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng thiết yếu. Thực đơn cho bà bầu ăn chay phải đảm bảo cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất và các axit béo cần thiết từ thức ăn và cả thực phẩm bổ sung.
Bà bầu ăn chay trường cần đặc biệt chú ý bổ sung các chất như vitamin B12, sắt, canxi, DHA và vitamin D thông qua thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm chuyên biệt cho người ăn chay. Bữa ăn cần phong phú, đa dạng, kết hợp nhiều loại rau quả, đậu, hạt và ngũ cốc để tăng cường sức khỏe cho mẹ và bé trong suốt thai kỳ.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Chế độ ăn chay cho bà bầu có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho thai phụ nếu được thực hiện đúng cách và hợp lý. Việc bổ sung đầy đủ dưỡng chất từ thực phẩm thực vật không chỉ giúp bà bầu duy trì sức khỏe mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của thai nhi.
