Triệu chứng viêm phổi ở trẻ em nhận biết sớm giảm bớt nguy hiểm

Viêm phổi là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp nghiêm trọng, khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường. Bệnh diễn tiến nhanh chóng, nguy cơ cao xuất hiện biến chứng, dẫn đến tử vong. Nhận biết sớm triệu chứng viêm phổi ở trẻ em giúp ba mẹ bảo vệ trẻ trước sự nguy hiểm của bệnh lý này.

Viêm phổi ở trẻ là gì?

Viêm phổi ở trẻ là một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp nghiêm trọng, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh do các tác nhân nhiễm trùng gây nên các kích thích, phản ứng tổn hại nhu mô phổi. Khi khỏe mạnh, các phế nang của phổi sẽ chứa không khí nhưng khi bị viêm phổi, các phế nang này bị viêm nhiễm, chứa đầy mủ và dịch. (1)

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong cao ở trẻ dưới 5 tuổi. Ước tính tại các nước đang phát triển, hàng năm có khoảng 150 triệu trẻ bị viêm phổi, trong đó có đến 11 triệu trẻ phải nhập viện điều trị tích cực. Mỗi năm, trên thế giới có hơn 725.000 trẻ tử vong do viêm phổi, tức trung bình cứ 43 giây sẽ có ít nhất 1 bệnh nhi tử vong do viêm phổi. (2)

Việt Nam là một trong 15 quốc gia có nhiều trẻ mắc bệnh viêm phổi nhiều nhất trên thế giới. Thống kê mỗi năm nước ta có khoảng 2.9 triệu lượt trẻ bị viêm phổi và có khoảng 4.000 trẻ tử vong do bệnh lý này. Do đó, chủ động phòng ngừa và trang bị kiến thức về viêm phổi là “chìa khóa” quan trọng giúp bảo vệ con khỏi viêm phổi.

Triệu chứng viêm phổi ở trẻ em

Nắm rõ các triệu chứng viêm phổi ở trẻ em giúp phụ huynh dễ dàng phân biệt bệnh với các bệnh hô hấp khác ở trẻ hơn. Từ đó, trẻ mắc bệnh viêm phổi có thể được phát hiện và chữa trị ngay từ giai đoạn sớm.

1, Triệu chứng viêm phổi ở trẻ em giai đoạn sớm

Nhận biết trẻ có bị viêm phổi không, phụ huynh có thể quan sát hơi thở, nhịp thở của trẻ. Triệu chứng viêm phổi ở trẻ em như thở nhanh – xuất hiện sớm nhất, có thể phát hiện dễ dàng tại nhà bằng cách đếm nhịp thở khi trẻ nằm im, không sốt:

• Nhịp thở >= 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng tuổi.
• Nhịp thở >= 50 lần/phút ở trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 12 tháng tuổi.
• Nhịp thở >= 40 lần/phút ở trẻ từ 12 tháng đến 5 tuổi.

Ngoài quan sát nhịp thở, trẻ bị viêm phổi còn có các triệu chứng khác như: sốt cao trên 39 độ; mệt mỏi, li bì, có xu hướng muốn ngủ nhiều hơn; khó thở; ho khan, ho có đờm (đờm chuyển từ trắng sang xanh hoặc vàng); môi khô, nhợt nhạt, da xanh xao; đau bụng, tức ngực; bú kém; nôn trớ, tiêu chảy.

Xem thêm: Nhận biết sớm trẻ điều trị viêm phổi bị tiêu chảy và hướng xử lý

2. Triệu chứng viêm phổi ở trẻ em giai đoạn nặng

Bệnh khi không được can thiệp điều trị kịp thời, có thể diễn tiến sang giai đoạn viêm phổi nặng ở trẻ em với các triệu chứng sau:

• Trẻ bị viêm phổi sốt cao kéo dài: Sốt không hạ sau khi đã dùng thuốc hạ sốt.
• Rút lõm lồng ngực: Phần dưới lồng ngực (⅓ dưới) bị lõm khi trẻ hít vào. Lưu ý, rút lõm lồng ngực chỉ xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi. Ở trẻ trên 2 tuổi sẽ có các triệu chứng thở nhanh, co kéo các cơ hô hấp.
• Da nhợt nhạt, tím tái.
• Một số triệu chứng khác: thở khò khè, khó thở, đau ngực, cảm giác đau nhức toàn thân, dấu hiệu mất nước, biếng ăn,…

Nguyên nhân trẻ bị viêm phổi

Bệnh viêm phổi ở trẻ có thể gây ra bởi nhiều tác nhân khác nhau như vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng,… Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, trẻ sẽ có các triệu chứng khác nhau và mức độ tổn thương, nguy hiểm khác nhau.

Một số chủng vi khuẩn gây viêm phổi thường gặp: Streptococcus nhóm B, Listeria monocytogenes, H.influenzae.s, Branhamella Catarrhalis, S.aureus, Klebsiella Pneumoniae, E.coli, vi khuẩn gram âm,… Vi khuẩn khi xâm nhập vào cơ thể, chúng tấn công hệ hô hấp, di chuyển đến các thùy phổi, khu trú tại đây, sinh sôi và gây bệnh.

Viêm phổi ở trẻ dưới 5 tuổi thường là do virus, có thể là RSV, Cúm,… Thông thường bệnh sẽ diễn tiến chậm với các triệu chứng tương tự cảm cúm thông thường, ít gây biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, một số trường hợp, bệnh gây biến chứng bội nhiễm vi khuẩn, viêm nhiễm nguy hiểm.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm phổi ở trẻ:

• Sống ở khu vực có mức độ ô nhiễm cao.
• Thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, nhất là khói thuốc lá.
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu, mắc bệnh mãn tính: hen suyễn, xơ nang, tim bẩm sinh,…
• Trẻ có các vấn đề về hô hấp, phổi yếu.
• Trẻ sinh non.

Bệnh viêm phổi ở trẻ có lây không?

Có. Viêm phổi là một bệnh lý có khả năng lây lan nhanh chóng, nguy cơ bùng phát thành dịch cao. Trẻ có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với các giọt bắn có chứa tác nhân gây bệnh được phát tán ra bên ngoài khi người bệnh ho, hắt hơi hay nói chuyện. Một số chủng vi khuẩn, virus có thể tồn tại khá lâu ở môi trường bên ngoài. Vậy nên, trẻ cũng có thể bị viêm phổi khi chạm vào các bề mặt có chứa tác nhân gây bệnh, hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân với người bệnh.

Chẩn đoán bệnh viêm phổi ở trẻ em

Chẩn đoán và điều trị viêm phổi ở trẻ em sớm đúng cách sẽ giúp quá trình điều trị hiệu quả hơn, rút ngắn thời gian mắc bệnh và tránh các nguy cơ tiềm ẩn. Vì vậy, trẻ có các dấu hiệu viêm phổi hoặc nghi ngờ viêm phổi cần đưa đến bác sĩ để được khám chữa sớm.

Bên cạnh thăm khám lâm sàng, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện thêm một số cận lâm sàng để tìm nguyên nhân (trong từng trường hợp cụ thể) cũng như đánh giá mức độ tổn thương do viêm phổi gây ra như:

• Chụp X-quang phổi
• Xét nghiệm máu
• Cấy dịch tiết đường hô hấp
• Nội soi phế quản
• Nuôi cấy dịch màng phổi
• Đo oxy xung
• Chụp CT ngực

Điều trị viêm phổi ở trẻ theo triệu chứng bệnh

Trẻ bị viêm phổi có thể được bác sĩ kê thuốc và hướng dẫn chăm sóc, điều trị tại nhà hoặc yêu cầu nhập viện điều trị. Nguyên tắc chính trong điều trị là làm thông thoáng đường thở, hạ sốt, bù đủ dịch, liệu pháp oxy nếu có suy hô hấp và liệu pháp kháng sinh phù hợp.

Biến chứng viêm phổi ở trẻ nhỏ

Trẻ bị viêm phổi khi không được thăm khám và điều trị kịp thời có thể gặp phải các biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ, thậm chí gây tử vong. Một số biến chứng viêm phổi ở trẻ có thể xảy ra:

• Tím tái kéo dài gây thiếu oxy não.
• Áp xe phổi, viêm phổi mãn tính, tràn mủ màng phổi, suy hô hấp.
• Nhiễm trùng huyết.

Cách phòng bệnh viêm phổi ở trẻ em

Viêm phổi là bệnh hô hấp nguy hiểm, thường gặp ở trẻ em với tỷ lệ gây biến chứng, tử vong cao. Do đó, phụ huynh cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh viêm phổi cho trẻ.

• Trẻ cần được tiêm chủng đầy đủ các loại vacxin theo khuyến cáo của Bộ Y tế, đặc biệt vacxin phòng bệnh hô hấp: Mặc dù viêm phổi có thể gây ra bởi nhiều tác nhân khác nhau và hiện vẫn chưa có đầy đủ vacxin phòng ngừa tất cả các tác nhân này nhưng hiện đã có vacxin phòng một số tác nhân như vi khuẩn ho gà Bordetella pertussis, vi khuẩn Haemophilus influenzae type B, vi khuẩn phế cầu, cúm mùa, virus sởi,… Tiêm phòng vacxin giúp tăng đề kháng và miễn dịch cho trẻ, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh. Trường hợp trẻ mắc bệnh, diễn tiến bệnh chậm và ít nguy hiểm, gây biến chứng hơn so với trẻ chưa được tiêm phòng.
• Tránh tiếp xúc với các nguồn bệnh: Phụ huynh nên hạn chế cho trẻ đến những nơi đông người, đặc biệt là khi có dịch bệnh. Trường hợp bắt buộc ra ngoài, trẻ cần được đeo khẩu trang kháng khuẩn. Tránh để trẻ tiếp xúc với những người đang nhiễm bệnh hoặc có các triệu chứng ho, hắt hơi, sổ mũi, đau họng,… Ngoài ra, tránh để trẻ hít phải khói bụi, đặc biệt là khói thuốc lá.
• Đảm bảo vệ sinh cá nhân và môi trường sống cho trẻ: Cho trẻ tắm rửa, vệ sinh sạch sẽ hàng ngày; tập thói quen súc miệng với nước muối sinh lý mỗi ngày; tránh để trẻ dùng chung các vật dụng cá nhân với người khác; dọn dẹp không gian sống sạch sẽ, thông thoáng; khử khuẩn các vật dụng cá nhân của trẻ định kỳ.
• Giữ ấm cho trẻ đúng cách: Nhiệt độ quá lạnh khiến trẻ dễ mắc phải các bệnh hô hấp hơn, do đó, cần giữ ấm cho trẻ đúng cách. Trẻ nên được mặc ấm, giữ ấm vùng cổ khi vào mùa lạnh. Tránh để trẻ uống nước đá, đặc biệt vào buổi tối. Vào mùa nóng, trẻ cần được hạ nhiệt từ từ trước khi ra ngoài nếu ngồi hàng giờ trong phòng máy lạnh nhằm tránh sốc nhiệt.
• Thực hiện dinh dưỡng đầy đủ: Cho trẻ ăn đầy đủ, tăng cường rau xanh và các loại trái cây tươi nhằm bổ sung vitamin giúp tăng đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh. Khuyến khích trẻ uống nhiều nước, đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày.
• Tạo thói quen khoa học: Trẻ nhỏ cần cân bằng thời gian ăn chơi, ngủ nghỉ, phụ huynh cho trẻ ngủ đúng giờ, tránh thức quá khuya ảnh hưởng sức khỏe. Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên là điều cần thiết để có sức khỏe tốt và dẻo dai hơn.
• Đưa trẻ thăm khám sức khỏe định kỳ: Trẻ cần được thăm khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện và có can thiệp sớm nếu có vấn đề tiềm ẩn. Cho trẻ đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám và tư vấn điều trị phù hợp khi có các dấu hiệu bất thường.

Để biết thêm thông tin về cách chăm sóc trẻ và những vấn đề về sức khỏe khác của trẻ, bạn có thể liên hệ Khoa Nhi, bệnh viện đa khoa Tâm Anh theo địa chỉ:

Trên đây là những thông tin hữu ích về các triệu chứng viêm phổi ở trẻ em. Viêm phổi là một bệnh lý nguy hiểm nên khi trẻ có các dấu hiệu của bệnh hoặc nghi ngờ mắc viêm phổi, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám sớm.