Vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý đều gây nên tình trạng vàng da ở trẻ sơ sinh nhưng mức độ nguy hiểm, ảnh hưởng của từng loại vàng da đối với trẻ khác nhau. Bố mẹ cần nhận biết được khi nào trẻ vàng da bệnh lý? Khi nào trẻ vàng da sinh lý? Từ đó, có phương hướng xử trí, điều trị và chăm sóc phù hợp, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ.
Vàng da sơ sinh là tình trạng mà nồng độ bilirubin toàn phần trong máu tăng cao khiến da, niêm mạc của trẻ trở nên vàng. Vàng da sơ sinh có 2 dạng chính là vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý. Tình trạng này xảy ra rất phổ biến trong khoảng 2 tuần đầu sau sinh, chiếm 60% trẻ sinh đủ tháng, 80% trẻ sinh non và là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ phải nhập viện sau sinh.
| Vàng da sinh lý | Vàng da bệnh lý | |
| Nguyên nhân | Đây là hiện tượng sinh lý, nồng độ bilirubin trong máu thường không vượt ngưỡng điều trị.
Trong cơ thể trẻ sơ sinh, một lượng lớn các tế bào hồng cầu sẽ đảm nhiệm vai trò vận chuyển oxy từ nhau thai đến các cơ quan. Các tế bào này có đời sống ngắn, chỉ khoảng 70 – 90 ngày ở trẻ đủ tháng. Khi các tế bào hồng cầu bị phá vỡ sẽ sản sinh ra một hợp chất có tên gọi là bilirubin gây vàng da. Gan sẽ tiếp nhận công việc chuyển hóa và đào thải lượng bilirubin này qua đường phân, nước tiểu. Tuy nhiên, gan của trẻ sơ sinh chưa hoạt động thực sự hiệu quả khiến bilirubin tích tụ càng lúc càng nhiều, dẫn đến sự tăng bilirubin trong máu gây vàng da. |
Bên cạnh cơ chế vàng da sinh lý, nguyên nhân vàng da bệnh lý ở trẻ sơ sinh có liên quan đến một bệnh lý gây vàng da nào đó. Tình trạng này nếu không được phát hiện và kiểm soát, điều trị đúng cách, kịp thời, trẻ có nguy cơ gặp biến chứng, đe dọa tính mạng.
Một số bệnh lý thường gặp gây vàng da ở trẻ sơ sinh:
|
| Triệu chứng | Triệu chứng xuất hiện từ khoảng ngày thứ 2 đến ngày thứ 4 sau sinh ở trẻ đủ tháng.
Thường vàng da nhẹ, thoáng qua, bắt đầu ở vùng mặt rồi lan rộng xuống cổ, ngực, bụng phía trên rốn. Trẻ khỏe mạnh và không có bất kỳ triệu chứng bất thường nào khác. Triệu chứng của vàng da sinh lý sẽ tự giới hạn và biến mất sau khoảng 1 – 2 tuần sau sinh. |
Triệu chứng xuất hiện sớm đặc biệt trong khoảng 24 giờ đầu sau sinh, diễn tiến nhanh.
Vàng da nặng, sậm màu, lan rộng toàn thân, bao gồm cả lòng bàn tay, chân. Trẻ có các triệu chứng khác đi kèm như lừ đừ, li bì, sốt, phân bạc màu, tiểu sậm màu, bú kém, bỏ bú,… Triệu chứng vàng da không tự hết đi, thậm chí ngày càng nguy hiểm nếu không được điều trị đúng cách, kịp thời. |
| Biến chứng | Tình trạng vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh thường không gây nguy hiểm. Tuy nhiên, trẻ cần được chăm sóc, theo dõi và đưa đến bệnh viện thăm khám định kỳ hoặc khi trẻ có bất kỳ bất thường nào. | Trẻ vàng da bệnh lý nếu không được điều trị kịp thời, đúng cách có thể dẫn đến bệnh não do nồng độ bilirubin tăng cao và các biến chứng về thần kinh khác.
Nguy cơ gặp biến chứng cao ở trẻ sinh non, thiếu hụt enzym bẩm sinh. |
| Cách điều trị | Tình trạng vàng da tự khỏi khi được chăm sóc đúng cách tại nhà. Mẹ lưu ý:
|
Trẻ vàng da sơ sinh bệnh lý cần nhập viện để bác sĩ kiểm tra, theo dõi và điều trị. Việc điều trị bao gồm điều trị vàng da và căn nguyên gây vàng da.
Đối với vàng da bệnh lý do tăng bilirubin gián tiếp, trẻ thường được điều trị bằng các phương pháp như:
|
Một số biện pháp phòng ngừa vàng da sơ sinh cho trẻ, bố mẹ nên biết:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý. Trẻ sơ sinh bị vàng da cần được đưa đến bệnh viện để bác sĩ kiểm tra, xác định nguyên nhân gây vàng da và tư vấn chăm sóc, điều trị cụ thể. Tuyệt đối không tự ý điều trị vàng da tại nhà bằng các bài thuốc, phương pháp dân gian như tắm nắng, tắm nước lá.
