Ông Tiến (48 tuổi, TP.HCM) nhập viện với tình trạng viêm tụy cấp hoại tử nguy kịch, phải điều trị hồi sức tích cực nhiều ngày.

Người bệnh được đưa vào khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) trong tình trạng đau bụng dữ dội vùng thượng vị, nôn ói liên tục, cơ thể mệt lả. Người nhà cho biết một tuần trước khi nhập viện, ông Tiến Liên tục tham gia các buổi liên hoan tất niên cuối năm, gần như ngày nào cũng uống rượu bia. Ngoài ra, các bữa ăn chủ yếu xoay quanh những món nhiều đạm và chất béo như nội tạng động vật, đồ chiên rán, hải sản, đặc biệt là hàu. Cơn đau bụng ban đầu chỉ âm ỉ nhưng nhanh chóng tăng dần về cường độ, kèm theo nôn ói nhiều, không ăn uống được. Ông Tiến được đưa đến bệnh viện trong tình trạng đau và ói dữ dội và kéo dài.

Sau khi thăm khám và khai thác bệnh sử, BS.CKI Dương Phạm Văn Thanh, khoa Cấp cứu, nghĩ nhiều đến khả năng viêm tụy cấp và chỉ định làm các xét nghiệm cần thiết cùng chụp CT Scan vùng bụng. Kết quả cho thấy men tụy trong máu là 729 U/L, cao gấp hơn 12 lần bình thường; triglycerid máu lên tới 81,7 mmol/L, vượt 48 lần ngưỡng bình thường (dưới 1,7 mmol/L). Hình ảnh CT Scan ghi nhận tụy phù nề, hoại tử, viêm lan rộng quanh tụy.

Bác sĩ Thanh chẩn đoán viêm tụy hoại tử do tăng triglycerid máu trên nền béo phì và đái tháo đường type 2. Theo bác sĩ Thanh, việc uống rượu bia liên tục kết hợp ăn nhiều thực phẩm giàu đạm, chất béo trong thời gian ngắn được xác định là yếu tố trực tiếp gây rối loạn chuyển hóa mỡ trong máu, khiến triglycerid tăng vọt, kích hoạt phản ứng viêm dữ dội tại tụy.

Tình trạng bệnh diễn tiến nhanh theo chiều hướng xấu, bụng chướng căng, người bệnh xuất hiện suy thận cấp, lượng nước tiểu giảm, các chỉ số viêm trong máu tăng cao, buộc phải chuyển đến khoa Hồi sức tích cực và Chống độc (ICU) để điều trị chuyên sâu. Ê-kíp ICU quyết định thay huyết tương nhằm loại bỏ nhanh lượng triglycerid “đặc quánh” trong máu. Huyết tương tách ra có màu vàng đục, phản ánh rõ mức độ rối loạn mỡ máu nguy hiểm. Sau thay huyết tương, nồng độ triglycerid giảm mạnh từ 81,7 mmol/L xuống còn khoảng 5,1 mmol/L, giúp hạn chế tổn thương tụy tiếp diễn.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn còn đau bụng nhiều, bụng chướng căng, chưa có nước tiểu, chức năng thận tiếp tục xấu hơn và phản ứng viêm toàn thân chưa được kiểm soát. Ê-kíp hồi sức buộc phải tiến hành lọc máu liên tục trong nhiều ngày để hỗ trợ thận và giảm tình trạng viêm. Sau khoảng 10 ngày điều trị tích cực, tình trạng người bệnh dần cải thiện, bụng bớt chướng, có nước tiểu trở lại, cơn đau giảm. Ông Tiến sau đó được chuyển sang khoa Nội Tiêu hóa để tiếp tục theo dõi và điều trị, trước khi xuất viện trong tình trạng ổn định.

Theo BS.CKI Đinh Tuấn Vinh, khoa ICU, viêm tụy cấp là bệnh lý nguy hiểm với diễn tiến khó lường. Đây là tình trạng tuyến tụy bị viêm đột ngột, xảy ra khi các men tiêu hóa của tụy không được bài tiết đúng đường để tiêu hóa thức ăn mà tự kích hoạt ngay trong nhu mô tụy,. Khi cơ chế này bị rối loạn, các men tụy trở thành tác nhân tự phá hủy mô tụy, gây đau bụng dữ dội, phản ứng viêm toàn thân và hàng loạt biến chứng nguy hiểm.

Ở Việt Nam, nguyên nhân viêm tụy thường gặp nhất là sỏi mật, tiếp theo là rượu bia và tăng triglycerid máu. Những người có sẵn các yếu tố nguy cơ như béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, nếu uống rượu bia liên tục và ăn quá nhiều thực phẩm giàu đạm, chất béo trong các dịp liên hoan, nguy cơ viêm tụy cấp tăng lên rõ rệt, thậm chí chỉ sau vài ngày.

Bác sĩ Vinh cho biết các trường hợp viêm tụy cấp nặng có thể phải lọc máu, thở máy, phải phẫu thuật nếu xuất hiện biến chứng chảy máu hoặc nhiễm trùng ổ bụng, thậm chí tử vong. Nguy hiểm hơn, viêm tụy cấp tái diễn nhiều lần có thể tiến triển thành viêm tụy mạn, khiến tụy mất dần chức năng tiêu hóa và nội tiết, dẫn đến kém hấp thu, suy dinh dưỡng và đái tháo đường phải điều trị insulin suốt đời.

Bác sĩ khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng trong mùa lễ Tết và các đợt liên hoan cuối năm. Rượu bia kết hợp ăn uống quá mức không chỉ gây hại gan mà còn có thể kích hoạt những biến chứng nguy hiểm, đe dọa tính mạng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn nhiều, tuyệt đối không chủ quan hay tự điều trị tại nhà, mà cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.