Trong thời đại số, “biển” thông tin hỗn loạn trên Internet có thể gây ra nỗi sợ cho người bệnh ung thư, ảnh hưởng đến việc điều trị, sức khỏe, tâm lý. Người bệnh cần được tư vấn, hỗ trợ bởi đội ngũ bác sĩ có chuyên môn, kinh nghiệm và hệ thống y tế chuyên sâu cho điều trị ung thư để an tâm điều trị đạt hiệu quả cao.
Bài viết được tư vấn bởi BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Khoa Xạ trị & Y học hạt nhân, Trung tâm Ung bướu, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Khoảnh khắc một người được thông báo mắc ung thư, điều đầu tiên sụp đổ hiếm khi là thể lực, mà thường là tinh thần và cảm giác an toàn. Cuộc sống vốn quen thuộc bỗng chốc trở nên mong manh. Những kế hoạch dài hạn có thể trở nên mơ hồ. Trong trạng thái đó, rất ít người có thể bình thản ngồi lại để chờ đợi một cuộc hẹn với bác sĩ.
Phản xạ gần như bản năng của nhiều người là cầm lấy điện thoại, mở Google và gõ những câu hỏi đầu tiên: “Ung thư này có chữa được không?”, “Sống được bao lâu?”, “Tỷ lệ tử vong là bao nhiêu?”. Không phải vì người bệnh không tin bác sĩ mà vì đang tuyệt vọng tìm lại cảm giác kiểm soát cho cuộc đời mình.
Trong thời đại số, thế giới mạng giống như một “cánh cửa” luôn mở. Khi con người sợ hãi, họ bước vào “cánh cửa” ấy với hy vọng tìm được câu trả lời, hoặc ít nhất là tìm được một điều gì đó giúp bản thân cảm thấy mình không hoàn toàn bất lực. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ, chính “cánh cửa” đó có thể đẩy người bệnh tiến sâu hơn vào sự hoảng loạn. Ung thư vì thế không chỉ còn là “cuộc chiến” sinh học giữa tế bào ác tính và y học hiện đại, mà còn trở thành một “cuộc chiến” tâm lý dai dẳng với “biển” thông tin không được kiểm chứng, thiếu ngữ cảnh.
Trong thực hành lâm sàng, không hiếm gặp những người bệnh chưa đau nhiều, chưa có biến chứng nặng, nhưng tinh thần đã suy sụp trầm trọng vì những gì đọc được trên mạng. Một vài dòng chữ lạnh lùng, con số thống kê không có bối cảnh, hay câu chuyện bi kịch cá biệt cũng đủ khiến người bệnh tin rằng mình đang đứng trước một “bản án” đã được định sẵn.
Con người có xu hướng ghi nhớ nỗi sợ mạnh hơn hy vọng. Một câu chuyện thất bại luôn gây ấn tượng sâu hơn hàng trăm câu chuyện thành công. Và thuật toán của Internet, vốn ưu tiên những nội dung gây chú ý mạnh, lại vô tình khuếch đại những thông tin tiêu cực ấy. Thế giới mạng có thể không có ác ý, nhưng cũng không có khả năng thấu hiểu tâm lý người bệnh.
Người bệnh ung thư lên mạng thường tìm kiếm một lời giải thích cho những gì đang xảy ra trong cơ thể mình. Họ đang cố hình dung tương lai sẽ đi về đâu và sâu xa hơn là đang tìm một điểm tựa để tin rằng vẫn còn “lối đi” phía trước. Thế giới mạng không biết người bệnh đang ở giai đoạn nào của bệnh, thể trạng ra sao, sinh học khối u như thế nào, có những lựa chọn điều trị nào, và y học hiện đại đã tiến xa đến đâu. Thông tin mạng thường chỉ trả lời bằng dữ liệu thô nhưng bác sĩ trả lời bằng sự diễn giải có trách nhiệm. Sự khác biệt này tạo ra ranh giới giữa thông tin và sự thật y khoa.
Một con số thống kê nếu đứng một mình có thể gieo rắc nỗi tuyệt vọng. Nhưng khi được đặt trong đúng bối cảnh lâm sàng, nó có thể mở ra hy vọng. Ví dụ, câu nói “ung thư phổi sống trung bình 5 năm” nghe như một bản án, nhưng nếu không nói rõ đó là loại ung thư nào, giai đoạn nào, có đột biến gen hay không, có thể dùng thuốc nhắm trúng đích hay miễn dịch hay không, và con số ấy thuộc về năm 2006 hay 2026, thì đó chỉ là một mảnh thông tin rời rạc. Y học không vận hành trên con số trung bình. Y học vận hành trên từng con người cụ thể.
Vì thế, việc điều trị ung thư hiện đại không thể là một công thức áp dụng cho tất cả người bệnh. Mỗi người bệnh là một cá thể riêng biệt với bối cảnh riêng, sinh học khối u riêng và khả năng đáp ứng điều trị khác nhau. Đó cũng chính là triết lý điều trị cá thể hóa mà các trung tâm ung bướu hiện đại theo đuổi.
Tại Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, mỗi người bệnh không được nhìn như một “ca ung thư”, mà là một người cụ thể với câu chuyện bệnh lý riêng. Khi người bệnh được giải thích rõ ràng họ đang ở đâu trên “bản đồ” bệnh lý, có những lựa chọn nào và mục tiêu điều trị của từng giai đoạn là gì…, sẽ không còn cảm giác đang bước đi trong bóng tối. Lúc đó, thông tin thế giới mạng không còn là nơi định đoạt số phận.
Một trong những nguyên nhân khiến người bệnh hoang mang là cảm giác đang “đánh cược” với cuộc đời. Họ không biết quyết định điều trị dựa trên cơ sở nào, và liệu có còn lựa chọn nào tốt hơn hay không.
Mô hình hội chẩn đa chuyên khoa giúp xóa bỏ cảm giác “đánh cược” ấy. Khi một phác đồ điều trị được xây dựng trên sự thống nhất của các bác sĩ, chuyên gia về xạ trị, nội khoa ung bướu, phẫu thuật, chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân, người bệnh hiểu rằng quyết định đó là sự “kết tinh” của tri thức tập thể, điều trị theo mô hình đa mô thức từ nhiều chuyên ngành khác nhau. Với Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hội chẩn đa chuyên khoa không chỉ là quy trình kỹ thuật điều trị, mà còn là một phương thức bảo vệ tâm lý người bệnh, giúp người bệnh có niềm tin mình đang được đặt trong hệ thống kiểm chứng chặt chẽ nhất có thể.
Bên cạnh đó, công nghệ cao không chỉ mang ý nghĩa cải thiện hiệu quả điều trị, mà còn mang giá trị cải thiện tâm lý lớn. Khi người bệnh nhìn thấy sự chính xác của hình ảnh học, sự tinh vi của hệ thống xạ trị, pha thuốc hay phẫu thuật hiện đại, và khả năng theo dõi sát sao của y học hạt nhân, họ có cơ sở để tin rằng mình đang đứng về phía khoa học, được điều trị theo cách tốt nhất chứ không phải phó mặc cho số phận. Niềm tin đó quan trọng không kém bất kỳ liều thuốc nào.
Tuy nhiên, ngay cả khi có phác đồ tốt và công nghệ hiện đại, nếu người bệnh vẫn bị ‘bao vây’ bởi nỗi sợ từ thông tin không kiểm chứng, quá trình điều trị cũng trở nên nặng nề hơn. Lo âu và tuyệt vọng làm suy giảm khả năng tuân thủ điều trị, khiến người bệnh mệt mỏi hơn và dễ bỏ cuộc hơn. Vì thế, đồng hành tâm lý không phải là phần phụ trong điều trị ung thư, mà là một phần cốt lõi.
Tại Trung tâm Ung bướu Tâm Anh, việc bác sĩ dành thời gian ngồi lại, giải thích, lắng nghe và tháo gỡ từng “nỗi sợ” thông tin không kiểm chứng từ Internet là một phần của quá trình điều trị. Người bệnh không chỉ được chữa khối u, mà còn được xoa dịu sự hoang mang do thông tin sai lệch gây ra.
Thế giới mạng bao la nhưng hiếm khi mang đến thông tin trọn vẹn cho từng trường hợp cụ thể; nó có thể đúng về mặt dữ liệu, nhưng không chính xác cho một người bệnh cụ thể. Thông tin trên mạng không thể thay thế cuộc đối thoại trực tiếp giữa bác sĩ và người bệnh – nơi thông tin được đặt trong bối cảnh, được giải thích bằng trách nhiệm chuyên môn và được truyền đạt bằng sự thấu cảm.
Vai trò của bác sĩ trong thời đại số vì thế không chỉ là người chỉ định phác đồ điều trị, mà còn là người “giải độc thông tin”. Bác sĩ cần giúp người bệnh hiểu đâu là dữ liệu khoa học, đâu là thông tin sai lệch, phiến diện. Chỉ khi đó, người bệnh mới có thể đặt hy vọng đúng chỗ, tin đúng người và ‘chiến đấu’ đúng cách.
Khi người bệnh được “dẫn dắt” trong hệ thống y tế có chuyên môn sâu về ung bướu, điều trị cá thể hóa, hội chẩn đa chuyên khoa, công nghệ cao và có sự đồng hành tâm lý, họ sẽ có lộ trình điều trị rõ ràng và hiệu quả cao với sự theo dõi sát sao của bác sĩ và đội ngũ y tế.
Thông điệp dành cho người đang “chiến đấu” với ung thư rất giản dị: mỗi người có quyền tìm hiểu về bệnh của mình, nhưng đừng để những thông tin không kiểm chứng cướp đi niềm tin và cơ hội điều trị trước khi y học kịp làm phần việc của mình.
Hãy mạnh mẽ trao đổi với bác sĩ, vì không có công cụ tìm kiếm nào hiểu được tình trạng sức khỏe của người bệnh bằng bác sĩ đang trực tiếp khám và điều trị cho người bệnh.
Tóm lại, người bệnh ung thư có thể đối mặt với một “cuộc chiến” với nhiều thứ, từ tế bào ung thư đến nỗi sợ, sự hoang mang và “biển” thông tin hỗn loạn. Trong “cuộc chiến” ấy, người bệnh không nên “chiến đấu” một mình cùng thế giới mạng. Người bệnh cần một cơ sở y tế đủ chuyên môn, đủ sự tận tâm, nhân văn và đủ kiên nhẫn để đồng hành cùng, giúp họ đi qua bóng tối của thông tin không kiểm chứng, trở về với niềm tin có cơ sở khoa học và hy vọng đúng chỗ.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
