Tầm quan trọng của xạ trị cấp cứu 24h – Quy trình tại Tâm Anh

Trong một số trường hợp ung thư tiến triển, người bệnh có thể gặp phải những biến chứng đe dọa tính mạng như chèn ép tủy sống, tắc tĩnh mạch chủ trên, chảy máu khối u không kiểm soát… Khi đó, xạ trị cấp cứu 24h có thể được bác sĩ chỉ định. Bài viết sau sẽ cung cấp những thông tin chi tiết liên quan đến phương pháp xạ trị này.

Xạ trị cấp cứu là gì?

Xạ trị cấp cứu là hình thức xạ trị được triển khai khẩn cấp, nhằm ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng lên hoạt động của các cơ quan quan trọng hoặc đe dọa tính mạng người bệnh, chẳng hạn như chèn ép tủy, chèn ép tĩnh mạch chủ, chảy máu do u, tắc đường thở… Khác với xạ trị điều trị triệt căn (kéo dài nhiều buổi), phương pháp này thường chỉ cần 1-3 buổi đầu để giải phóng chèn ép hoặc cầm máu. Hiệu quả điều trị thường đáp ứng ngay trong vòng 24-72 giờ kể từ thời điểm có chỉ định xạ trị.

Mục tiêu trong cấp cứu xạ trị 24h

Mục tiêu trong xạ trị cấp cứu 24h bao gồm:

• Khôi phục chức năng hô hấp, vận động, tuần hoàn.
• Giảm nhanh đau đớn, chèn ép.
• Ổn định tình trạng để chuyển sang điều trị triệt căn.
• Tăng cơ hội sống, đặc biệt trong các trường hợp có nguy cơ tổn thương không hồi phục (tủy sống, thần kinh thị giác…).

Các trường hợp chỉ định phổ biến

Xạ trị khẩn cấp có thể được chỉ định trong các trường hợp như:

1. Chèn ép tủy sống do di căn (MSCC)

Biến chứng chèn ép tủy sống có thể xuất hiện khi u phổi, u vú, u tiền liệt tuyến di căn, khi các tế bào ung thư phát triển trong hoặc gần cột sống và gây áp lực lên tủy sống cũng như các dây thần kinh. Tình trạng này có thể gây sưng viêm và làm giảm lượng máu cung cấp cho tủy sống và các dây thần kinh. MSCC bao gồm cả: (1)

• Những trường hợp tủy sống chưa bị chèn ép hoàn toàn nhưng có nguy cơ xảy ra.
• Hội chứng chùm đuôi ngựa (cauda equina syndrome), khi sự chèn ép xảy ra ở đoạn thấp hơn của tủy sống.

Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể chỉ định xạ trị để tăng cơ hội sống và phục hồi chức năng cho người bệnh.

Các triệu chứng của chèn ép tủy sống có thể bao gồm:

• Đau lưng – cơn đau có thể lan như một “vành đai” quanh ngực hoặc bụng, đôi khi lan xuống thắt lưng, mông hoặc chân.
• Tê bì hoặc cảm giác “châm chích” ở ngón chân, ngón tay hoặc vùng mông.
• Mất thăng bằng, khó đi lại hoặc hai chân yếu, dễ bị khuỵu.
• Gặp vấn đề khi đi tiểu, chẳng hạn như tiểu khó, tiểu không tự chủ, tiểu rất ít hoặc không thể tiểu được.
• Táo bón hoặc không kiểm soát được việc đi tiêu.

2. Chèn ép tĩnh mạch chủ trên (SVCO)

Tĩnh mạch chủ trên (Superior vena cava – SVC) là tĩnh mạch lớn, mang máu từ nửa trên cơ thể (đầu, cổ, ngực, tay) trở về tim. Tắc tĩnh mạch chủ trên (SVCO) xảy ra khi có vật cản trong dòng máu đi qua SVC. Nguyên nhân có thể là cục máu đông, tế bào ung thư hoặc sưng nề mô lân cận, chẳng hạn như hạch bạch huyết to. Một số trường hợp do thành SVC mỏng, rất dễ bị chèn ép.

Khi máu không thể chảy bình thường về tim, áp lực trong đầu, cổ và tay sẽ tăng lên, gây ra các triệu chứng đặc trưng. Các triệu chứng của tắc tĩnh mạch chủ trên có thể phát triển nhanh (vài ngày) hoặc chậm (vài tuần), bao gồm:

• Cảm giác nặng hoặc đầy ở mặt, đặc biệt khi cúi người xuống (thường là dấu hiệu sớm nhất).
• Khó thở.
• Đau đầu.
• Sưng mặt và thay đổi màu da mặt.
• Rối loạn thị giác.
• Sưng cổ, tay hoặc bàn tay.
• Các tĩnh mạch xanh nổi rõ trên ngực.
• Chóng mặt.

3. Chảy máu khối u không kiểm soát

Một số loại ung thư có xu hướng dễ xuất huyết do u xâm lấn, ví dụ như:

• Ung thư dạ dày.
• Ung thư thực quản (ống tiêu hóa).
• Ung thư bàng quang.

Ngoài các tình trạng trên, xạ trị cấp cứu còn được chỉ định trong các trường hợp: Chèn ép đường thở lớn, tăng áp lực nội sọ do di căn não, đau dữ dội do di căn xương.

Vì sao cần tiến hành xạ trị trong vòng 24h?

Cần tiến hành xạ trị cấp cứu 24h vì:

1. Bảo tồn chức năng sống còn

Thời gian là yếu tố quyết định bảo tồn chức năng sống. Nhiều tình huống ung thư diễn tiến cấp tính có thể gây tổn thương không hồi phục nếu chậm trễ:

• Chèn ép tủy sống: nếu không giải áp trong 24 giờ đầu, nguy cơ liệt vĩnh viễn tăng gấp 3-5 lần.
• Chèn ép đường thở lớn hoặc tĩnh mạch chủ trên: có thể gây suy hô hấp, tụt huyết áp, ngưng tim nếu không can thiệp sớm.
• Chảy máu do u xâm lấn mạch: có thể mất máu ồ ạt trong vài giờ.

Vì vậy, mỗi giờ trôi qua, người bệnh có thể mất đi cơ hội hồi phục thần kinh, vận động hoặc cả tính mạng.

2. Khống chế khối u nhanh không cần phẫu thuật

Xạ trị là phương pháp hiệu quả nhất để khống chế khối u nhanh mà không cần phẫu thuật. Trong các trường hợp khẩn cấp do u ác tính, người bệnh thường không thể phẫu thuật hoặc gây mê do đang suy kiệt, rối loạn đông máu hoặc di căn lan rộng. Xạ trị cho phép giảm thể tích khối u và giảm áp lực chèn ép chỉ sau 1-2 buổi đầu, giúp người bệnh qua cơn nguy kịch, tiếp tục điều trị toàn thân (hóa trị, miễn dịch…).

3. Cửa sổ vàng cho can thiệp

Các tổ chức quốc tế như Mạng lưới Ung thư Toàn diện Quốc gia Hoa Kỳ (National Comprehensive Cancer Network – NCCN), Hiệp hội Xạ trị Ung thư Hoa Kỳ (American Society for Radiation Oncology – ASTRO) nhấn mạnh, trong chèn ép tủy hoặc di căn não cấp tính, hiệu quả phục hồi vận động giảm mạnh nếu điều trị khởi đầu sau 48h. Vì vậy, khoảng thời gian trong 24h đầu chính là cửa sổ vàng để:

• Cứu chức năng thần kinh còn sót lại.
• Giảm sưng viêm, phù nề quanh u.
• Giữ cơ hội điều trị triệt căn hoặc phục hồi sinh hoạt sau này.

Quy trình xạ trị cấp cứu ở Tâm Anh

Quy trình cấp cứu xạ trị 24h tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM được kích hoạt như sau:

• Tiếp nhận và đánh giá khẩn cấp: liên kết giữa khoa Cấp cứu – Ung bướu – Xạ trị – Chẩn đoán hình ảnh.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) mô phỏng ngay trong khung giờ cấp cứu (24/7 nếu cần).
• Lập kế hoạch nhanh và kiểm định bởi bác sĩ Xạ trị – Kỹ sư Vật lý Y khoa.
• Bắt đầu chiếu xạ trong vòng 1-3 giờ sau khi hoàn tất mô phỏng.

Mọi bước đều tuân thủ theo tiêu chuẩn an toàn và đảm bảo độ chính xác đến từng milimet.

Chăm sóc sau xạ trị

Xạ trị cấp cứu 24h có thể gây sưng ở vùng được chiếu xạ (sưng khu trú). Do đó, các triệu chứng có thể trở nên nghiêm trọng tạm thời trước khi sức khỏe cải thiện, người bệnh cũng có thể cảm thấy mệt mỏi hơn. Tuy nhiên, đây là tình trạng hoàn toàn bình thường và có thể kéo dài trong vài ngày. Để giảm mệt mỏi, người bệnh nên uống nhiều nước lọc, bên cạnh đó có thể uống nước ép rau củ để bổ sung vitamin và các khoáng chất thiết yếu. Đặc biệt cần tránh rượu bia và các chất kích thích..

Ưu điểm của dịch vụ cấp cứu bằng xạ trị tại Tâm Anh

Năng lực phản ứng nhanh trong 24h thể hiện khả năng phối hợp đa chuyên khoa. Ở đa số bệnh viện, xạ trị thường cần 2-5 ngày để hoàn tất quy trình mô phỏng, lập kế hoạch, kiểm định và bắt đầu chiếu. Tuy nhiên, tại các bệnh viện có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, mô hình “xạ trị cấp cứu 24h” được thiết lập nhằm:

• Rút ngắn thời gian chờ đợi xuống dưới 24h sau khi có chỉ định.
• Kích hoạt đội ngũ bác sĩ xạ trị, vật lý y khoa, kỹ sư xạ trị và chẩn đoán hình ảnh làm việc song song.
• Đảm bảo an toàn – chính xác – không chậm trễ, kể cả ban đêm hoặc cuối tuần.

Một số ưu điểm khác như:

• Hệ thống Elekta Versa HD cho phép liều suất cao, chính xác, phù hợp điều trị cấp cứu.
• Phối hợp tức thì giữa khoa Cấp cứu, Ung bướu, Xạ trị, Gây mê Hồi sức.
• Đội ngũ on-call (trực sẵn sàng) 24/7, sẵn sàng xử trí các ca cấp cứu ung thư.
• Quy trình “Fast-Track Oncology” – đưa người bệnh từ chẩn đoán đến mô phỏng và xạ trị trong 24 giờ.
• Môi trường bệnh viện sạch sẽ, thông thoáng, đảm bảo các nguyên tắc vô khuẩn; đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, chăm sóc khách hàng hỗ trợ nhiệt tình, giúp người bệnh và gia đình an tâm, không bị hoảng loạn trong tình huống khẩn cấp.

Để đặt lịch khám, tư vấn về quy trình xạ trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Tóm lại, điều quan trọng không chỉ là chính xác mà phải kịp thời. Trong cấp cứu người bệnh ung thư, mỗi giờ đều quý hơn vàng và xạ trị cấp cứu 24h chính là yếu tố then giúp giữ lại cơ hội sống và bảo tồn các chức năng cho người bệnh.