Phẫu thuật cắt tinh hoàn: Quy trình, chỉ định và chăm sóc sau mổ

Trong một số trường hợp cụ thể như mắc bệnh lý nghiêm trọng, chấn thương không thể hồi phục, bác sĩ sẽ đưa ra chỉ định phẫu thuật cắt tinh hoàn nhằm đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Vậy phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn diễn ra thế nào? Sức khỏe sinh sản của nam giới thay đổi ra sao sau phẫu thuật? Những thắc mắc này sẽ được bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn – Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8 giải đáp trong bài viết sau.

Cắt tinh hoàn là gì?

Cắt tinh hoàn (Orchiectomy) là phẫu thuật can thiệp nhằm loại bỏ một hoặc cả hai bên tinh hoàn nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe, tính mạng cho bệnh nhân. Chỉ định phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn được đưa ra trong một số tình huống cụ thể như điều trị ung thư tinh hoàn, chấn thương tinh hoàn nghiêm trọng dẫn đến vỡ, hoại tử mô tinh hoàn không thể hồi phục. Bên cạnh đó, phẫu thuật này cũng có thể là một phần trong quá trình chuyển giới từ nam sang nữ. (1)

Tinh hoàn là cơ quan quan trọng trong hệ thống sinh sản của nam giới, chịu trách nhiệm sản xuất và lưu trữ tinh trùng cũng như điều hoà nội tiết cơ thể. Tùy vào mục đích điều trị và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ đưa ra chỉ định cắt một hoặc hai bên tinh hoàn. Cụ thể:

• Cắt bỏ một tinh hoàn: Phẫu thuật được thực hiện khi một tinh hoàn bị ảnh hưởng từ bệnh lý, chấn thương, trong khi tinh hoàn còn lại vẫn khoẻ mạnh và có thể đảm đương chức năng điều hoà nội tiết, sản sinh tinh trùng.
• Cắt bỏ hai tinh hoàn: Nếu tế bào ung thư di căn hai tinh hoàn hoặc chấn thương nghiêm trọng toàn bộ tinh hoàn không thể phục hồi, lúc này buộc phải cắt bỏ hai tinh hoàn. Riêng đối với người nam có kế hoạch chuyển giới, bác sĩ thường khuyến nghị trữ đông tinh trùng trước khi cắt bỏ hai tinh hoàn nhằm bảo tồn cơ hội có con trong tương lai.

Chỉ định cắt bỏ tinh hoàn ở nam giới

Phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn có thể được chỉ định trong các trường hợp sau: (2)

1. Điều trị ung thư

Đây là chỉ định phổ biến nhất của phẫu thuật cắt tinh hoàn. Cắt bỏ tinh hoàn được áp dụng trong điều trị ung thư tinh hoàn, hoặc là một phần trong phác đồ điều trị ung thư tuyến tiền liệt. Việc cắt bỏ tinh hoàn nhằm loại bỏ các mô nghi ngờ chứa tế bào ung thư, đồng thời làm giảm nồng độ testosterone ngăn ngừa sự phát triển của một số tế bào ung thư nhạy cảm với nội tiết tố nam, thường gặp ở bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn di căn.

2. Loại bỏ tinh hoàn bị tổn thương

Trong trường hợp tinh hoàn bị tổn thương nghiêm trọng do tai nạn giao thông, tai nạn lao động, chấn thương thể thao hoặc vật nhọn đâm xuyên, nếu mô tinh hoàn không thể phục hồi, bác sĩ sẽ chỉ định cắt bỏ một phần, một tinh hoàn hoặc toàn bộ hai tinh hoàn nhằm tránh nguy cơ hoại tử, nhiễm trùng hoặc chảy máu kéo dài.

3. Tinh hoàn ẩn

Trong một số trường hợp tinh hoàn ẩn bẩm sinh, phát hiện muộn hoặc không thể can thiệp kéo tinh hoàn xuống bìu khiến tinh hoàn bị tổn thương nghiêm trọng, chỉ định phẫu thuật cũng có thể được đưa ra.

4. Xoắn tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn là tình trạng cấp cứu nam khoa, xảy ra khi thừng tinh bị xoắn khiến chặn đứng dòng máu nuôi tinh hoàn. Hệ quả là tinh hoàn bị hoại tử do thiếu nguồn máu nuôi. Nếu thừng tinh không được tháo xoắn trong 4-6 giờ đầu, khả năng cao tinh hoàn không còn khả năng phục hồi, buộc phải cắt bỏ để tránh nhiễm trùng lan rộng.

5. Chuyển giới từ nam sang nữ

Cắt tinh hoàn cũng có thể được chỉ định cho trường hợp người nam muốn chuyển giới sang nữ. Khi cả hai tinh hoàn bị cắt bỏ, cơ thể người nam không thể tiếp tục tạo ra tinh trùng, đồng nghĩa không còn cơ hội có con nếu không trữ đông tinh trùng trước phẫu thuật. Đồng thời, việc cơ thể sản xuất ít testosterone hơn khiến người nam giảm ham muốn tình dục, ảnh hưởng đến khả năng cương cứng. (3)

Phân loại phẫu thuật cắt tinh hoàn

Bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8 cho biết có nhiều phương pháp cắt tinh hoàn tuỳ thuộc vào mục đích điều trị, vị trí vết rạch da, mức độ can thiệp và tình trạng sức khoẻ của người bệnh. Các phương pháp phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn gồm có: (4)

1. Cắt tinh hoàn đơn giản

Phương pháp này thường được chỉ định đối với trường hợp điều trị ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú ở nam giới, hoặc để giảm testosterone mà không cần dùng thuốc ức chế nội tiết sinh dục nam. Để thực hiện bác sĩ rạch một đường nhỏ ở bìu để loại bỏ một hoặc cả hai tinh hoàn cùng một phần dây thừng tinh.

2. Cắt tinh hoàn một bên

Phương pháp loại bỏ một tinh hoàn thường áp dụng trong trường hợp ung thư tinh hoàn một bên, xoắn tinh hoàn không thể hồi phục hoặc chấn thương nghiêm trọng, nhiễm trùng, teo tinh hoàn và không còn chức năng. Tinh hoàn còn lại tiếp tục đảm nhận chức năng sinh tinh và sản xuất hormone testosterone.

3. Cắt tinh hoàn dưới bao

Kỹ thuật giúp bảo tồn vỏ tinh hoàn, được áp dụng khi cần loại bỏ mô bên trong tinh hoàn nhưng vẫn giữ lại phần bao tinh hoàn bên ngoài. Phương pháp này phù hợp với những người điều trị nội tiết nhưng vẫn mong muốn duy trì hình dạng tinh hoàn.

4. Cắt bỏ hoàn toàn tinh hoàn bẹn

Loại phẫu thuật tiêu chuẩn trong điều trị ung thư tinh hoàn. Thay vì rạch da ở bìu bộc lộ tinh hoàn, bác sĩ sẽ rạch da tại vùng bẹn để loại bỏ toàn bộ tinh hoàn, dây thừng tinh và khối u. Ngoài ra, phương pháp cắt bỏ hoàn toàn tinh hoàn bẹn cũng được chỉ định đối với người chuyển giới nam sang nữ.

Quy trình phẫu thuật cắt tinh hoàn diễn ra như thế nào?

Để quá trình phẫu thuật diễn ra thuận lợi, an toàn, cần chuẩn bị kỹ lưỡng trước, trong và sau mổ.

1. Chuẩn bị trước khi phẫu thuật

Trước ngày phẫu thuật, người bệnh sẽ được kiểm tra toàn diện, bao gồm xét nghiệm máu, kiểm tra chức năng đông máu, đánh giá chức năng tim mạch và gây mê, tinh thần… Ngoài ra, người bệnh cần thông báo các loại thuốc điều trị đang sử dụng. Bác sĩ sẽ giải thích về mục đích, quy trình và những nguy cơ có thể xảy ra sau phẫu thuật.

Vào ngày thực hiện, người bệnh sẽ được yêu cầu nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước mổ. 2 giờ trước mổ, bệnh nhân được yêu cầu vệ sinh sạch sẽ, mặc áo mổ.

2. Thực hiện phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn

Quy trình phẫu thuật diễn ra theo các bước cơ bản sau:

• Người bệnh thay áo phẫu thuật và nằm ngửa trên bàn mổ.
• Bác sĩ nâng dương vật và cố định vào bụng để dễ dàng thực hiện thao tác.
• Bác sĩ tiến hành gây mê hoặc gây tê tuỷ sống tuỳ vào phương pháp được chỉ định.
• Sát trùng vùng phẫu thuật nhằm đảm bảo vô khuẩn.
• Mở một đường rạch nhỏ trên bìu hoặc vùng bụng dưới (tùy thuộc vào loại phẫu thuật).
• Bóc tách tinh hoàn khỏi các dây thừng tinh, mạch máu và mô liên kết.
• Loại bỏ tinh hoàn bị tổn thương hoặc cả hai tinh hoàn.
• Sau khi hoàn tất, bác sĩ tiến hành cầm máu, đặt ống dẫn lưu phía dưới bìu và đóng vết mổ.

3. Theo dõi hậu phẫu

Sau phẫu thuật, bệnh nhân được chuyển đến phòng hồi tỉnh để theo dõi. Nếu không có các dấu hiệu bất thường sau cuộc mổ, người bệnh sẽ được hướng dẫn chăm sóc sau khi cắt bỏ tinh hoàn tại nhà và xuất viện.

Bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn lưu ý người bệnh cần tái khám đúng lịch hẹn để được kiểm tra mức độ hồi phục, đánh giá vết thương. Thông thường, vết thương sẽ lành sau khoảng 7-10 ngày, các chức năng sẽ hồi phục hoàn toàn sau 4-6 tuần.

Phẫu thuật cắt tinh hoàn kéo dài bao lâu?

Tùy thuộc vào phương pháp phẫu thuật, sức khoẻ tổng thể, mức độ tổn thương tinh hoàn… mà thời gian thực hiện phẫu thuật có thể kéo dài từ 30 đến 60 phút.

Các ảnh hưởng có thể gặp sau khi phẫu thuật cắt tinh hoàn

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể gặp nhiều thay đổi về thể chất và tâm lý do sự suy giảm testosterone hoặc mất cân bằng nội tiết tố. Việc nhận biết sớm các ảnh hưởng này giúp bác sĩ có hướng can thiệp, hỗ trợ phục hồi chức năng sinh lý và tâm lý cho người bệnh hiệu quả hơn.

• Ảnh hưởng tâm lý: Mất một hoặc cả hai tinh hoàn đều khiến nam giới thiếu tự tin, áp lực tâm lý.
• Ảnh hưởng khả năng sinh sản: Nếu chỉ cắt bỏ một tinh hoàn, hoạt động sinh tinh và nội tiết vẫn có thể tiếp tục duy trì nếu bên tinh hoàn còn lại khoẻ mạnh. Tuy nhiên nếu cắt bỏ hai hai tinh hoàn, người bệnh mất hoàn toàn khả năng sinh tinh, đồng nghĩa vô sinh vĩnh viễn.
• Suy giảm testosterone: Việc cắt bỏ tinh hoàn có thể khiến mất cân bằng nội tiết cơ thể. Đặc biệt trong trường hợp cắt bỏ hai tinh hoàn, lượng hormone sinh dục nam suy giảm nghiêm trọng, kéo theo nhiều hệ luỵ như giảm ham muốn, khó cương dương, mệt mỏi, bốc hỏa, loãng xương và nguy cơ trầm cảm.
• Tác dụng phụ và biến chứng sau phẫu thuật: Mổ cắt bỏ tinh hoàn tiềm ẩn các rủi ro như chảy máu, tụ máu bìu, nhiễm trùng vết mổ…

Hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật

Việc chăm sóc đúng cách sau phẫu thuật góp phần giảm thiểu nguy cơ biến chứng, rút ngắn thời gian phục hồi. Nam giới có thể áp dụng các cách chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật cắt tinh hoàn như:

Chăm sóc sau phẫu thuật:

• Sau mổ, bệnh nhân nên bắt đầu uống nước lọc, cháo loãng, đồ ăn dễ tiêu, sau đó quay lại chế độ ăn thường ngày.
• Duy trì thói quen uống nhiều nước mỗi ngày, ăn nhiều rau xanh và trái cây tươi để hỗ trợ tiêu hóa, phòng ngừa táo bón.
• Không tự ý lái xe, điều khiển máy móc những giờ đầu sau phẫu thuật.
• Tránh sử dụng rượu bia, hút thuốc lá, dùng thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc bất kỳ loại thuốc nào ngoài toa bác sĩ chỉ định.
• Hạn chế ra quyết định quan trọng hoặc ký kết giấy tờ pháp lý trong thời gian này.
• Đi lại nhẹ nhàng, tránh vận động mạnh, mang vác vật nặng hoặc leo cầu thang.
• Thăm khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường như sốt, chảy máu, mủ, sưng nề, đau dữ dội kéo dài.

Chăm sóc vết mổ:

• Có thể chườm lạnh vùng bìu hoặc xung quanh vết thương trong 4-6 giờ đầu sau phẫu thuật. Mỗi lần chườm khoảng 20 phút, tần suất cách nhau 5-10 phút. Lưu ý không chườm đá lạnh trực tiếp lên vùng vết thương hở.
• Vệ sinh vết mổ bằng nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn. Nếu vết thương rỉ máu, cần vệ sinh sạch sẽ và gán băng gạc y tế mới. Thay băng mỗi ngày cho đến khi không còn chảy dịch.
• Mặc quần lót ôm sát hoặc đai treo bìu chuyên dụng trong 2-4 tuần hoặc đến khi hết sưng hoàn toàn.
• Có thể nâng bìu bằng khăn gấp nhỏ khi nằm hoặc ngồi để giảm phù nề.
• Tiếp tục dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không bôi thuốc, thay đổi liều thuốc đã được kê toa.

Câu hỏi thường gặp

1. Nên cắt tinh hoàn ở đâu an toàn?

Phẫu thuật nam khoa, đặc biệt là phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn cần được thực hiện trong điều kiện phòng mổ vô khuẩn nghiêm ngặt, do bác sĩ chuyên khoa nhiều năm kinh nghiệm thực hiện và có quy trình chăm sóc hậu phẫu đầy đủ. Vì vậy nam giới nên ưu tiên lựa chọn các bệnh viện uy tín để thực hiện cắt bỏ tinh hoàn, đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (IVF Tâm Anh) có đơn vị Nam khoa – Hiếm muộn cung cấp dịch vụ thăm khám và điều trị các bệnh lý, chấn thương nam khoa chuyên sâu. Với đội ngũ bác sĩ giỏi chuyên môn, nhiều năm kinh nghiệm cùng sự hỗ trợ đắc lực của hệ thống trang thiết bị, kỹ thuật hiện đại, mang đến quy trình điều trị chuẩn y khoa, tối đa hiệu quả điều trị.

2. Chi phí thực hiện một ca phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn là bao nhiêu?

Chi phí cắt tinh hoàn sẽ có sự chênh lệch giữa các bệnh viện thực hiện, do phụ thuộc vào những yếu tố như mục tiêu điều trị, mức độ cần can thiệp, bác sĩ thực hiện, vật tư tiêu hao, các chẩn đoán cận lâm sàng trước phẫu thuật, thuốc, bảo hiểm… Để biết chính xác giá phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn tại BVĐK Tâm Anh, khách hàng có thể liên hệ trực tiếp tổng đài để được hỗ trợ.

3. Sau cắt tinh hoàn bao lâu thì hồi phục?

Sau khi phẫu thuật, nam giới cần 3-6 tuần để lành vết thương và các chức năng hồi phục hoàn toàn. Một số trường hợp do cơ địa, chế độ chăm sóc hậu phẫu không đạt chuẩn hoặc điều trị hoá – xạ trị bổ sung, thời gian hồi phục có thể kéo dài hơn..

4. Cắt bỏ tinh hoàn có đau không?

Toàn bộ quá trình cắt tinh hoàn đều được thực hiện dưới gây mê toàn thân hoặc gây tê cục bộ, do đó người bệnh hoàn toàn không đau. Sau phẫu thuật, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các loại thuốc giảm đau để tránh tình trạng đau đớn, khó chịu cho người bệnh.

Trong quá trình hồi phục, nếu vết thương đau rát, không có dấu hiệu cải thiện dù sử dụng thuốc giảm đau; hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường như tiết dịch vùng vết thương, sưng tấy, ửng đỏ, đau kèm các dấu hiệu toàn thân như sốt, ớn lạnh, mệt mỏi… có thể cảnh báo nguy cơ nhiễm trùng, cần được xử trí sớm.

Dù mục đích điều trị do bệnh lý, chấn thương hay mong muốn cá nhân, nam giới và bác sĩ cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định cắt bỏ tinh hoàn. Ngoài ra, cắt tinh hoàn là phẫu thuật quan trọng trong y khoa, cần được thực hiện tại các bệnh viện uy tín, do bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm trực tiếp điều trị. Sau phẫu thuật, người bệnh cần tuân theo các hướng dẫn chăm sóc vết mổ nhằm rút ngắn thời gian hồi phục.