Hen phế quản ở bà bầu có dấu hiệu gì? Ảnh hưởng như thế nào?

Hen phế quản ở bà bầu ảnh hưởng đến khoảng 3 – 8% phụ nữ mang thai. Bệnh nếu không được kiểm soát đúng cách có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Vậy tình trạng này có dấu hiệu gì? Ảnh hưởng như thế nào? Điều trị ra sao? Chi tiết sẽ được chuyên gia giải đáp qua bài viết sau đây!

Lưu ý: Bài viết linh hoạt sử dụng “hen phế quản” và “hen suyễn” để gần gũi với cách hiểu của người dân.

Hen phế quản ở bà bầu là gì?

Hen phế quản ở bà bầu là một bệnh lý mạn tính gây viêm và thu hẹp đường thở diễn ra trong thời kỳ mang thai. Hiện tượng khó thở cũng có thể xảy ngay cả ở những phụ nữ không mắc bệnh. Tuy nhiên, nếu đang mắc bệnh, việc hít thở có thể trở nên khó khăn hơn, kèm theo các triệu chứng như thở khò khè, ho kéo dài và cảm giác nặng ngực. Điều này có thể khiến người mẹ không chỉ lo lắng cho sức khỏe của bản thân mà còn lo ngại về việc thai nhi có nhận đủ oxy hay không. (1)

Nếu bị hen suyễn khi mang thai, điều quan trọng là phải tiếp tục điều trị để phòng ngừa các đợt bùng phát hoặc cơn hen cấp tính. Khi bệnh không được kiểm soát tốt, nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Ngược lại, nếu tuân thủ phác đồ điều trị và dùng thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, mẹ bầu hoàn toàn có thể trải qua một thai kỳ an toàn và sinh con khỏe mạnh.

Nguyên nhân gây hen suyễn ở bà bầu

Mang thai không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh. Tuy nhiên, những thay đổi sinh lý trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến cách mẹ bầu cảm nhận hoặc trải qua các triệu chứng hô hấp. Một số thay đổi có thể tác động đến việc hít thở của thai phụ, làm khởi phát hay tăng nặng bệnh nếu đã mắc từ trước, có thể bao gồm:

• Tử cung mở rộng: Khi thai nhi lớn dần, tử cung cũng tăng kích thước, gây áp lực lên cơ hoành – cơ quan đóng vai trò quan trọng trong quá trình hô hấp. Sự chèn ép này có thể khiến cơ hoành khó hoạt động bình thường, dẫn đến cảm giác khó thở.
• Thay đổi nội tiết tố: Khi mang thai, cơ thể sản xuất nhiều hormone hơn, đặc biệt là progesterone. Hormone này có thể làm tăng tần suất hô hấp và gây khô, viêm đường mũi, khiến thai phụ cảm thấy nghẹt mũi và thở kém hiệu quả.
• Tim hoạt động mạnh hơn: Để đáp ứng nhu cầu oxy cho cả mẹ và thai nhi, tim cần bơm máu nhiều hơn. Hoạt động tăng cường này đôi khi khiến thai phụ cảm thấy mệt mỏi và hụt hơi.

Nếu chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh hen phế quản nhưng khó thở trong thai kỳ, nguyên nhân có thể là do các thay đổi bình thường của cơ thể khi mang thai. Tuy nhiên, nếu mẹ bầu có các triệu chứng như thở khò khè, ho kéo dài hoặc nặng ngực, có thể ở mức độ nhẹ trước đó mà chưa được phát hiện và các thay đổi trong thai kỳ khiến tình trạng trở nên rõ ràng hơn.

Dấu hiệu hen phế quản ở bà bầu

Những dấu hiệu mắc bệnh khi mang thai có thể giống với triệu chứng ở người không mang thai. Các triệu chứng kéo dài cần được kiểm soát thường xuyên hoặc đôi khi có thể xuất hiện cơn hen đột ngột. Những triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Khó thở hoặc thở gấp.
• Ho kéo dài, đặc biệt là vào ban đêm.
• Cảm giác nặng ngực, đau tức hoặc bị ép chặt ở vùng ngực.
• Thở khò khè, tức là có âm thanh rít hoặc huýt gió phát ra khi thở, do đường thở bị thu hẹp.

Điểm khác biệt của hen phế quản khi mang thai là mức độ biểu hiện của các triệu chứng có thể thay đổi. Một số phụ nữ cảm thấy bệnh cải thiện khi mang thai, trong khi người khác lại thấy các triệu chứng nặng hơn. Cũng có trường hợp các dấu hiệu không thay đổi gì so với trước khi mang thai.

Ảnh hưởng của hen suyễn đối với mẹ và thai nhi

Bệnh sẽ gây ra một số ảnh hưởng nghiêm trọng đối với mẹ và thai nhi như:

1. Đối với mẹ

Khi hen phế quản ở bà bầu không được kiểm soát tốt, nguy cơ mắc phải một số biến chứng nghiêm trọng sẽ tăng cao. Đặc biệt, phụ nữ mắc bệnh ở mức độ nặng có thể dễ gặp biến chứng hơn so với những người có bệnh ở mức độ nhẹ hoặc trung bình. Một số biến chứng thường gặp gồm:

• Tiền sản giật: Đây là tình trạng tăng huyết áp xảy ra trong thai kỳ, có thể ảnh hưởng đến chức năng của các cơ quan như gan, thận và gây nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi.
• Sinh non: Nếu người mẹ lên cơn hen nghiêm trọng, thai nhi có thể bị kích sinh sớm, tức là chào đời trước 37 tuần tuổi. Trẻ sinh non thường phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe do chưa phát triển đầy đủ.
• Thai nhẹ cân hoặc chậm phát triển trong tử cung: Trẻ sinh ra có thể có cân nặng thấp hơn bình thường hoặc gặp khó khăn về hô hấp và miễn dịch nếu không nhận đủ oxy và dinh dưỡng trong quá trình người mẹ mang thai.

2. Đối với thai nhi

Một trong những ảnh hưởng nghiêm trọng nhất của hen phế quản khi mang thai là làm giảm lượng oxy trong máu của người mẹ – nguồn cung cấp oxy chính cho thai nhi. Khi thai nhi không nhận đủ oxy, nguy cơ xảy ra các biến chứng trong thai kỳ sẽ tăng cao. Ngoài ra, một số phụ nữ mang thai tự ý ngưng thuốc hoặc không tuân thủ phác đồ bởi lo lắng thuốc điều trị hen suyễn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, điều này lại dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn do cơn hen không được kiểm soát.

Tóm lại, việc quản lý bệnh trong giai đoạn thai kỳ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của người mẹ mà còn đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo sự phát triển bình thường và an toàn của thai nhi.

Chẩn đoán hen phế quản ở phụ nữ mang thai

Dù đang mang thai hay không, quy trình chẩn đoán nhìn chung không có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ chỉ định những xét nghiệm ở phụ nữ có thai an toàn cho cả mẹ và thai nhi.

Quá trình chẩn đoán hen phế quản ở bà bầu có thể bao gồm:

• Khai thác tiền sử bệnh: Bác sĩ sẽ hỏi thai phụ về các triệu chứng cụ thể, tần suất xuất hiện, cũng như các yếu tố làm tình trạng trở nên trầm trọng hơn.
• Khám lâm sàng: Đánh giá tổng quát về tình trạng sức khỏe hiện tại, đặc biệt là hệ hô hấp.
• Đánh giá chức năng phổi: Bằng các xét nghiệm như đo lưu lượng đỉnh thở ra hoặc hô hấp ký, bác sĩ sẽ kiểm tra khả năng lưu thông không khí trong phổi.

Ngoài ra, thai phụ cũng có thể được chỉ định làm thêm xét nghiệm máu hoặc chụp X-quang lồng ngực (nếu cần thiết và an toàn trong thai kỳ) để loại trừ các nguyên nhân khác gây khó thở không phải do hen suyễn. Việc chẩn đoán sớm và chính xác sẽ giúp xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé trong suốt thai kỳ.

Cách điều trị hen suyễn khi mang thai

Việc điều trị cơn hen suyễn cần đảm bảo kiểm soát tốt triệu chứng của mẹ mà vẫn an toàn cho thai nhi. Dưới đây là cách điều tị bệnh hiệu quả được chuyên gia tư vấn:

1. Lên kế hoạch trước khi mang thai

Các bác sĩ khuyến nghị, phụ nữ nên đi khám trước khi có kế hoạch mang thai. Buổi khám này là cơ hội để các chị em và bác sĩ thảo luận về cách kiểm soát cơn hen trên phụ nữ có thai, từ đó điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần. Tại buổi khám, có thể hỏi về những thay đổi (nếu có) trong việc dùng thuốc hoặc theo dõi bệnh sau khi mang thai.

2. Theo dõi tình trạng sức khỏe của mẹ và thai nhi

Trong suốt thai kỳ, người bệnh và bác sĩ cần thường xuyên theo dõi diễn tiến của bệnh và sự phát triển của thai nhi:

• Theo dõi chức năng hô hấp: Người bệnh có thể cần làm các xét nghiệm như đo chức năng phổi tại phòng khám hoặc bệnh viện. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ hướng dẫn sử dụng máy đo lưu lượng đỉnh tại nhà để theo dõi hô hấp hàng ngày.
• Theo dõi sự phát triển của thai nhi: Siêu âm định kỳ sẽ giúp đánh giá quá trình phát triển của em bé. Với những trường hợp hen phế quản ở bà bầu từ trung bình đến nặng, hoặc hen suyễn không kiểm soát tốt, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm bổ sung hoặc xét nghiệm không gắng sức sau tuần thứ 32 để theo dõi nhịp tim và sức khỏe thai nhi.

3. Tránh các tác nhân kích thích

Một phần quan trọng trong kiểm soát cơn hen ở bà bầu là hạn chế tiếp xúc với các yếu tố gây kích phát cơn hen, chẳng hạn như:

• Khói thuốc lá
• Mạt bụi, nấm mốc, phấn hoa
• Mùi hóa chất mạnh, nước hoa
• Lông thú cưng, phân gián hoặc chuột
• Cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp
• Căng thẳng tâm lý

4. Sử dụng thuốc hen suyễn an toàn

Các loại thuốc điều trị, bao gồm thuốc hít, thuốc uống dạng viên hoặc dung dịch đa số đều an toàn trong thai kỳ, chuyển dạ và cả giai đoạn cho con bú. Khi kê đơn, bác sĩ sẽ cân nhắc:

• Thuốc nào có lịch sử sử dụng an toàn lâu dài cho phụ nữ mang thai.
• Hiệu quả của thuốc đối với tình trạng cụ thể của người bệnh.
• Sự an toàn của thuốc trong từng giai đoạn thai kỳ (tam cá nguyệt).

Điều quan trọng nhất là người bệnh không tự ý ngừng thuốc. Việc kiểm soát hen phế quản ở bà bầu tốt mang lại lợi ích lớn hơn nhiều so với nguy cơ tiềm ẩn của việc dùng thuốc.

Phòng ngừa cơn hen khi mang thai

Như đã đề cập, để phòng ngừa và giảm nguy cơ hen suyễn trong thai kỳ, việc tuân thủ phác đồ điều trị là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc tránh các tác nhân kích thích như khói thuốc, phấn hoa và mùi hóa chất… uống thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ. Mặc dù nhiều bà bầu lo ngại thuốc có thể ảnh hưởng đến thai nhi, nhưng việc kiểm soát kém có thể gây nguy cơ lớn hơn cho sức khỏe của cả mẹ và bé.

Chăm sóc thai phụ đang bị hen phế quản

Chăm sóc phụ nữ hen phế quản khi mang thai đòi hỏi một kế hoạch điều trị cẩn thận để kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa các cơn hen. Các triệu chứng có thể thay đổi trong thai kỳ, có tới 45% phụ nữ mang thai lên cơn hen trong thời gian này. Để kiểm soát hiệu quả, bác sĩ sẽ giúp duy trì chức năng phổi bình thường, kiểm soát các triệu chứng cả ngày lẫn đêm và ngăn ngừa các đợt bùng phát. (2)

Lưu ý khi sinh đối với phụ nữ mang thai bị hen suyễn

Phụ nữ bị hen suyễn khi mang thai có nguy cơ biến chứng cao hơn trong quá trình sinh, đặc biệt nếu bệnh không được kiểm soát tốt. Vì vậy, việc tuân thủ kế hoạch điều trị trong suốt thai kỳ là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ. Bà bầu cần lưu ý không nên ngừng dùng thuốc điều trị trừ khi có sự chỉ định của bác sĩ. Việc kiểm soát tốt sẽ giúp đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi trong quá trình sinh nở.

Câu hỏi liên quan

1. Bị hen suyễn có nên mang thai không?

Phụ nữ bị bệnh này vẫn có thể mang thai nếu bệnh được kiểm soát tốt. Tuy nhiên, việc mang thai cần được theo dõi và quản lý chặt chẽ hơn để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi.

2. Mẹ bị hen có nên cho con bú không?

Mẹ bị hen suyễn vẫn có thể cho con bú bình thường. Bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc phù hợp để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé. Không nên tự ý ngừng thuốc vì kiểm soát tốt giúp mẹ khỏe để chăm sóc bé tốt hơn. (3)

3. Dùng thuốc xịt hen trong thai kỳ có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Thuốc xịt hen thường an toàn trong thai kỳ, vì thuốc được hít trực tiếp vào phổi, không đi vào máu. Điều này có thể giúp giảm tác động đến thai nhi. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, mẹ bầu nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.

4. Thai phụ bị hen có cần khám hô hấp định kỳ không?

Thai phụ cần khám hô hấp định kỳ mỗi 4 tuần. Việc này giúp theo dõi hiệu quả điều trị, điều chỉnh thuốc nếu cần và đảm bảo kiểm soát tốt bệnh. Bác sĩ sẽ cung cấp kế hoạch điều trị rõ ràng, duy trì thuốc dự phòng và kiểm soát các bệnh đi kèm, nhằm đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi. (4)

5. Khi nào cơn hen trong thai kỳ cần cấp cứu?

Cơn hen trong thai kỳ có thể cần cấp cứu nếu mẹ bầu gặp các dấu hiệu sau:

• Khó thở nghiêm trọng, không thể thở dễ dàng dù đã sử dụng thuốc.
• Ho liên tục và không kiểm soát được.
• Thở khò khè, đặc biệt là khi nghỉ ngơi.
• Môi và mặt chuyển sang màu xanh hoặc tím do thiếu oxy.

Trong những trường hợp này, thai phụ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để được xử lý kịp thời.

Hen phế quản ở bà bầu là một tình trạng cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh các biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi. Việc nhận diện dấu hiệu, hiểu rõ nguyên nhân và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ giúp giảm thiểu các rủi ro. Nếu bị hen suyễn khi mang thai, người bệnh cần chủ động đi khám và tái khám định kỳ để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé, đồng thời phòng ngừa các tác động xấu của bệnh.