Bệnh ghẻ phỏng, hay còn gọi là chốc, là bệnh da liễu thường gặp, đặc biệt ở trẻ em. Bệnh gây ra các tổn thương dạng mụn nước, bọng nước trên diện rộng, dễ vỡ, lan nhanh và có thể lây nhiễm cho người xung quanh. Trong bài viết này, bác sĩ nội trú, CKI Lý Thiên Phúc, chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, sẽ tư vấn về các cách trị ghẻ phỏng tại nhà mà người bệnh có thể tham khảo.
Ghẻ phỏng, còn được gọi là chốc, là bệnh nhiễm trùng da do vi khuẩn gây ra, chủ yếu là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes) và đôi khi là tụ cầu khuẩn vàng (Staphylococcus aureus). Đây là bệnh da liễu phổ biến, đặc biệt ở trẻ em, với biểu hiện đặc trưng là tổn thương da dạng mụn nước hoặc bọng nước, sau đó vỡ ra và đóng vảy màu vàng mật ong.
Bệnh có thể khởi phát trên nền da bình thường (chốc nguyên phát) hoặc xuất hiện tại vùng da bị tổn thương trước đó do trầy xước, côn trùng cắn, viêm da cơ địa (chốc thứ phát hay “ghẻ phỏng hóa”). Chốc tiến triển nhanh và có khả năng lây lan từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da, dịch tiết từ mụn nước, hoặc gián tiếp qua vật dụng cá nhân như khăn mặt, quần áo, đồ chơi,…
Ngoài ra, một số yếu tố như vệ sinh kém, môi trường nóng ẩm, tình trạng suy giảm miễn dịch, hoặc thói quen cào gãi làm trầy xước da có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập và phát triển, khiến bệnh dễ bùng phát và lây lan hơn. Vì vậy, việc giữ gìn vệ sinh cá nhân và điều trị sớm là rất quan trọng để kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
Nếu không được điều trị kịp thời, ghẻ phỏng (chốc) có thể gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng, ảnh hưởng không chỉ đến sức khỏe của người bệnh mà còn làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng.
Ghẻ phỏng là bệnh rất dễ lây lan, đặc biệt trong môi trường có nhiều tiếp xúc gần như gia đình, trường học, nhà trẻ. Vi khuẩn gây bệnh có thể lây truyền qua:
Người có nguy cơ cao mắc bệnh bao gồm: trẻ nhỏ, người có hệ miễn dịch yếu, những người sống trong điều kiện đông đúc, kém vệ sinh hoặc làm việc trong môi trường dễ tiếp xúc với vi khuẩn.
Nếu không được điều trị đúng cách, ghẻ phỏng có thể tiến triển nặng hơn, dẫn đến các tình trạng nhiễm trùng da thứ phát, bao gồm:
Ngoài ra, việc cào gãi tổn thương làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian lành bệnh và dễ để lại sẹo xấu trên da.
Ghẻ phỏng không chỉ gây tổn thương ngoài da mà còn có thể dẫn đến biến chứng toàn thân nguy hiểm, đặc biệt là khi liên quan đến liên cầu khuẩn nhóm A (GAS – Group A Streptococcus). (1)
Đây là một biến chứng nặng có thể xảy ra sau nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A ở da. Khi cơ thể phản ứng với vi khuẩn, hệ miễn dịch có thể tấn công nhầm vào cầu thận, gây tổn thương thận cấp tính.
Bệnh có thể hồi phục nếu được điều trị kịp thời nhưng trong một số trường hợp có thể tiến triển thành suy thận mạn tính (CKD).
Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, người bệnh có nguy cơ sốc nhiễm trùng với các triệu chứng nguy hiểm như:
Nhiễm trùng huyết có thể đe dọa tính mạng, cần được điều trị bằng kháng sinh mạnh và chăm sóc tích cực trong bệnh viện.
Một số nghiên cứu chỉ ra rằng liên cầu khuẩn nhóm A (GAS) có thể kích thích phản ứng miễn dịch bất thường, gây sốt thấp khớp, ảnh hưởng đến tim, khớp và hệ thần kinh. Sốt thấp khớp nếu không được điều trị có thể dẫn đến tổn thương van tim vĩnh viễn, gây suy tim về sau.
Bệnh ghẻ phỏng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động tiêu cực đến tâm lý và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Triệu chứng ngứa ngáy, đau rát và tổn thương da có thể gây mất ngủ, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và dễ cáu gắt. Các tổn thương thường xuất hiện ở mặt, tay chân, gây mất thẩm mỹ, khiến người bệnh tự ti, e ngại giao tiếp. Do bệnh dễ lây lan, người mắc có thể bị xa lánh, ảnh hưởng đến công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội.
Tình trạng lo lắng về sẹo, tái phát có thể dẫn đến căng thẳng, thậm chí trầm cảm nhẹ. Vì vậy, điều trị sớm và đúng cách là rất quan trọng để hạn chế tác động tiêu cực của bệnh, đồng thời gia đình và xã hội cần có sự hiểu biết, tránh kỳ thị và hỗ trợ người bệnh trong quá trình điều trị.
Các phương pháp điều trị ghẻ phỏng tại nhà dưới đây chỉ mang tính chất hỗ trợ và không thể thay thế điều trị y khoa chính thống. Bệnh ghẻ phỏng, thực chất là 1 dạng chốc lây do nhiễm liên cầu khuẩn, cần được điều trị theo phác đồ chuẩn để loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn, kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa lây lan.
Việc điều trị ghẻ phỏng bằng thuốc bôi ngoài da cần có sự hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da. Tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc kháng khuẩn đặc hiệu để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, đồng thời đưa ra phác đồ điều trị phù hợp về liều lượng và thời gian sử dụng nhằm đảm bảo loại bỏ hoàn toàn nhiễm trùng trên da.
Bên cạnh thuốc kháng khuẩn, bác sĩ có thể kê thêm kem bôi giúp giảm viêm, giảm ngứa và hỗ trợ làm lành tổn thương da. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid, vì nếu dùng sai cách hoặc quá liều có thể làm tổn thương da nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở những vùng da bị ghẻ phỏng đang hoạt động. Do đó, điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ là rất quan trọng để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả cao.
Các công nghệ hiện đại giúp tiêu diệt ký sinh trùng một cách nhanh chóng, tái tạo vùng da bị tổn thương, kháng viêm, giảm sưng,… đã được ứng dụng thành công trong điều trị các bệnh nhiễm trùng da, trong đó có ghẻ phỏng.
Một trong những cách trị ghẻ phỏng được áp dụng hiện nay là Tiova™. Phương pháp điều trị này sử dụng thiết bị trị liệu bằng ánh sáng phát ra tia cực tím (UV). Bức xạ này giết chết ký sinh trùng, vi khuẩn gây bệnh đang ký sinh bên trong da. Tuy nhiên, tia UV có thể gây đỏ da và các triệu chứng khó chịu tạm. Ngoài ra, phương pháp điều trị bằng Tiova giúp loại bỏ bệnh ghẻ và không gây ra bất kỳ tác dụng phụ nào. (2)
Liệu pháp kháng khuẩn trong điều trị ghẻ phỏng đã được nghiên cứu lâm sàng để chứng minh hiệu quả trong việc loại bỏ vi khuẩn gây ghẻ phỏng. Các nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp pha loãng vi lượng thuốc diệt ghẻ ivermectin hiện tại và các phương pháp điều trị bệnh ghẻ mới: abametapir, dầu mānuka và từng β-triketon.
Kết quả chứng minh rằng 2 loại thuốc diệt ghẻ mới abametapir và dầu mānuka có đặc tính kháng khuẩn chống lại các vi khuẩn liên quan đến bệnh ghẻ thông thường, đặc biệt là Staphylococcus Aureus, Streptococcus pyogenes, Streptococcus dysgalactiae subsp. equisimilis và Acinetobacter baumannii. Thuốc có một số hoạt tính kháng khuẩn và có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn nói trên.
Ghẻ phỏng, hay chốc lây, là bệnh nhiễm trùng da do vi khuẩn, trong đó các bọng nước khi vỡ có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và lây lan bệnh. Vì vậy, việc chăm sóc tổn thương đúng cách đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị. Người bệnh cần hạn chế làm vỡ các bọng nước, tránh chạm hoặc gãi vào sang thương để giảm nguy cơ lan rộng vi khuẩn và gây bội nhiễm.
Bên cạnh đó, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về cách chăm sóc vùng da bị tổn thương. Việc vệ sinh da đúng cách bao gồm rửa nhẹ nhàng với nước sạch và dung dịch sát khuẩn phù hợp, giữ vùng da khô thoáng và thay băng gạc nếu có chỉ định. Ngoài ra, cần thường xuyên vệ sinh môi trường sống, giặt sạch quần áo, chăn gối và đồ dùng cá nhân để loại bỏ vi khuẩn, ngăn ngừa nguy cơ tái nhiễm và lây lan sang người khác.
Việc tự điều trị ghẻ phỏng tại nhà bằng thuốc cần được thực hiện đúng cách để tránh các biến chứng nguy hiểm. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc bôi hay thuốc uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì điều này có thể dẫn đến các tác dụng phụ như quá liều, kích ứng da, dị ứng thuốc hoặc làm bệnh tiến triển nghiêm trọng hơn, lây lan sang các vùng da xung quanh. Để đảm bảo hiệu quả điều trị, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn y khoa và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.
Người bệnh nên đến gặp bác sĩ khi có các dấu hiệu nghi ngờ ghẻ phỏng, bao gồm:
Để ngăn ngừa ghẻ phỏng tái phát, người bệnh cần thực hiện các biện pháp vệ sinh và phòng ngừa sau:
Ghẻ phỏng có thể được điều trị bằng nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào mức độ tổn thương và tình trạng nhiễm trùng của từng bệnh nhân. Mục tiêu điều trị là kiểm soát nhiễm khuẩn, loại bỏ hoàn toàn tác nhân gây bệnh, giảm nguy cơ lây lan và phòng ngừa biến chứng. Người bệnh nên thăm khám và điều trị tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và áp dụng phác đồ điều trị phù hợp.
Tại chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, BVĐK Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Da liễu – Thẩm mỹ Da, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7, đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ trực tiếp thăm khám, đánh giá mức độ tổn thương và xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa nhằm đạt hiệu quả tối ưu.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích về cách trị ghẻ phỏng chi tiết, bao gồm hướng dẫn chăm sóc và biện pháp phòng ngừa, giúp người bệnh có cách tiếp cận đúng đắn trong quá trình điều trị và bảo vệ sức khỏe làn da.
